Haitzulo

New Mexicoko kobazuloa.

Haitzuloa lur azpian dagoen zulo sistema naturala da. Gizakiak haitzulo batzuk bizileku izan zituen, Historiaurrean.

Espeleologia da haitzuloak aztertzen diharduen zientzia adarra, geologia, biologia eta meteorologia uztartzen dituena, besteak beste.

Arkeologiak, aldiz, gizakiaren aztarnak ikertzen ditu.

Sinonimoak

Euskaraz hitz ugari ditugu kontzeptu hau izendatzeko: koba, kobazulo, leize, leizezulo, harpe, karbi, osin, troka eta haitzulo. Denek ez dute zehatz-mehatz esanahi bera. Leizeak estu eta sakonagoak dira; eta harpeak eta kobak, zabalagoak sarreran, eta motzagoak.

Osagaiak

Estalaktita (goitik behera) eta estalagmitak (behetik gora) dira, eta biak elkartzen direnean zutabeak sortzen dira. Horiexek dira haitzuloen osagai ezagunak.

Euskal Herriko haitzuloak

• Araba:
  • Lezea
  • Mairuelegorreta

• Bizkaia:
  • Antoliña
  • Arenaza
  • Axlor
  • Baltzola
  • Goikolau
  • Pozalagua
  • Santimamiñe
  • Torca del Carlista
  • Venta Laperra

• Gipuzkoa:
  • Altxerri
  • Amalda
  • Arrikrutz
  • Ekain
  • Lezetxiki
  • Praileaitz

• Lapurdi:
  • Sara

• Nafarroa:
  • Koskobilo
  • Mendukilo
  • Urdazubi
  • Zugarramurdi

• Nafarroa Beherea:
  • Izturitze eta Otsozelaiako leizeak

• Xiberoa:
  • Elzarreko karbia
  • Etxeberriko karbia

Munduko haitzuloak

• Espainia: Altamirako leizea (Kantabria).
• Frantzia: Lascaux (Dordoina)

Labar-pinturak

Sakontzeko, irakurri: Labar-pintura

Historiaurreko gizakien aztarnen artetik, ikusgarriak dira labar-pintura deitutakoak, hau da, hormetan egindako marrazkiak. Batik bat, animalia basatiak irudikatzen dituzte margo hauek, zaldiak, oreinak eta zezenen familiakoak, ziur aski ehizarekin lotutako errito funtzioarekin.

Ikus, gainera

• Euskal Herriko geologia
• Leizeen Liburua
• Espeleotemak
• Estalaktita
• Karstiko
• Kareharri
• Karbonatazio
• Kaltzita

Kanpo loturak

• (Ingelesez) "Journal of Cave and Karst Studies"
• (Gaztelaniaz) Espainiar Estatuko kobazulo turistikoak
• Espeleologoen lanari buruzko erreportajea Argia astekarian.