Laguntza:Japoniera

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Jatorria japonieran duten hitzak, ahoskera eta idazkera parentesi artean jartzen dira, adibidez:

Tokio (jatorrizko japonieraz 東京都 edo Tōkyō-to ?)

Tokio euskarazko idazkera da, 東京都 japonierazko idazkera, y Tōkyō-to japonierazko ahoskeraren gida bat da edo erromanizazioa.


Japonierazko ortografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Japonierazko testu bat kanji ideogramen eta kana bi silabategi arteko nahasketa da. Kanji asko Txinan dure jatorria eta orohar ideiak adierazten dute. 東京都 (Tōkyō-to) literalki hurrengoa esan nahi du: ekialde (東) + hiriburu (京) + metropoli (都), hots, ekialdeko hiriburu handia. Kanak (hiragana eta katakana deitzen dira) kanjien zati sinpleetatik eratorritakoak dira, eta soinuak adierazteko erabiltzen dira. する (suru, egin esan nahi du) = す (su) + る (ru). Jatorria japonieran edo txineran duten hitzetan hiragana erabiltzen den bitartean, atzerriko hitzetan (mailegu linguistikoak) katakana erabiltzen da (japonierazko hitzen %11 atzerrian dute jatorria).

Japonierazko ahoskera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikipedian japonierazko ahoskera hizki erromatarrekin adierazteko Hepburn erromanizazioaren berrikusitako bertsioa erabiltzen da. Hepburn-en oinarrizko arau batzuk zehatz mehatz jarraituz japonierazko hitzak ahoska daitezke.

Bokalak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Japanese (standard) vowels.png
  • Orohar a, e, i eta o bokalak euskaraz bezala ahoskatzen dira.
  • u bokala euskarazkoaren antzekoa da, baina ezpainak borobildu bage.
  • Japonierazko bokalak luzeak edo motzak izan daitezke. Bokal luzeen iraupena bokal motzen bikoitza da eta makroi batekin adierazten da Hepburn erromanizazioa erabiltzean.
    • Orohar o eta u luzeen soinuak makroiak erabiliz idazten dira, ō eta ū, bai hiraganan, bai kanjin (お eta う bokal luzeak) eta bai katakanan (chōon ー). Adibideak:
      1. ゆき, yuki (elurra); ゆき, yūki (adore?)
      2. とる, toru (hartu); とる, tōru (pasatu)
      3. ここ, koko (hemen); こ, kōkō (batxilergo)
      4. ト, nōto (kuaderno)
      5. パー, sū (supermerkatu)
    • Normalean e eta i luzeen soinuak ee, ei eta ii bezala idazten dira (hiraganan eta kanjin idatzitako terminoetan) edo ē eta ī bezala (katakanan idatzitako terminoetan). Ei kasua, e soinu luzea da. Adibideak:
      1. え, e (marrazki); え, ee (bai)
      2. へや, heya (gela); へや, heiya (lautada)
      3. おじさん, ojisan (osaba); おじさん, ojiisan (aitona)
      4. プ, tēpu (zinta)
      5. タクシ, takushī (taxi)
    • Normalean a luzearen soinua aa bezala idazten da (hiraganan eta kanjin idatzitako terminoetan) edo ā bezala (katakanan idatzitako terminoetan). Adibideak:
      1. おばさん, obasan (izeba); おばさん, obaasan (amona)
      2. ド, kādo (txartela)

n mora[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • n (ん) bat kontsonante baten aurrean badago mora bat bezala hartzen da. Adibidez: えぴつ, enpitsu (arkatz).
  • n mora bat eta ondoren bokal bat edo y bat badago n' bezala idazten da; komatxoak (') ahoskeran etenalditxo bat adieraten du. Adibideak:
  1. い, tan'i (unitate?); たに, tani (ibar)
  2. よみ, kun'yomi
  • n morak hainbat forma fonetiko ditu:
    • n mora bat k edo g baten aurrean [ŋ] bezala ahoskatzen da.
    • n mora bat m, b o p baten aurrean [m] bezala ahoskatzen da. Jatorrizko Hepburn bertsioan m bezala idazten da, baina berrikusitakoan n bezala idazten da. Adibidea: せんぱい, sempai (jatorrizko Hepburn); senpai (berrikusitako Hepburn).
    • Beste kasuetan [n] bezala ahoskatzen da.

Kontsonanteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • b, ch, d, k, m, n (mora denean izan ezik), p, s (sh izan ezink), t eta y kontsonanteen ahoskera gaztelaniazkoen antzekoa da.
  • f leunago ahoskatzen da, bereziki fu (ふ) silabarekin, h hasperendun baten antzera.
  • g euskaraz bezala ahoskatzen da.
  • h ingelesezko hot hitzan bezala ahoskatzen da, baina leunago.
  • j ingelesezko jar hitzan bezala ahoskatzen da.
  • r haritz edo Araba hitzetan bezala ahoskatzen da, inoiz ez aitorpen hitzan bezala.
  • sh ingelesezko shot hitzan bezala ahoskatzen da.
  • z zero hitzan bezala ahoskatzen da.
  • tsu (つ) fonema euskaraz bezala ahoskatzen da.