Laguntza:Formulak

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Nuvola apps kfind.png
Wikipedian sakontzeko
Sakontzeko orriak...

Taulak
Irudiak
Txantiloiak
Erreferentziak
Formulak
Koloreak
Hizkuntzarteko loturak
Denbora lerroak
Koordenatuak

Ikus, gainera...

Tutoriala
Proba orria

Wikipediaren orri hau zientzian dagoen idazkera berezi hori irakasteko sortua izan da. Hainbat arlotan banatu da bakoitzak dauzkan berezitasunekin.

Idazkera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Edozein formula zientifiko idazteko <math>testua</math> da kodea. Aldatzera zoazenean agertzen den Math icon.png irudian klikatuz berdina lortzen da. Batzutan, ikurrak apur bat moldatzeko kode bereziak erabiltzen dira baina aurrerago sakonduko dugu.

Batzutan, koderik ez dugunean erabiltzen, formulak ez du guk nahi izan dugun itxura (qE=mg kasu); hoietarako testuaren ostean \, gehitzen da; hau da, <math>testua\,</math> (qE=mg \,); itxurosoago utziz.

Idazkera zientifikoan idatziko duguna formula bakarra bada, lerro berri baten erdian idaztea gomendagarria da. Hau da:

qE=mg \,

Zentraturik idazteko, formulekin egiten dugun bezalaxe, formula <center> eta </center> artean idatzi. Honela:

 <center><math>testua</math></center>

Jakin beharra dago, nahiz eta askatu gabeko ekuazio bat idatzi, sistemak ez duela kalkulurik egingo; idatzitakoa agertu baizik.

Ikurrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Formulekin hasi baino lehen hainbat gauza jakin behar dira.

Zenbakiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zenbakiak
Zenbakia era arruntean Zenbakiak math idazkeran
0 0 \,
1 1 \,
2 2 \,
3 3 \,
4 4 \,
5 5 \,
6 6 \,
7 7 \,
8 8 \,
9 9 \,

Letra arruntak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hurrengo taulan gure alfabetoko letrak eta haien modu ezberdinak adierazten dira. Idazkera berezia lortzeko hainbat kode erabili daitezke. Hauen artean idazkera berezia zutabekoak: \mathcal, \mathrm eta \mathbb. Bakoitzak itxura desberdina ematen dio letrari; hauek, hainbat formuletarako erabiliko ditugu. Adibidez, A letra \mathcal-ekin egiteko horrela idatzi:

<math>\mathcal letra</math>
Letra arrunta Math idazkera minuskulak Math idazkera maiuskulak Idazkera berezia
\mathcal \mathrm \mathbb
a a \, A \, \mathcal A \mathrm A \mathbb A
b b \, B \, \mathcal B \mathrm B \mathbb B
c c \, C \, \mathcal C \mathrm C \mathbb C
d d \, D \, \mathcal D \mathrm D \mathbb D
e e \, E \, \mathcal E \mathrm E \mathbb E
f f \, F \, \mathcal F \mathrm F \mathbb F
g g \, G \, \mathcal G \mathrm G \mathbb G
h h \, H \, \mathcal H \mathrm H \mathbb H
i i \, I \, \mathcal I \mathrm I \mathbb I
j j \, J \, \mathcal J \mathrm J \mathbb J
k k \, K \, \mathcal K \mathrm K \mathbb K
l l \, L \, \mathcal L \mathrm L \mathbb L
m m \, M \, \mathcal M \mathrm M \mathbb M
n n \, N \, \mathcal N \mathrm N \mathbb N
o o \, O \, \mathcal O \mathrm O \mathbb O
p p \, P \, \mathcal P \mathrm P \mathbb P
q q \, Q \, \mathcal Q \mathrm Q \mathbb Q
r r \, R \, \mathcal R \mathrm R \mathbb R
s s \, S \, \mathcal S \mathrm S \mathbb S
t t \, T \, \mathcal T \mathrm T \mathbb T
u u \, U \, \mathcal U \mathrm U \mathbb U
v v \, V \, \mathcal V \mathrm V \mathbb V
w w \, W \, \mathcal W \mathrm W \mathbb W
x x \, X \, \mathcal X \mathrm X \mathbb X
y y \, Y \, \mathcal Y \mathrm Y \mathbb Y
z z \, Z \, \mathcal Z \mathrm Z \mathbb Z

Greziar alfabetoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Testu arruntetan aldatzeko laukiaren azpian dagoen letra berezia zerrendatik hartzen dira letra grekoak. Idazkera matematikoan ez. Hemen <math>\{{{Letra grekoa}}}</math> edo <math>\{{{letra grekoa}}}</math> kodeak erabiltzen dira (maiuskulak edo minuskulak erabiltzeko bereiztuak). Letra batzuek badaukate idazkera berezi batez idazteko aukera ere, <math>\var{{{letra grekoa}}}</math> kodea erabiliz, alegia. Kontuan hartu behar da kodean letrak ingelesez daukan idazkera erabili behar dela.

Letra grekoak
Letra grekoa minuskulaz Letra grekoa maiuskulaz Math idazkera minuskulaz Math idazkera maiuskulaz Aldaketarekin Letraren izena
α Α \alpha \, \Alpha \, - alpha
β Β \beta \, \Beta \, - beta
γ Γ \gamma \, \Gamma \, - gamma
δ Δ \delta \, \Delta \, - delta
ε Ε \epsilon \, \Epsilon \, \varepsilon epsilon
ζ Ζ \zeta \, \Zeta \, - zeta
η Η \eta \, \Eta \, - eta
θ Θ \theta \, \Theta \, \vartheta theta
ι Ι \iota \, \Iota \, - iota
κ Κ \kappa \, \Kappa \, \varkappa kappa
λ Λ \lambda \, \Lambda \, - lambda
μ Μ \mu \, \Mu \, - mu
ν Ν \nu \, \Nu \, - nu
ξ Ξ \xi \, \Xi \, - xi
ο Ο omicron
π Π \pi \, \Pi \, \varpi pi
ρ Ρ \rho \, \Rho \, \varrho rho
σ Σ \sigma \, \Sigma \, \varsigma sigma
τ Τ \tau \, \Tau \, - tau
υ Υ \upsilon \, \Upsilon \, - upsilon
φ Φ \phi \, \Phi \, \varphi phi
χ Χ \chi \, \Chi \, - chi
ψ Ψ \psi \, \Psi \, - psi
ω Ω \omega \, \Omega \, - omega

Bestelako ikurrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Batzutan (logikarako, zeinuzko idazkera zientifikorako, etab.) alfabetoan ez dauden ikurrak erabiltzen dira. Hauek lortzeko <math>\mathcal {{{letra minuskulaz}}}</math> edo <math>\mathcal {{{zenbaki}}}</math> erabiltzen da. Ondorengo taulan ikus dezakegu letra eta zenbaki bakoitzri esleitutako ikurra.

Letra, zenbakiei eta ikurrei esleitutako ikur bereziak
Letra arrunta Idazkera berezian Zenbaki arruntak Idazkera berezian Ikur bereziak Idazkera berezian
a \mathcal a 0 \mathcal 0 , \mathcal ,
b \mathcal b 1 \mathcal 1 + \mathcal +
c \mathcal c 2 \mathcal 2 . \mathcal .
d \mathcal d 3 \mathcal 3  ! \mathcal !
e \mathcal e 4 \mathcal 4 ' \mathcal '
f \mathcal f 5 \mathcal 5 <> \mathcal <>
g \mathcal g 6 \mathcal 6 = \mathcal =
h \mathcal h 7 \mathcal 7 [] \mathcal []
i \mathcal i 8 \mathcal 8 () \mathcal ()
j \mathcal j 9 \mathcal 9  % \mathcal %
k \mathcal k $ \mathcal $
l \mathcal l | \mathcal |
m \mathcal m  ? \mathcal ?
n \mathcal n : \mathcal :
o \mathcal o - \mathcal -
p \mathcal p / \mathcal /
q \mathcal q * \mathcal *
r \mathcal r  ; \mathcal ;
s \mathcal s  : \mathcal :
t \mathcal t
u \mathcal u
v \mathcal v
w \mathcal w
x \mathcal x
y \mathcal y
z \mathcal z

Kodeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kodeak
Idatzi nahi duguna Idatzi beharrekoa Agertuko dena Idatzi nahi duguna Idatzi beharrekoa Agertuko dena
integrala \int {f(x)} \int {f(x)} integral mugatua \int_{a}^{b} {f(x)} \int_{a}^{b} {f(x)}
integral itxia \oint {f(x)} \oint {f(x)} integral itxi mugatua \oint_{a}^{b} {f(x)} \oint_{a}^{b} {f(x)}
zatiketak \frac {a}{b} \frac {a}{b} zatikiak {a} / {b} {a} / {b} \,
berreketak {a}^{b} {a}^{b} \, azpiindizeak {a}_{b} {a}_{b} \,
erro karratua \sqrt {a} \sqrt {a} erroak \sqrt[n] {a} \sqrt[n] {a}
bektoreak \vec {a} \vec {a} letra lodiak[1] {a} \mathbf {b} \mathbf {a}
bektore unitarioa \hat u \hat {u} limiteak \lim_{x \to a} {f(x)} = L \lim_{x \to a} {f(x)} = L
biderketa eskalarra {a} \cdot {b} {a} \cdot {b} biderketa bektoriala {\vec {a}} \times {\vec {b}} {\vec {a}} \times {\vec {b}}
batukaria \sum{} {a} \sum{} {a} batukari mugatua \sum^{n}_i {a} \sum^{n}_i {a_i}
gezia eskuinerantz {a} \rightarrow {b} {a} \rightarrow {b} gezia ezkerrerantz {a} \leftarrow {b} {a} \leftarrow {b}
elementu kimikoa \mathrm {E} \mathrm {E} \, elementua informazio gehiagorekin {A[2] \atop Z[3]}\mathrm{E} {A \atop Z}\mathrm{E}
kalkulu diferentziala \frac {df(x)}{dt} \frac {df(x)}{dt} deribatu partzialak \frac {\partial f(x)}{\partial x} \frac {\partial f(x)}{\partial x}
gradientea \nabla {f(x)} \nabla {f(x)} errotazionala {\nabla} \times \vec {a} {\nabla} \times \vec {a}
  1. batzutan letral lodiz idatzitako ikurrak bektoreak adierazten dituzte; hala ere gomendagarria da (ahal den heinean) \vec {a} erabiltzea
  2. zenbaki masikoa
  3. zenbaki atomikoa

Adibideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Fisika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

\vec {F} = m \cdot \vec {a}

Kimika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Matematika[aldatu | aldatu iturburu kodea]