Samiera

Wikipedia(e)tik

(Laponieratik berbideratua)

Samiera Sámegiella
Non mintzatzen den:	Norvegia, Suedia, Finlandia eta Errusia
Eskualdea:	Laponia
Guztira hiztunak:	20.000 inguru
Hizkuntza familia:	Uraldarra Fino-ugriarra fino-lapiarra Samiera
Estatus ofiziala
Hizkuntza ofiziala:	Norvegiako inguru batzuetan onarpen ofiziala du; Suedia eta Finlandiako udal erakunde batzuetan gutxiengo baten hizkuntza gisa onartua dago
Araugilea:	Ez du
Hizkuntza kodeak
ISO 639-1:	`se (Iparreko samiera)`
ISO 639-2:	`sma, sme, smi, smj, smn, sms`
ISO/FDIS 639-3:	`sjd, sjk, sjt, smn, sms, sju, sje, sme, smj, sma sia, sjd, sjk, sjt, smn, sms, sju, sje, sme, smj, sma`
Oharra: baliteke orri honek NAF fonetika ikurrak edukitzea Unicoden.

Samiera Eskandinaviako iparraldean samitarrek mintzatzen duten uraldar hizkuntza da. 20.000 bat lagunek mintzatzen dute eta beste uraldar hizkuntzekin harremana du (finlandiera, estoniera, kareliera...). Modu askotara izendatzen da: Saami, Samic... Lapoiera forma (Laponia lurraldeari lotua), ez da erabiltzen, samitarrak gutxiesteko erabili izan baita.

Eduki-taula

1 Historia
2 Adibidea
3 Samiera idatzia eta egoera soziolinguistikoa
4 Ikus, gainera
5 Kanpo loturak

[aldatu] Historia

1948an, samiera mantentzeko egitasmo bat garatu zuten, Iparraldeko Samiera aldaera hartu eta egonkortu egin zuten, hiztun gehien zituen dialektoa zela ikusi zutenean. Hala ere, Errusia aldeko samitarrek euren hizkuntza alfabeto zirilikoarekin idaztea erabaki zuten. 1979. urtetik Iparraldeko Samiera da Finlandiar, Norvegiar eta Suediar eskola eta zerbitzuetan erabiltzen duten hizkuntza orokorra.

[aldatu] Adibidea

Jarraian, ondoko zenbakiak samiraz idatzita daude:

1 - ok'tâ

2 - guok'te

3 - gol'bma

4 - njæl'lje

5 - viht'tâ

6 - guht'tâ

7 - chiezha

8 - gavcci

9 - ovcci

10 - logi

20 - guok'te logi

30 - 'gol'bma logi

[aldatu] Samiera idatzia eta egoera soziolinguistikoa

Samieraren egoera soziolinguistikoa oso kaskarra da. Hiztun gutxi ditu eta, gainera, hainbat dialekto literariotan banatua dago. Hizkuntzaren aldaeretaz hitz egiten bada ere, forma literario egonkortu desberdin hauek hizkuntzak direla esatea zehatzagoa da, samiera hizkuntza hauen multzoa izanik. Aldaeron tamaina txikia dela eta, hala ere, dialektotaz hitz egiten da normalean, nahiz eta batzutan euren artean ez diren ulertzen. Ondokoak samiera forma desberdinak dira:

Hegoaldeko Taldea:
- 1 Hegoaldeko Samiera (Norvegia, Suedia): 500 bat hiztun. ISO 639-2: sma
Erdiko Taldea:
- 4 Lule Samiera (Norvegia, Suedia): Samieraren baitako bigarren talde handiena, 1.500 bat hiztunekin. ISO 639-2: smj
- 2 eta 3 Ume Samiera eta Pite Samiera beste aldaera batzuk dira. Aldaerok desagertzear daude, 20 hiztun baino gutxiago baititu bakoitzak.
Iparraldeko Taldea:
- 5 Iparraldeko Samiera (Norvegia, Suedia eta Finlandia): 15.000 hiztun inguru dituela uste da, hots, 2002an samieraren hiztunak zirenen %75a baino gehiago. ISO 639-1/ISO 639-2: se/sme
Ekialdeko Taldea:
- 6 Skolt Samiera (Näätämö eta Nellim-Keväjärvi distrituak, Inari udalerria, Finlandia; Errusian ere mintzatzen da): 400 bat hiztun. SIL: LPK, ISO 639-2: sms
- 7 Inariko Samiera (Enare Sami) (Inari, Finlandia): 500 bat hiztun. SIL: LPI, ISO 639-2: smn
- 8 Kildin Samiera (Errusiako Kola penintsula): 650 bat hiztun SIL: LPD
- 9 Ter Samiera beste aldaera bat d., desagertzear dagoena, 20 hiztun baino gutxiago baitu.