Interpol

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Interpol
Sorrera 1923
Mota Polizia kriminala
Eremua 188 estatu kide
Egoitza Frantzia Lyon, Frantzia
Presidentea Singapur Khoo Boon Hui
Webgunea
Interpolen egoitza nagusia Lyonen.

Interpol, berez International Police izenaren laburdura dena eta izen osoz euskaraz Polizia Kriminalaren Nazioarteko Erakundea - INTERPOL[1] nazioartean estatuetako polizien arteko koordinazioa erraztea helburu duen erakundea da. ICPO akronimoa ere erabiltzen da.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1923an International Criminal Police Commission izenaren pean sortua, 1956an eman zitzaizkion orain dituen izen oso eta laburtuak.

188 estatu dira erakunde honetako kideak eta guztien artean 59 bat milioi dolarreko aurrekontua eskaintzen diote. Bere egoitza nagusia Lyonen (Frantzia) dago; lehenago Saint-Clouden (Hauts-de-Seine) egon ziren. Nazio Batuen Erakundearen atzetik bigarren nazioarteko erakunderik handiena da.

2010ean bere idazkari orokorra lehenago Ameriketako Estatu Batuetako Ogasun Sailan ardurak izan zituen Ronald Noble da. Bere aurretik hamabost urtez (1985-2000) kargu hori okupatu zuen Raymond Kendall askoren harridurarako 2010eko martxoan Euskal Herriko egoerari buruzko Bruselako Adierazpena sinatu zutenen artean dago. Presidentziari dagokionez Jackie Selebik, Hegoafrikako Polizia Zerbitzuko arduradun gorenak 2004an kargua hartu zuen baina 2008ko urtarrilaren 13an utzi egin zuen; geroago bere herrian kondenatu zuten, ustelkeria kasuekin lotura izan eta droga trafikatzaile batengandik dirua jasotzeagatik. Arturo Herrera Verdugo txiletarrak ordezkatu zuen 2008ko urrian erakundeak egin zuen batzarra arte[2][3]; harrezkero Khoo Boon Hui singapurtarrak okupatzen du kargua.

Printzipioz politikoki neutrala izan behar duen bere lana mantentzeko, erakundearen konstituzioak ez du baimentzen zenbait estatu kidetan eraginik ez duten delituetan esku hartzea[4] ezta politika, armada, erlijioa edo arrazakeriarekin zerikusia dutenetan ere[5] Bere lana batez ere izen hauek ematen zaizkien eremu hauetan kokatzen da: segurtasun publikoa, terrorismoa, antolatutako krimena, gizateriaren aurkako krimena, ingurumenaren kontrakoa, genozidioa, gerra krimena, pirateria, droga ilegalen ekoizpena, droga trafikoa, armen trafikoa, gizakien trafikoa, diru zuritzea, haurren pornografia, finantza krimena, krimen informatikoa, jabetza intelektualaren kontrako krimena eta ustelkeria politikoa.

2008an Interpoleko idazkaritza orokorrak 84 estatutako 588 langile zituen. Interpolen webgune publikoak hilabetero batez besteko 2.2 milioi bisita izan zituen. Urte berean erakundearen "ohar gorriek" 718 lagunen atxiloketa ekarri zuten[6].

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erakundea sortzeko bidean eman zen lehen urrats aipagarria 1914ko Lehen Nazioarteko Polizia kriminalaren Kongresua izan zen; hamalau estatutako polizia eta abokatuak Monakon bildu ziren[7]. Hala ere Lehen Mundu Gerrak ekimen hau atzeratu zuen.

Erakundearen aitzindaria 1923an sortu zen Austrian, "Nazioarteko Polizia kriminala" (International Criminal Police, ICP) izenaren pean. 1938ko Anschlussaren ostean erakundea Hirugarren Reicharen menpean jausi zen eta batzordearen egoitza Berlinera lekualdatu zen 1942an; bere artxiboak nazien eskuetan egoteak zein eragin izan zuen ez dago argi. Edozein kasutan 1938 eta 1945 arte Interpoleko presidenteen artean Otto Steinhäusl, Reinhard Heydrich ("Azken Konponbidea" bultzatu zuen Wannsee Bileran garrantzi handia izan zuena), Arthur Nebe (Einsatzgruppen taldeetako liderra) eta Ernst Kaltenbrunner (Nurenbergeko epaiketen ostean exekutatutako SSko gradurik gorena) SSetako general alemaniarrak egon ziren.

1945ean Bigarren Mundu Gerra amaitu eta gero, Europako aliatuek erakundea International Criminal Police Organization izenarekin bersortu zuten; Belgika, Frantzia, Eskandinavia eta Erresuma Batuak esku hartu zuten. Bere egoitza berria Parisko aldirietan dagoen Saint-Clouden ezarri zen eta bertan egon zen 1989 arte; urte horretan egun Lyonen duen egoitzara lekualdatu zen.

Kideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bere 188 estatu kideak NBEn onartutako gehien-gehienak dira. Kide ez direnak batez ere Ozeaniako estatu batzuk (Kiribati, Mikronesiako Estatu Federatuak, Palau, Salomon Uharteak, Tuvalu, Vanuatu) dira, eta horiez gain Ipar Korea.

NBEko kideak izan gabe Interpolen dauden beste herrialde batzuk:

Arduradun gorenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bi goi-kargu daude erakundean:

Idazkari nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Austria Oskar Dressler 1923-1946
Frantzia Louis Ducloux 1946-1951
Frantzia Marcel Sicot 1951-1963
Frantzia Jean Népote 1963-1978
Frantzia André Bossard 1978-1985
Erresuma Batua Raymond Kendall 1985-2000
Ameriketako Estatu Batuak Ronald Noble 2000–gaurdaino

Presidenteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Austria Johann Schober 1923-1932
Austria Franz Brandl 1932-1934
Austria Eugen Seydel 1934-1935
Austria Michael Skubl 1935-1938
Flag of the NSDAP (1920–1945).svg Otto Steinhäusl 1938-1940
Flag of the NSDAP (1920–1945).svg Reinhard Heydrich 1940-1942
Flag of the NSDAP (1920–1945).svg Arthur Nebe 1942-1943
Flag of the NSDAP (1920–1945).svg Ernst Kaltenbrunner 1943-1945
Belgika Florent Louwage 1945-1956
Portugal Agostinho Lourenço 1956-1960
Erresuma Batua Richard Jackson 1960-1963
Finlandia Fjalar Jarva 1963-1964
Belgika Firmin Franssen 1964-1968
Flag of Germany.svg Paul Dickopf 1968-1972
Kanada William Leonard Higgitt 1972-1976
Suedia Carl Persson 1976-1980
Filipinak Jolly Bugarin 1980-1984
Ameriketako Estatu Batuak John Simpson 1984-1988
Frantzia Ivan Barbot 1988-1992
Kanada Norman Inkster 1992-1994
Suedia Björn Eriksson 1994-1996
Japonia Toshinori Kanemoto 1996-2000
Espainia Jesús Espigares Mira 2000-2004
Hegoafrika Jackie Selebi 2004-2008
Txile Arturo Herrera Verdugo 2008ko urria arteko behin-behinekoa
Singapur Khoo Boon Hui 2008–gaurdaino

Europolekiko lehia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Europaren eraikuntzaren ikuspegitik Interpolek izan duen bilakaera aztertzea interesgarria da. 1999 europar hutsa den egitura bat sortu zen, Europol. Erakunde horrek 1976an sortu zen TREVI taldearen erreleboa hartu zuen.

Europol ez da Interpolen adar bat, erabat aparteko erakundea baino; Europar Batasunaren estatu kideen borondatez sorturikoa da. Hala ere beste faktore batzuek ere zerikusia izan dute Europolen sorreran; Europako estatuek batzuetan AEBek mundu mailako erakundean mantentzen duten jarrerarekin ez dute beti bat egiten. Edozein kasutan bi taldeek kolaborazio estua dute.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Interpol Aldatu lotura Wikidatan