Lantaron

Lantaron
Araba
Izen ofiziala	Lantarón
Estatua Erkidegoa Lurraldea Eskualdea	Espainia Euskal Autonomia Erkidegoa Araba Añanako Kuadrilla
Alkatea	Jesús Barredo Arana (EAJ)
Herritarra	lantarondar
Koordenatuak	42°45′07″N 2°59′39″W
Eremua	67,85 km2
Garaiera	520 m
Distantzia	34 km Gasteiza
Posta kodea	01213 / 01423
Biztanleria	929 bizt. (2011)
Dentsitatea	13,69 bizt./km²
Sorrera	1978
http://www.lantaron.org/

Lantaron Arabako mendebaldeko udalerria da. Gaur egun ezagutzen den moduan 1978an sortu zen Bergonda eta Salcedo udalerriek bat egin zutenean. Bi zati bereiziak ditu, Gaubeako lurrak tartean direla. Gasteiztik 34 bat kilometrora dago.

Geografia

Inguru naturala

Ebro ibaiak markatzen du hegoaldeko muga, Euskal Herrikoa ere dena. Udalerria bi zatitan banatuta dago:

• Mendebaldekoan Sobrón herrixka eta bainuetxe zaharra daude. Gaubeako Bachicabo herriko lurrek banatzen ditu beste herriengandik. Árcena mendilerroak zaildu egiten du iparraldearekiko komunikazioa; bertan dago udalerriko mendirik altuena: Mota (1315 m); bere tontorrean Tobalina, Gaubea eta Lantaron biltzen dira. Sobrongo lurrak Ebroren urek moztu duten arroila batean daude: aipatu Árcenaren eta hegoaldean, dagoeneko Gaztelako lurretan Obarenes mendien artean pasatzen da. Arroilan bertan Sobrongo urtegia dago.
• Beste herri guztiak ekialdeko zatian daude; altuerak xumeagoak dira. Hala ere muino ugari dago eta iparraldean, Erriberagoitiarekiko mugan Somo mendia (902 m) dago.Udalerriko Ebroren ertzeko lurrik baxuenak 450 bat metrotara daude.

Ebrora doazen ibai eta erreka batzuek zeharkatzen dute udalerria. Inportanteena Omecillo da. Xumeagoen artean Del Lago erreka, Arreoko aintziratik datorrena; Nuestra Señora del Lago baseliza, aintziratik hurbil Fontechatik Gesaltza Añanara zihoan "gatzaren bidean" dago eta ingurua kondaira batzuen kokalekua da.

Udalerri mugakideak

• Arabakoak:
  • Iparraldean: mendebaldetik ekialdera Gaubea, Erriberagoitia (Villambrosako barrendegia), Gesaltza Añana eta Erriberagoitia (Arreo, Padul) ostera ere.
  • Ekialdean: Erriberagoitia eta Erriberabeitia.
• Gaztelakoak:
  • Hegoaldean, Ebroz bestalde Bozoo, Santa Gadea del Cid eta Miranda Ebro daude.
  • Mendebaldean: Valle de Tobalina, Merindadeak eskualdean.

Historia

Udalerria, Bergonda eta Salcedo udalerriak batu zirenean sortu zen, 1978. urtean. Izena, Erdi Aroan existitu zen Lantarongo herri eta konderritik datorkio, desagerturik dagoena gaur egun (1800 ingururako jada herri hustua zen) eta Sobrón eta Bergonda artean kokaturik zegoena. 911. urtean Lantarongo Tellez-en aipamena ageri zen eta 929. urtean, Alvaro Herrameluriz zen Lantarongo kondea.

GR 1 edo "Bide historikoa" ibilbide luzeak udalerria zeharkatzen du; Araba barruko zatian etapa hauek pasatzen dira Lantarondik: 10.a (Armiñón-Salcedo), 11.a (Salcedo-Fontecha) eta 12.a (Fontecha-Gesaltza).

Ekonomia

Nekazaritza izan da historikoki arlo ekonomiko nagusia baina XX. mendearen azken hamarkadetan gauzak aldatu ziren. Lantaronen hamar bat kimika-enpresa daude. Halaber, 2006tik, udalerriko Zubillaga herritik gertu, ziklo konbinatuko zentral termiko bat eraiki nahi du Gas Natural konpainiak, Euskal Autonomia Erkidegoaren elektrizitate-beharraren %25a asetuko omen duena. Proiektuaren aurrean herri-kontsulta bat burutu zen 2008an eta biztanle gehienek bere kontrako iritzia plazaratu zuten. Kontuan izan kimika-enpresen ugaritasunak eta Santa Maria de Garoñako zentral nuklearraren hurbiltasunak ingurumena udalerriko arazo larrienetakoa bihurtzen dutela.

Merkataritza-harreman gehienak Mirandarekin garatzen dira.

Banaketa administratiboa

Lantaron 12 herrik osatzen dute; kontzeju bana dute eta beraz, bertan administrazio batzarrerako hauteskundeak egiten dira.

• Bergonda udalerri-ohian:
  • Alcedo (1947 arte Gaubean egon zen)
  • Bergonda
  • Fontecha
  • Larrazubi
  • Sobrón
• Salcedo udalerri-ohian:
  • Caicedo Yuso
  • Komunioi (udalerriko herriburua)
  • Leziñana
  • Molinilla
  • Salcedo
  • Turiso
  • Zubillaga

Demografia

Lantarongo biztanleria

1897	1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2006
*	*	*	*	*	*	*	*	*	827	804	958	957

Politika

2007ko udal hauteskundeak

Legez bost alderdi aurkeztu ziren hauteskundeetara udalerri honetan: EAJ, PP, PSE-EE, Lantarongo Herrien Aukera independentea eta Ezker Batua. 536 boto baliodunak (19 nulo egon ziren) honela banatu ziren:

• Euzko Alderdi Jeltzalea : 223 boto (4 zinegotzi)
• Alderdi Popularra : 161 boto (2 zinegotzi)
• Lantarongo Herrien Aukera : 89 boto (zinegotzi bat)
• Euskadiko Alderdi Sozialista - Euskadiko Ezkerra : 30 boto (zinegotzirik ez)
• Ezker Batua - Berdeak : 27 boto (zinegotzirik ez)

Emaitza hauek Euzko Alderdi Jeltzaleari eman zioten garaipena gehiengo osoz, zazpi zinegotzitatik lau lorturik. Emaitza horiekin, Jesus Barreda Arana aukeratu zuten udalerriko alkate.

Ondasun nabarmenak

Sobrongo urtegia

• Sobrongo Uraren Museoa. Bertan uraren munduarekin erlazionatutako hainbat gai jorratzen dira, besteak beste, ingurumena, biologia edota terapeutika, ikus-entzunezko ugariren bitartez.
• Fontechako Kondestablearen dorrea, XIV. mende bukaeran eraikia.
• Orgaz dorrea, baita ere Fontechan.

Lantarondar ezagunak

• Joaquín Lucarini (Fontecha, 1905 - Burgos, 1964), eskultorea.
• José Mardones (Fontecha, 1868 - Madril, 1932), abeslaria.

Kartografia

• Eusko Jaurlaritzako 1:25.000 eskalako mapen serieko 4 (Valderejoko Natur Parkea) eta 8 (Arkamo eta Badaia mendikateak) zenbakiak.

Ikus, gainera

• Lantarongo zentral termikoa

Kanpo loturak

• (Gaztelaniaz) Udalaren webgune ofiziala
• (Gaztelaniaz) Lantaron Auñamendi entziklopedian
• (Euskaraz)(Gaztelaniaz)(Frantsesez) Lantarongo toponimia Euskaltzaindiaren arabera