Karbono

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Karbonoa
6 BoroaKarbonoaNitrogenoa
-

C

Si
C-TableImage.png
Orokorra
Izena, Ikurra, Zenbakia Karbonoa, C, 6
Serie kimikoa ez-metalak
Taldea, periodoa, orbitala 14, 2, p
Itxura beltza (grafitoa)
gardena (diamantea)
Karbonoa
Masa atomikoa 12,0107 g/mol
Konfigurazio elektronikoa 1s2 2s2 2p2
Elektroiak orbitaleko 2, 4
Propietate fisikoak
Egoera solido
Dentsitatea (0 °C, 101,325 kPa)
(grafitoa) 1,9-2,3 g/L
Urtze-puntua  K
( °C, °F)
Irakite-puntua K
( °C, °F)
Urtze-entalpia (grafitoa) 100 kJ·mol−1
Irakite-entalpia 715 kJ·mol−1
Bero espezifikoa (25 °C) (grafitoa) 8,517 J·mol−1·K−1
Lurrun-presioa
P/Pa 1 10 100 1 k 10 k 100 k
T/K 2.839 3.048 3.289 3.572 3.908
Propietate atomikoak
Kristal-egitura (grafitoa) hexagonala
Oxidazio-zenbakia(k) 4, 3, 2, 1, 0, -1, -2, -3, -4 (oxido azido ahula)
Elektronegatibotasuna 2,55 (Paulingen eskala)
Ionizazio-potentziala 1.a: 1.086,5 kJ/mol
2.a: 2.352,6 kJ/mol
3.a: 4.620,5 kJ/mol
Erradio atomikoa
(batezbestekoa)
70 pm
Erradio atomikoa
(kalkulatua)
67 pm
Erradio kobalentea 77 pm
Van der Waalsen erradioa 170 pm
Datu gehiago
Eroankortasun termikoa (300 K) 7,81 W·m−1·K−1
Soinuaren abiadura 5.150 m/s
Isotopo egonkorrenak
Artikulu nagusia: karbonoaren isotopoak
iso UE Sd-P D DE (MeV) DP
12C  %98,9 C egonkorra da 6 neutroirekin
13C  %1,1 C egonkorra da 7 neutroirekin
14C aztarnak 5.730 u β- 0,156 14N
Erreferentziak

Karbonoa edo ikazkaia elementu kimiko bat da, C ikurra eta 6 zenbaki atomikoa dituena.

14. taldeko elementu tetrabalente ez-metalikoa da. Hainbat forma alotropiko dauzka, ezagunenak grafitoa (baldintza normaletan termodinamikoki egonkorra den forma), diamantea eta karbono amorfoa. Naturan karbonoaren hiru isotopo daude: 12C eta 13C egonkorrak dira, eta 14C erradioaktiboa da, bere erdibizitza 5.700 urtekoa izanik. Karbonoa antzinatik ezagutzen den elementuetako bat da. "Karbono" terminoa latineko carbo (ikatz) hitzetik dator.

Unibertsoko laugarren elementurik arruntena da masan, hidrogenoa, helioa eta oxigenoaren ondoren. Bizitzaren forma guztietan dago, eta giza gorputzean bigarren elementurik arruntena da masan oxigenoaren ondoren. Ugaritasun hau, osatzen dituen konposatu organiko guztiekin eta polimeroak eratzeko duen ahalmenarekin batera, bizitza ezagun guztiaren oinarriko elementu kimikoa bihurtu du.

Propietateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Karbonoaren propietate fisikoak bere forma alotropikoaren araberakoak dira. Esaterako, diamantea oso gardena da eta grafitoa opakua eta beltza da. Diamantea materialik gogorrenetakoa da, eta grafitoa paperean marra bat uzteko bezain biguna da. Diamanteak eroankortasun elektriko baxua dauka, eta grafitoa oso eroale ona da. Aldi berean, diamanteak ezagutzen den eroankortasun termikorik altuena dauka. Forma alotropiko guztiak solidoak dira baldintza normaletan.

Karbonoaren forma guztiak oso egonkorrak dira, eta tenperatura altua behar dute oxigenoarekin berarekin ere erreakzionatzeko. Bere oxidazio-egoerarik arruntena +4 da, baina +2 egoera karbono monoxidoan eta trantsizio-metalekin eratzen dituen beste konplexu batzuetan ageri da. Karbono ez-organikoaren iturri nagusiak kareharriak, dolomitak eta karbono dioxidoa dira, baina mea garrantzitsuak daude ikatz, zohikatz eta petrolio eran. Karbonoak beste edozein elementuk baino konposatu gehiago eratzen ditu: orain arte hamar milioi konposatu organiko deskribatu dira, eta hala ere, baldintza estandarretan sor daitezkeen mota honetako konposatu posible guztien ehuneko txikia osatzen dute.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Karbono Aldatu lotura Wikidatan

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]