Kaliferri

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Abdülmecid II.a, azken kalifa

Kaliferria (arabieraz خلافة edo khilāfa) kalifaren menpe dagoen lurraldea da.[1] Kalifatza izan zen islamak ezarri zuen lehen gobernu sistema, musulmanen ummaren batasuna eta agintea adierazten zuena. Hasieran Mahomak berak ezarritako printzipioek zuzenduta zegoen, profetak ezarritako autoritate politikoaren jarraipentzat; rasidar kalifaldia izan zen hura.

Musulmanen ummaren batasun politikoa adierazten zuen, baina ez batasun teologikoa, azken hori pertsona bakoitzaren kontua zelako. Munduan izan den lehenengo ongizate estatu handia izan zen.[2][3]

Sunismoaren arabera, estatuburua, kalifa, musulman guztiek edo haien ordezkariek (shura) aukeratu behar dute.[4] Xiismoaren jarraitzaileek, berriz, kalifak Ahl al-Bayt familiakoa —profetaren familiakoa— izan behar dela uste dute.

Kaliferria, 622–750. urteetan ██ Bereganatutako lurrak, Mahoma profetaren garaian, 622 – 632

   Bereganatutako lurrak, rasidar kalifaldian, 632 – 661

   Bereganatutako lurrak, omeiatar kalifaldian, 661 – 750

Hainbat aldi izan zituen kaliferriak, 1924 arte:

  • Rasidar kalifaldia (632 - 661): hala sunitek nola xiitek onartua. Rasidar kalifen ondoren, kaliferria hainbat dinastiaren kontrolpean izan zen; batzuetan, bi kaliferri ere izan ziren aldi berean (batzuetan, benetako kalifatzak ziren; bestetan, itxurazkoak baino ez).
  • Omeiatar kalifaldia (VII. - VIII. mendeak): lehenengo dinastia.
  • Abbastar kalifaldia (VIII. - XIII. mendeak). Agintea galdua zuten omeiarrek Kordobako kaliferria zuzendu zuten 929tik 1031 arte.
  • Fatimitar kalifaldia (X. - XII. mendeak): azken dinastia.
  • Itzalpeko kalifaldia (XIII. - XVI. mendeak): sultan mamelukoek, beren mende, abbastarren dinastiako kide bat ezarri zuten kalifatzat, Kairon. Aldi hartan, oro har, abbastar kalifek ez zuten benetako botererik izan, nahiz eta haietako bakarren batek egiazko agintea izan zuen.
  • Otomandar kalifaldia (1517 - 1924): otomandar agintariek oso gutxitan erabili zuten «kalifa» titulua. 1924an, Turkiako Errepublikako lehenengo lehendakari Mustafa Kemal Atatürkek ezarritako eraberrikuntzen artean, Turkiako Konstituzioak kalifatza abolitu zuen.

Orduan, Arabiar Iraultzako buru Hussein ibn Alik hartu zuen kalifatza; baina Ibn Saudek haren erresuma garaitu eta anexionatu zuen. Kalifa titulua inork ez du hartu harrezkero.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Kaliferri Aldatu lotura Wikidatan
  1. Harluxet hiztegi Entziklopedikoa
  2.   Crone, Patricia (2005), Medieval Islamic Political Thought, Edinburgh University Press, 308–9. orrialdea, ISBN 0748621946 .
  3.   Hamid, Shadi (2003ko abuztua), «An Islamic Alternative? Equality, Redistributive Justice, and the Welfare State in the Caliphate of Umar», Renaissance: Monthly Islamic Journal 13, http://www.renaissance.com.pk/Augvipo2y3.html .
  4. Gharm Allah Al-Ghamdy