Juana Inés de la Cruz

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Juana Inés de la Cruz
Juana Inés de la Cruz
Datu pertsonalak
Izen osoa Juana Inés de Asbaje y Ramírez de Santillana
Ezizena Amerikako Fenixa
Jaio 1651ko azaroaren 12a
San Miguel Nepantla, Mexikoko estatua (Espainia Berriko Erregeorderria, gaur egun Mexiko)
Hil 1695eko apirilaren 17a
Mexiko Hiria (Espainia Berriko Erregeorderria, gaur egun Mexiko)

Juana Inés de la Cruz, sortzez Juana Inés de Asbaje y Ramírez de Santillana, (San Miguel Nepantla, Mexiko, 1651ko azaroaren 12a - Mexiko Hiria, 1695eko apirilaren 17a) erlijioso katolikoa, olerkaria eta antzerkigilea izan zen. Bere lanaren bikaintasunagatik "Amerikako Fenix" eta "Hamargarren musa" esan zaio.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Juana Inés Pedro Manuel de Asbaje y Machuca eta Isabel Ramírez de Santillanaren hirugarren alaba izan zen. Aita Gipuzkoan, Bergaran seguru aski, sortutako militarra zen. Juana Ines jaio eta laister gurasoak banandu ziren. Haurtzaroa aitonaren etxaldean igaro zuen. Hiru urte zituela, eta amaren ezkutuan, arreba zaharrenak irakurtzen irakatsi zion. Aitonaren liburutegian irakurzale bihurtu zen eta eskura zuen guztia irakurri zuen.

Mexiko Hirian, izeba baten etxean urte batzuk igaro ondoren 1664 edo 1665ean Espainia Berriko Erregeordearen gortean sartu zen, erreginaordearen dama. Gorteko hizketaldietan maila handiko teologo, filosofo, matematikari, historialari, humanistek parte hartzen zuten. Juanak idatzitako soneto, olerki eta eresiek oso harrera ona izaten zuten.

1667an karmeldar oinutsen komentu batean sartu zen baino hango bizimodu gogorra zela eta eritu eta atera behar izan zuen. 1668an San Jeronimoren ordenean sartu zen. Komentu horretan bizi guztia igaro zuen. Jeronimotarren araudiak ikastea, idaztea, solasaldiak egitea eta bisitak hartzea uzten zion.

1695ean Mexiko Hirian izurri bubonikoa hedatu zen. San Jeronimoren komentuan ere moja asko eritu ziren. Juana Ines gaixotutako ahizpak zaintzen aritu zen bera ere kutsatu zen arte. Apirilaren 17an, 43 urte zituela hil zen.

Obra[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XVII. mendeko gaztelerazko idazle handienetako bat izan zen. Exequiel Chavezen arabera [1] Juanak Negar, kanta eta barre egiten du, denak batera, eta Mexikoko arima forjatzen du.

Poesian maitasun olerkiak, garaiko pertsonaien laudorioak eta billantzikoak egin zituen. Antzerkigintzan bi komedia, Amor es más laberinto eta Los empeños de una casa eta eukaristiari buruzko hiru auto idatzi zituen. Respuesta a Sor Filotea idazlanean bere jardun intelektuala defendatu eta emakumeak hezkuntza hartzeko eskubidea zuela aldarrikatu zuen.

Olerki batean Arantzazuko Ama Birjinari euskarazko ahapaldi batzuk eskaini zizkion: [2]:

Guacen galanta contigo
guacen nere lastana
que al cielo toda Vizcaya
has de entrar.

Galdunaiz ay! que se va
nere vici gucico galdunaiz.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Sister Juana Inés de la Cruz,Pérez Walker Pérez W. Antología de Sor Juana Inés de la Cruz
  2. Jose Antonio Arana Martija. Marijesiak

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commons-logo.svg
Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz:
Juana Inés de la Cruz


Biografia Artikulu hau biografia bati buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.