Jainko

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Katolikoen Jainkoa Adami bizia ematen.
Michelangeloren freskoa Kapera sistinoko sabaian (Vatikano Hiria)

Jainkoa erlijiozko izaki bat da, arra edo sexugabea (emea baldin bada, jainkosa deritzo). Jainkoak hainbat izaki dira erlijio politeistetan, konparazio batera hinduismoan. Jainkoa izaki gorena eta unibertsoaren sortzaile bakarra da, aldiz, erlijio monoteistetan, besteak beste judaismoan, kristautasunean eta islamean. Euskaldunen antzinako erlijioa politeista zen, eta euskal mitologian jainko-jainkosa haietako ugariren izenak eta istorioak gorde dira: Amalur, Sugaar, Urtzi eta abar. Era berean, mundu osoko kristautasunaren santuek politeismoko jainko-jainkosen ezaugarri ugari gorde dituzte.

Izenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jainko eta jainkosen izenak milaka dira. Askotan, jainko edo jainkosa bat berak hainbat izen ditu. Godchecker.com webgunean, gizakiek gurtutako ia 4.000 jainko-jainkosen izenak bildu dituzte.[1]

Monoteismoan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jainkoa bat bakarrik dela sinesten duten erlijioen artean ere, jainko horren izenak hainbat dira, erlijio batetik bestera eta hizkuntza batetik bestera aldatzen dira. Hala, kristauek Jainko Aita deitzen diote, juduek Yahveh, musulmanek Allah (arabiar kristauek ere Allah gurtzen dute), eta abar. Erlijio eta hizkuntza beraren barruan ere, hainbat izen erabiltzen dira. Adibidez, kristauek, euskaraz, Hirutasun Santua, Jauna, eta abar izendatzen dute beren jainkoa. Juduek Adonai, Eli...

Bestalde, monoteismoaren barruan, teologiak (jainkoari buruzko zientzia) historian zehar jainkoa definitzeko kontzeptu ugari sortu ditu: Ahalguztiduna, Esentzia Gorena, Leku guztietan dagoena, Ongi Gorena, Betierekoa, Beharrezko Izatea... Era berean, deskribapen ugari izan ditu: gorputz gabeko izakia, izate pertsonala, moralaren oinarria...

Definizioa, monoteismoan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sinesmen monoteista dutenentzat, jainkoaren definizio arruntena izaki goreneko, ahalguztidun, nonahiko eta orojakile eta unibertsoa eta gizadiaren sortzaile eta zaindariarena da. Ezin da zerbait ezagun moduan definitu eta deskripzio zehatz eta zuhur bat eratu, horregatik, bere existentzia eta presentziaren onespena gizabanakoan datza. Definizio honek aldaketak ditu:

  • Jainkoa haizea emateko gai den izakia bezala, haize hori bere jauresleak autogobernu sistema, bere jarraitzaileek Biblian katalogatu dituzten lege, arau eta printzipio sintesi bezala definitzen duena, eusten laguntzen dituela. Botere hori ematerakoan, ez dio bizi sistema ohizkoari sufrimendu gehiturik sortzen.
  • Jainkoa borondateak menperatzeko gai den izaki baten moduan.
  • Jainkoa zerbait goreneko baten gisa, baina ez nahitaez izaki baten gisa.
    • Jainkoaren ideia batzuek giza itxurako ezaugarriak barne hartzen dituzte: sexua, izen konkretuak, baita bakartasun etnikoak ere; beste ideiak, ordea, kontzeptu filosofiak besterik ez dira.
    • Jainkoaren ideia egiaren ideiarekin nahastuta dago sarritan, non Jainkoa egi guztien gehitura da. Perspektiba honengatik, zientzia Jaungoikoa aurkitzeko modu bat besterik ez da.
    • Desadostasunak daude Jainkoa definitzeko garaian, bai pertsona baten moduan, bai indar edo bulkada inpertsonal baten gisa. Jainkoa gizakia eta Jainkoak duen itxurarekin erlazionatzen dela sinesten duten moduak ere badaude.
    • Jaungoikoaren ikuskera batzuk hau betiereko, garrantzitsu eta aldagaitza den errealitate azken baten gisan kontzentratzen dira, ikusteko gai eta aldatzen ari den unibertsoarekin aldean.
  • Erlijio eta korronte filosofiko batzuetan, Jainkoa unibertsoaren sortzailea da.
  • Tradizio batzuek Jainkoa, sortzailea ez ezik, zaintzailea ere dela diote; beste batzuek, aldiz, Jainkoa sortzailea besterik ez dela diote.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikiesanetan artikulu bat dago honi buruz:
Jainko
Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Jainko Aldatu lotura Wikidatan