Jean Piaget

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Jean Piaget

Jean Piaget (Neuchatel, 1896ko abuztuaren 9a1980ko irailaren 16a) filosofo, natura zientzialari eta psikologo suitzarra zen, ezaguna haurren garapen kognitiboari buruz egin zituen ikerketak zirela-eta.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jean Piaget, Arthur Piaget eta Rebecca Jacksonen semerik nagusiena zen. Bere aita Neuchateleko unibertsitatean Erdi Aroko literaturako irakaslea zen. Piaget ume goiztiar bat izan zen, berehala biologia eta ingurumenari buruz interesa piztu zitzaion, batez ere moluskuei buruz. Bere hiriko institutuan ikasten zebilela, 11 urte zituela txolarre espezie bati buruzko ikerketa bat idatzi zuen.

Hiriko unibertsitatean lizentziatu zen biologian 1918. urtean. 1919an psikologiari buruzko bi lan argitaratu zituen Zuricheko unibertsitatean. Psikoanalisiari buruzko interesa pizten hasia zitzaion. Ondoren Grange-aux Belles Frantziako herrian irakasle bezala aritu zen. Bertako zuzendaria Alfred Binet zen, inteligentzia testa sortu zuena eta Parisko unibertsitatean berarekin ikasten egon zena. Piagetek inteligentzia testaren frogak egiten zituenean, haurrek funtsezko galderetan erantzun okerrak ematen zituztelaz jabetu zen.

Haur psikologiari buruzko lan ugari argitaratu zituen, bere seme-alaben garapenean oinarrituz. Inteligentzia sentso-motoreari buruzko teoria garatu zuen. Inteligentzia praktikoa azaltzen zuen teoria honetan, ekintzetan oinarritutako inteligentzia. Ekintza hauek umeak espazioa, denbora eta kausei buruz duen pertzeptzioaren araberakoa da.

Ikerketak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Piaget bere ikerketetan garapenean atal edo fase desberdinak daudelaz ohartu zen. Hasieran, lehen urrats bezala barneratzea edo "asimilazioa" gertatzen da eta gero egokitzea. Horrela, lau atal epistemologiko dituen sekuentzia definitu zuen. (Gaur egun kognitiboak deiturikoak). Hauek dira faseak:

1. Atal sentso-motorea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiotzatik urte eta erdi-bi urterako epealdia. Umeak bere zentzumenak eta gaitasun motoreak bere ingurua ezagutzeko erabiltzen ditu. Hasieran bere erreflexuetan konfiantza du eta ondoren bere gaitasun sentsorialetan eta motoreetan.

  • Lehen mailako erreakzio zirkularrak: 1-4 hilabete bitartean. Plazerra sortu dioten ekintzak errepikatzen ditu. Adib.: Hatz lodia xurgatzea, hau, bularra xurgatzearen ordezko ekintza bat da.
  • Bigarren mailako erreakzio zirkularrak: 4 hilabete- 1 urte. Bere ekintzak ingurura bideratzen ditu, objektuak mugitzeko. Bere ekintzak zer ondorio dakarren behatzen du eta horregatik ekintza horiek errepikatu egiten ditu.
  • Hirugarren mailako erreakzio zirkularrak: 12-18 hilabete. Aurreko prozesu berbera jarraitzen du baina aldaketa batzuekin. Adib.: Haurrak objektu bat hartzen du eta berarekin gauzak ukitzen hasten da; orain arte objektuak ez zituen zuzenean bere zentzumenak pizten eta suspertzen.

18 hilabetetatik aurrera umearen burmuina gai da berak egiten dituen ekintzen ondorioetaz ohartzeko. Adib.: Gauza bat erabiltzeko gai da atea irekitzeko. Lehenengo joku sinbolikoak hasten dira: "Ama eta aita baigina jolastuko gara..."

2. Operazio aurreko atala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2-7 urteetako epealdia. Aurreko atalgo erantzunak barneratzen dira, ekintza mentalak gertatzen direlarik, baina ez dira eragiketak izatera iristen, bere zehazgabetasunagatik, desegokitasunagatik eta itzulgarritasun ezagatik.

Atal honen ezaugarriak: joku sinbolikoa, zentrazioa, intuizioa, egozentrismoa, itzulgarritasun falta, eta justaposizioa.

3. Ekintza zehatzen atala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

7-11 urteetako epealdia. Ekintzak, arazoak konpontzeko ekintza logikoak dira. Sinboloak modu logiko batean erabiltzen ditu, eta gordetzeko gaitasunagatik orokortzera iristen da.

6-7 urtekin haurra kopurutaz jabetzeko gai da, baita dimetsiotaz (luzera eta bolumenak) ere. Umeak kopuruaren iraunkortasuna ulertzen du, hau da, edukinaren tankera aldatzen bada ere, kopuruak berdina izaten jarraitzen duela. Lehenengo ataletan, adibidez, umeak litro bat ur botila luze eta fin batean edo botila baxu eta lodi batean eukita, kopurua edo ur kantitate desberdina zegoela uste zuen: Botila luze eta altuan ur gehiago dagoela usteko zuen, hain zuzen. Eragiketa zehatzetako atalean dagoen ume batek berriz, kantitatea bi botiletan berdina dela badaki.

7-8 urtekin haurrak materialaren iraunkortasuna eta "itzulgarritasuna" ulertzeko gaitasuna du. Adibidez: Buztinezko bola bat hartu eta berarekin bolatxo asko egin, eta umeak badaki bolatxo txiki guztiak elkartuz hasierako bola handia lortzen dela.

9-10 urtekin gainazaleren iraunkortasuna ulertzen du. Adibidez: paperezko karratuak begiratuz, badaki denak elkartuz, gainean jarriz, bananduta... gainazal berbera dutela.

4. Ekintza formalen atala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

12 urtetik aurrera abstrakzioaren gaitasuna azaltzen eta garatzen da.

{Irakurtzaileak jakin dezala, honako hau, Wikipedian gaztelaniaz idatzita aurki daiteken textuaren gutxi-gora-beherako eta bukatu gabeko itzulpena dela. (Itzulitakoa gainera laburtuta dago)}

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Jean Piaget Aldatu lotura Wikidatan