Izura-Azme

Izura-Azme
Nafarroa Beherea
Izuraren ikuspegia.
Izen ofiziala	Ostabat-Asme
Estatua Eskualdea Departamendua Barrutia Kantonamendua	Frantzia Akitania Pirinio Atlantikoak (64) Baiona Iholdi
Alkatea	Daniel Oltzomendi (2008-2014)
Herritarra	izuratar, azmetar
Koordenatuak	43°15′24″N 1°4′11″W
Eremua	15,26 km2
Garaiera	66-440 m
Distantzia	18 km Donibane Garazira
Posta kodea	64120
INSEE kodea	64437
Biztanleria	229 bizt.
Dentsitatea	15,01 bizt./km²
Sorrera	1841

Izura-Azme Nafarroa Behereko udalerria da, Oztibarre eskualdean historikoki garrantzirik handiena duena. Mugak: iparraldean, Ostankoa; ekialdean, Arhantsusi; mendebaldean, Landibarre, eta hegoaldean, Larzabale-Arroze-Zibitze. Euskara, behe-nafarrera; euskaldunak, % 96.

Laborantzan (garia, patata, landare lekadunak, artoa, barazkiak, bazkarako landareak), abere-hazkuntzan (ardi- eta behi-azienda) eta janari-industrian (esnea, haragia) oinarritzen da bertako ekonomia-jarduera nagusia.

Geografia

Ingurune naturala

Udalerritik Biduze ibaia igarotzen da, baita bertara isurtzen diren hainbat erreka ere: Iturriberriko erreka, Pagardoiko erreka, Berzaitzeko erreka eta Haranbeltzeko erreka.

Udalerri mugakideak

• Ostankoa eta Uhartehiri iparraldean
• Landibarre mendebaldean
• Arhantsusi ekialdean
• Larzabale-Arroze-Zibitze eta Jutsi hegoaldean

Etxeak eta Auzoak

• Izura
• Azme
• Azme Xilo
• Plaza
• Haranbeltz
• Lagunatoa
• Eliza

Historia

Etxez osatutako harresia edo bastida bat eraiki zen XII. mendearen hasieran Izurako Oztibarreko lurretan (Ostabaret, Ostabat, gaskoieraz). 1140. urteko dokumentu batean aipatzen da lehen aldiz Oztibarreko bastida. Frantziako Iraultza arte, Akizeko apezpikuen eliz barrutian egon zen Oztibarreko lurralde guztia, Nafarroako erresumako lurra izanagatik. Erdi Aroan zehar, Izurako hirian egon zen Donejakue bideko erietxetik garrantzitsuenetako bat, bertara biltzen baitziren lau erromesbide handienetatik hiru (Tours, Puy eta Vézelay hirietatik abiatzen zirenak, hain zuzen ere, Pirinioak zeharkatzeko). 1350ean, bi hotel, bi ospitale eta hogei bat ostatu zeuden Izuran.

Aipagarria da eraikuntza guztien artean, Haranbeltzeko San Nikolas kapera erromanikoa. Haranbeltzeko prioreak bere lekua zuen Nafarroako gorteetan. 1381. urtean ezagutu zizkion Karlos II.a Nafarroako erregeak foruak Izurako herriari, eta merkatu-hiri garrantzitsua bihurtu zen Izura XIV. mendearen bukaeratik aurrera.

Nafarroako erlijio-gerretan su hartu zuen Izurak. 1607an Henrike III.ak merkatu bat eta urteroko feria bat izatea baimendu zuen Nafarroako erresuma eta Bearno arteko merkataritza-hiri nagusi modura.

Azme herria 1841. urteko ekainaren 13an lotu zitzaion Izurakoari udalerri bakarra osatzeko..

Demografia

Biztanleriaren bilakaera 1793 1800 1806 1821 1831 1836 1841 1846 1851 326 302 332 376 438 424 630 569 588 1856 1861 1866 1872 1876 1881 1886 1891 1896 518 501 465 426 414 426 394 381 398 1901 1906 1911 1921 1926 1931 1936 1946 1954 385 382 394 341 436 400 365 356 308 1962 1968 1975 1982 1990 1999 2006 2007 - 278 256 256 235 219 229 197 190 -

Oharra: 2006ko biztanleria INSEEk emaniko behin-behineko datua da; fusioa baino lehenagoko 1836 arteko datuak Izurari dagozkio.

Ondasun nabarmenak

• Latsaga gaztelua: Izuran kokaturiko gaztelua, historikoki Latsaga familiari loturik egon dena.

Izuratar eta azmetar ospetsuak

• Eñaut Larralde (1935 - 2012), euskal abeslaria.
• Xabier Larralde (1970) Batasuneko eta EH Baiko kidea.

Ikus, gainera

• Izura
• Azme

Artikulu hau Nafarroa Behereko geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.