Jerusalemgo Hiri Zaharra

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Jerusalemgo Hiri Zaharra eta bere harresiak1
UNESCOren gizateriaren ondarea
Jerusalem.jpg

Jerusalemgo Hiri Zaharra, Scopus eta Olibondoen mendiak

Mota Kulturala
Irizpideak ii, iii, vi
Erreferentzia (ID) 148
Kokalekua UNESCOk ez du herrialderik aipatzen
Eskualdea2 Jerusalem barrutia
Koordenatuak 31°46′36″N 35°14′03″E / 31.77667°N 35.23417°E / 31.77667; 35.23417Koordenatuak: 31°46′36″N 35°14′03″E / 31.77667°N 35.23417°E / 31.77667; 35.23417
Izen ematea 1981 (V. bilkura)
Arriskuan 1982
1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua)
2 UNESCOren sailkapena

Jerusalemgo Hiri Zaharra (hebreeraz: העיר העתיקה, Ha'Ir Ha'Atiqah; arabieraz: البلدة القديمة, al-Balda al-Qadimah; armenieraz: Հին Քաղաք, Hin K'aghak' ) Ekialdeko Jerusalemen dagoen 0,9 km²-ko alde zaharra da,[1] 1860ko hamarkadara arte Jerusalem hiri osoa izan zena. Bertan daude hiru erlijio monoteista nagusientzat sakratuenetarikoak diren zenbait leku: juduen Tenpluaren Mendia eta Erosten harresia, kristauen Hilobi Santua eta musulmanen Arrokaren Kupula eta Al Aksa meskita.

Tradizioz, hiri zaharra lau auzotan banaturik izan da, nahiz eta auzo horien gaur egungo izenak XIX. menderaino ez ziren agertu:[2] Musulmanen auzoa, Juduen auzoa, Kristauen auzoa eta Armeniarren auzoa.

1981ean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen, baina hurrengo urtean Jordaniak Arriskuan dagoen Gizateriaren Ondarearen Zerrendan sartzea eskatu zuen.

1948ko Arabiar-israeldar Gerraren ondoren, Jordaniak Hiri Zaharra hartu eta bertako juduak beren etxeetatik kanporatu zituen.[3] 1967ko Sei Eguneko Gerran, Tenpluaren Mendian gorputzez gorputz borrokatu ziren, eta Israelek Jerusalemgo Hiri Zaharra konkistatu eta anexionatu zuen, Ekialdeko Jerusalem osoarekin batera. Egun, Hiri Zaharra Israelen kontrolpean dago, eta bere hiriburuaren zatitzat hartzen du Israelek; nazioarteak, ordea, palestinar lurralde okupatutzat du Hiri Zaharra.

Ateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskaraz Hebreeraz Arabieraz Beste izenak Eraikitze-urtea Kokapena
Ate Berria Sha'ar HeHadash Al-Bab al-Jedid Hammiden Atea 1887 Iparraldeko aldearen mendebaldea
Damaskoko Atea Sha'ar Shkhem Bab al-Amoud Sha'ar Damesek, Nablusko Atea, Zutabearen Atea 1537 Iparraldeko aldearen erdialdea
31°46′53.71″N 35°13′48.77″E / 31.7815861°N 35.2302139°E / 31.7815861; 35.2302139
Herodesen Atea Sha'ar HaPerachim Bab-a-Sahairad Lorearen Atea, Sha`ar Hordos Ezezaguna Iparraldeko aldearen ekialdea
Lehoien Atea Sha'ar HaArayot Bab Sittna Maryam Jehoshafaten Atea, Santa Mariaren Atea, San Ezteberen Atea, Tribuen Atea 1538-39 Ekialdeko aldearen iparraldea
Simaurraren Atea Sha'ar HaAshpot Bab al-Maghariba Silwanen Atea, Mograbiren Atea, Sha'ar HaMugrabim 1538-40 Hegoaldeko aldearen ekialdea
Siongo Atea Sha'ar Tzion Bab El-Nabi Da'oud Juduen Auzoko Atea, David profetaren Atea 1540 Hegoaldeko aldearen erdialdea
Jaffako Atea Sha'ar Yaffo Bab al-Khalil Daviden tenpluaren Atea, Hebrongo Atea 1530-40 Mendebaldeko aldearen erdialdea

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   Kollek, Teddy (1977), A Will to Survive - Israel: the Faces of the Terror 1948-the Faces of Hope Today, Dial Press/James Wade .
  2.   Ben-Arieh, Yehoshua (1984), Jerusalem in the 19th Century, The Old City, Yad Izhak Ben Zvi & St. Martin's Press, 14. orrialdea, ISBN 0-312-44187-8 .
  3.   Herzog, Chaim (1982), The Arab-Israeli Wars, 62. orrialdea, ISBN 0-85368-367-0 .
Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Jerusalemgo Hiri Zaharra Aldatu lotura Wikidatan