Figura erretoriko

Figura erretorikoak, figura literarioak, baliabide literarioak, diskurtsoko figurak, baliabide espresiboak... termino hauek guztiek errealitate bera definitzen dute. Erretorika barruan "figura" hitza baliabide literarioak definitzeko erabili da. Hau kontutan izaniz, figura erretorikoak ahozko diskurtsoan ohikoak ez diren hitzen erabilerak dira eta, ondorioz, espresiboagoak dira. Figura hauen erabilera Literaturarena da nahiz eta askotan eguneroko mintzairan aurkitu ere bai.

Erretorika klasikoan, goian esan dugun arabera, bi motatako diskurtso bereizten zen: sermo ornatus, hau da, figurekin apainduta, eta sermo vulgaris, hizkera arrunta.

Figura erretorikoak hiru motatakoak izan daitezke:

• Hizkuntza figurak edo hitzezko figurak (fono-fonologikoak eta sintaktikoak)
• Pentsamendu figurak
• Figura semantikoak: tropoak edo irudiak

Hitzezko figurak

Batez ere hitzen formari dagozkie, nahiz eta batzutan ere esanahi gaineko eragina izan. Bi kategoria bereizten dira: Hitz mailan jokatzen dutenak eta egitura mailan, besteak.

Pentsamendu figurak

Hitzen esanahiei eragiten diete.

Tropoak edo irudiak

Esanahien aldaketa dakarte, hitzari irudizko berri bat ezarriz. Egile askorentzat tropoak berez ez dira fgura erretorikoak.

Figura erretorikoen zerrenda

A

• Aferesi, Alegoria, Aliterazio, Anakoluto, Anadiplosi, Anafora, Anastrofe, Animalizazio, Annominatio, Antifrasi, Antitesi, Antonomasia, Apokope, Aposiopesi, Apostrofe, Argumentum, Asindeton, Asonantzia.

C

• Captatio benevolentiae, Communicatio, Commutatio, Complexio, Concessio, Conciliatio, Correctio.

D

• Definitio, Deklamazio, Demonstratio, Deprekazio, Deribazio, Derivatio, Diastole, Dieresi, Digresio, Distinctio, Distributio, Dubitatio.

E

• Ecthlipsi, Enalage, Endiadi, Elipsi, Enumerazio, Epanadiplosi, Epentesi, Epifora, Epífrasi, Epiteto, Epifonema, Ekíboko, Errepikapena, Erretizentzia, Etopeia, Eufemismo, Evidentia, Expolitio.

F

• Figura etimologikoa.

G

• Galdera erretorikoa, Gauza bihurtzea, Geminazio, Gezurkeria patetikoa Gradazio.

H

• Hanpadura, Hipalage, Hiperbaton, Hiperbole, Hipotiposi,Hitz-truke, Homoioteleuton.

I

• Idolopeia, Interpretatio, Ironia, Isocolon, Isodinamia, Itzulinguru

K

• Kakofonia, Kalambur, Katakresi, Kiasmo, Klimax, Kohabitazio, Konkatenazio, Konparaketa, Korrelazio, Kronografia.

L

• Litote.

M

• Metafora, Metalepsi, Metatesi, Metonimia, Mixtura verborum.

O

• Oihu, Onomatopeia, Optazio, Oximoron.

P

• Palindromia, Parabola, Paradiastole, Paradoxa, Parafrasi, Paragoge, Paralelismo, Parison, Paronomasia, Percontatio, Perifrasi, Pertsonifikazio, Pleonasmo, Polisindeton, Poliptoton, Pragmatografia, Preterizio, Prosopografia, Prosopopeia, Protesi.

S

• Sarkasmo, Sententia, Sermocinatio, Silepsi, Simil, Simile, Sinalefa, Sinkopa, Sinekdoke, Sineresi, Sinestesia, Sistole, Subiectio, Synchysis.

T

• Tautologia, Tmesis, Topografia, Traductio.

Z

• Zangalatrau, Zeugma.

Bibliografia

• Euskaltzaindia: Literatura terminoen hiztegia. Bilbo: 2008.
• Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria. Bartzelona: Ariel, 1982.

Kanpo loturak

• Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.