Joan Batista Gamiz

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Joan Batista Gamiz
Datu pertsonalak
Izen osoa Joan Batista Gamiz Ruiz de Oteo
Jaio 1696ko apirilaren 8a
Sabando (Araba Araba)
Hil 1773ko apirilaren 28a
Bolognako aldiriak (Italia Italia)
Gamizen omenezko 1973ko oroitarria Sabandon.

Joan Batista Gamiz Ruiz de Oteo (Sabando, Araba, 1696ko apirilaren 8a - Bologna, Italia, 1773ko apirilaren 28a) euskal idazlea izan zen. Arabako Mendialdean jaioa, euskaraz idatzi zuelako eskualde honetakoa izateak garrantzitsu bihurtzen du euskal literaturan.

Eduki-taula

[aldatu] Izenaren aldaerak

Artikuluaren izenburua aukeratzeko segurtasun falta dago, sabandoarra bizi izan zen garaia dela medio dokumentazioan bere izen-deituren aldaera anitz topa ditzakegulako; adibideak:

  • Joan Baptista Gamiz Ruiz de Otheo[1] edo Ruiz de Oteo.
  • Juan Bautista Gamiz[2].
  • Joan Bautista Gamiz[3].
  • Juan Baptista Gamiz[4].
  • Horietako batzuetan topa daitekeen de Gamiz aldaera ahaztu gabe; adibidez Euskomediak Joan Bautista de Gámiz proposatzen du, kasu honetan espainieraz.

[aldatu] Biografia

Sabandon jaio zen. Pobrea izan zen gazte denboran eta zenbait hiritan bizi izan zen: A Coruña, Valladolid eta beste[5]. Jesusen Konpainiako legoa, Iruñean Mendibururekin lan egin zuen besteak beste; hiriburuan urte luzeak eman zituen kongregazioak bertan zuen La Anunciada ikastetxean, non ardura ekonomikoak zituen.

Karlos III.a Espainiakoak 1767an jesulagun guztien kanporaketa agindu zuenean Italiara joan behar izan zuen; lehenago hasi zitzaizkion arazoak eta kartzelatik alde egin zuen. Italian geratu zen hil arte.

Mendiburu bezala Bologna inguruan hil zen.

[aldatu] Lanak

Arabako azpieuskalkien gutxi gorabeherako eremuak, XVI.-XVII. mendeetan. Gamizek Arabako sortaldeko euskara erabili zuen.[6]

Idazle elebiduna izan zen. Bere idazlanen jatorrizko bertsioak Loiolako artxibategian gordetzen dira.

Bere eskuizkribu ugariak (12.000 bat bertso) Ofrecimientos varios de poesía izenburupean gorde zituen[7]. Gehienak olerki laburrak dira eta gai aldetik oso anitzak. Espainieraz hainbat olerki idatzi zuen eta euskaraz sei gorde dira (guztira 238 bertso), azken hauek 1760tik aurrera idatziak:

Erdarazkoak batez ere 1736 eta 1748ren artean idatzi zituen; haietako batzuk A una presumida, Descripción de Puente la Reyna, Al rey Enrique VIII de Inglaterra, A cierta doncella fea dira. Gutun asko idatzi zituela jakina da baina ezin izan dira topatu.

[aldatu] Olerki-zatia

Dabiltzentxoak (Dabilcenchoac jatorriko bertsioan) olerkiaren hasiera:

Erderaz eztuzu nay
ene viotza
euzqueraz copla eguiten
eztut nic lotza
ycuzco deugu
albadaygu eguin zerbait
nola beardegu

[aldatu] Bere oroimenez

1970ean Gasteizen helduentzako euskararen irakaskuntzan jardun zuen irakasle-talde baten izena Joan Bautista Gamiz izan zen[8].

Sabando jaioterrian Euskaltzaindiak oroitarria ipini zuen 1973ko apirilaren 29an Gamizen heriotzaren 200 urteurrena gogoratzeko. Bi egun lehenago omenaldi akademikoa egin zioten Gasteizen[9].

Arraia-Maeztun zenbait urtetan egon zen ikastola proiektuak Juan Bautista Gamiz izena izan zuen[10]. Gasteizen bere izena daraman kale bat dago Adurtza auzoan.

[aldatu] Bibliografia

[aldatu] Erreferentziak

  1. Estibalitz Breñas eta Jabi Otsoa de Alda: Arabako euskal hotsak, Geu Gasteiz, Gasteiz, 2002. Ikus 132-133. or.
  2. Erreferentzia ugari, tartean berari dedikatutako Gasteizko kalea edo bere izena erabili zuen irakasle taldea.
  3. Arabako ekialdea eta Sakanako continuumaren azterketa diakronikoa artikulua, Jose Luis Erdozia Mauleon.
  4. Henrike Knörr: Gamiz-en hizkeraz zertxobait, Euskaltzaindia, 1974.
  5. Estibalitz Breñas eta Jabi Otsoa de Alda: Arabako euskal hotsak, Geu Gasteiz, Gasteiz, 2002. Ikus 132-133. or.
  6. Koldo Zuazo (1997): «Euskara araban», Uztaro, 21. zenbakia, 79-95. orrialdeak.
  7. Álava en sus manos bilduma: Literatura y Literatos kapitulua, Julio-César Montoyo, Vital Kutxa, Gasteiz, 1983.
  8. Vitoria-Gasteiz (las lenguas) Euskomedian.
  9. Estelas discoideas de homenaje en Alava, Vicente Arrizabalaga Loizaga, Antso Jakituna Fundazioa; ikus 13-15 or.
  10. Arraia-Maeztu Euskomedian.

[aldatu] Ikus, gainera

[aldatu] Kanpo loturak


Euskal idazleak
Euskal idazleak
Artikulu hau euskal idazle bati buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.
Commons-logo.svg
Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak:
Joan Batista Gamiz
Tresna pertsonalak
Izen-tarteak

Aldaerak
Ekintzak
Nabigazioa
Inprimatu/esportatu
Tresnak