Leipzig

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Leipzig

 Saxonia
Leipzig hiriaren erdiguneko ikuspegia Fockeberg muinotik ikusita,
Leipzig hiriaren erdiguneko ikuspegia Fockeberg muinotik ikusita,

Leipzigeko armarria

Izen ofiziala Leipzig
Herrialdea
Estatua
Eskualdea
 Alemania
 Saxonia
Leipzig
Alkatea Burkhard Jung (SPD)
Koordenatuak 51°20′0″N 12°22′0″E / 51.33333°N 12.36667°E / 51.33333; 12.36667Koordenatuak: 51°20′0″N 12°22′0″E / 51.33333°N 12.36667°E / 51.33333; 12.36667
Leipzig non dagoen adierazten duen Alemania-ko/-go/-eko mapa
Leipzig
Eremua 297,60 km2
Posta kodea 04003-04357
Biztanleria 522.883 bizt. (2010)
Dentsitatea 1.757 bizt./km²
Matrikula L
http://www.leipzig.de

Leipzig Alemaniako Saxonia estatu federaleko hiririk handiena da, 522.883 biztanle baititu (2010). Alemanian, Leipzig ezaguna da bere unibertsitate eta azokarengatik. Alemaniako lehendabiziko sindikatua Leipzigen sortu zen.

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Leipzig izena eslaviarren Lipsk hitzetik dator, zeinak "ezkien lekua" esan nahi duen.

Geografia eta klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pleiße, Elster Zuria eta Parthe ibaiek bat egiteko tokian dago eraikita, Alemaniako lautadaren hegoaldean. Zingira ugari daude hiriaren inguruan, iparraldean Werbeliner See eta Schladitzer See eta hegoaldean Cospudener See, Kulkwitzer See eta Markkleeberger See.

Leipzigek klima kontinentala du, neguan oso hotza eta udan beroa. 2010. urtean neguan 62 egunetan 0 Â°C-tik azpiko tenperaturak izan ziren eta udan 10 egunetan 30 Â°C-tik gorakoak.

Datu klimatikoak (Leipzig)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 3.2 4.1 8.7 13.0 18.6 21.5 23.7 23.9 19.3 13.7 7.2 4.0 13.4
Batez besteko tenperatura (ºC) 0.7 1.1 5.0 8.4 13.4 16.5 18.5 18.6 14.8 9.9 4.5 1.7 9.4
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -1.9 -2.0 1.2 3.7 8.1 11.4 13.3 13.3 10.2 6.0 1.8 -0.7 5.4
Euria (mm) 30.9 26.7 36.5 42.4 42.1 55.1 58.2 58.6 44.5 35.8 37.1 38.9 506.8
Euri egunak (≥ 1.0 mm) 8.1 6.6 8.0 7.6 8.5 9.4 8.8 8.1 7.6 7.3 7.9 8.9 96.8
Iturria: [1]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sorrera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Leipzig antzinako bi bide garrantzitsuren arteko gurutzean sortu zen, Via Regia-k (erregearen bideak) Alemania ekialdetik mendebaldera zeharkatzen zuen eta Via Imperii-k (Inperioko bideak) iparraldetik hegoaldera. Leipzigen lehenengo aipamena 1015ekoa da eta dagoeneko 1165ean hiri eta merkatu eskubideak jasoak zituen.

Leipzigeko merkatu plaza, 1740an

1305. urtean hasi zen merkatu feriak oraindik bizirik dirau eta munduko feriarik zaharrena kontsideratzen da gaur egun. Hainbat monastegi eraiki ziren hirian eta 1409an Unibertsitatea sortu zen. Unibertsitatea Pragako ikasle-etorkinak jasotzeko eraiki bazen ere, Alemaniako pentsalari handien bilguneetako bat bihurtu zen eta, aldi berean, Erreformaren sorburuetako bat. Hogeita Hamar Urteko Gerran behin eta berriz setiatu zuten Leipzig eta gudu ugari izan ziren hiriaren inguruan. Oparotasun handia izan zuen XVII. mendetik aurrera liburuen merkataritzarekin, eta bertan egokitu ziren Frankfurteko liburugile eta argitaldariak ere.

XIX mendea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Leipzig-eko gudua, Nazioen arteko gudua izenaz ere ezaguna, 1813an Napoleonen eta aliatuen (austriarrak, prusiarrak, errusiarrak, suediarrak) arteko gudua izan zen. Bi egunez borrokatu ondoren aliatuak nagusitu ziren. 60.000 lagun galdu zituzten bi aldeek. Lehen Mundu Gerra iritsi arte Alemaniak ezagutu zuen batailarik handiena izan zen. Porrot honek Napoleon berak Alemaniatik alde egitea ekarri zuen.

1839an Dresdenetik trena iritsi zen eta urte gutxitan Leipzigeko tren geltokia Europako handiena izatera iritsi zen. Leipzig Saxonia eta Alemania guztiko mugimendu liberalen erdigunea bihurtu zen eta Alemaniako lehenengo langileen alderdia (Allgemeiner Deutscher Arbeiterverein, ADAV) sortu zuen Ferdinand Lassalle sozialistak 1863an.

XX mendea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Leipziger Baumwollspinnerei kotoi fabrikak bosgarren pabiloia eraiki zuen 1907an eta Europako kotoi fabrikarik handiena bihurtu zen. Ordurako Leipzigek milioi bat biztanletik gora zeukan.

30eko hamarkadan Carl Friedrich Goerdeler alkatea Nazi mugimenduaren aurkakoa zen, baina 1937an bera ez zegoela aprobetxatuz, naziek triskantza larriak egin zituzten hirian eta 1938an, Kristal hautsien gauean, hiriko eraikinik esanguratsuena zen sinagoga suntsitu egin zuten. Bigarren Mundu gerraren garaian milaka langile behartu eraman zituzten Leipzigera.

Hiriak bonbaketa asko jasan zituen eta 1945eko apirilaren 19an, estatubatuarrek eskuratu egin zuten atez ateko borroka latzen ondoren. Leipzig Ekialdeko Alemanian sartuta gelditu zen eta herrialdeko hiri handienetakoa bihurtu zen. 1989ko iraultza demokratikoan eginkizun garrantzitsua jokatu zuten agintari komunisten aurka eginiko Leipzigeko manifestaldiek eta San Nikolas elizan egiten hasi ziren meza erraldoiek. Ordutik "Heroien hiria" (Stadt der Helden) ezizena dauka.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oso merkataritza eta industriagune garrantzitsua da (altzairugintza, papergintza, eraikuntza metalikoak, doitasun industria, ehungintza, janari industria, kimika industria, tabakogintza, musika-tresnak) XIX. mendeaz geroztik. 1409. urtean sortutako unibertsitate garrantzitsua dauka.

Udaletxe berria

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • San Tomas eliza (Thomaskirche): XII. eta XV. mendeen artean eraikitako eliza luteranoa da. Zatirik zaharrenak erromanikoak dira eta berrienak gotikoak. Bereziki ezaguna da Johann Sebastian Bach bertako kantore eta musika zuzendaria izan zelako 1723 eta 1750 artean.
  • San Nikolas eliza (Nikolaikirche): Leipzig hiri bihurtu zenean eraikitako eliza da, 1165. urte ingurukoa hain zuzen ere. XVI. mendean eliza erromanikoari osagarri gotikoak gehitu zitzaizkion. Ezaguna bihurtu zen 1989an astelehenero bertan meza ematen hasi zirelako agintari komunistei protesta egiteko asmoz.
  • Nazioen Guduaren monumentua (Völkerschlachtdenkmal): Napoleonen aurkako guduan izandako garaipena omentzen duen monumentua da, gudu bat ohoretuz Europan daudenetatik handienetakoa da, izan ere 80x70 metroko oina eta 91 metroko altuera baititu.
  • Udaletxe berria (Neues Rathaus): 1905etik aurrera Leipzigeko udaletxea izan dena. 1940 arte Europako eraikinik altuena izan zen.
  • Mendelssohn-haus eta Schumann-haus: Felix Mendelssohnen etxea eta Robert Schumannen etxeak, hurrenez hurren

Musika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Musika arloan zeresan handia izan du Leipzigek, izan ere mundu mailan famatuak ziren hainbat musikari bizi izan baitziren bertan, hala nola Johann Sebastian Bach, Felix Mendelssohneta Robert Schumann besteak beste. Bi urtean behin "Johann Sebastian Bach Nazioarteko Txapelketa" izaten da Leipzigen.

Leipzigeko Gewandhaus orkestra ere (Gewandhausorchester Leipzig) mundu mailan oso famatua da. 1781ean sortu zen.

Kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

300 kirol taldetik gora daude Leipzigen.

Alemaniako Futbol Txapelketa Leipzigen sortu zen 1900an. 1. FC Lokomotive Leipzig da bertako futbol talde nagusia. Alemaniako txapeldun izan zen 1903, 1906 eta 1913an eta Kopako garailea 1936an. Ekialdeko Alemanian ere bost aldiz irabazi zuen kopa eta honetaz gain UEFA Intertoto Kopaz ere jabetu zen 1966an.

Hala ere talderik loriatsuena emakumezkoen eskubaloi taldea da, HC Leipzig, Alemaniako 21 liga eta Europako Txapeldunen Liga hiru aldiz irabaziak baititu. Gizonezkoen taldea ere handia izana da, SC Leipzigek Ekialdeko Alemaniako 9 liga eta Txapeldunen Liga bat ere irabazi ditu.

Hiri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Leipzig ondorengo hiriekin senidetuta dago:[2]

Halaber ondorengo hiriarekin lankidetza hitzarmena sinatu zuen:

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. http://worldweather.wmo.int/016/c01350.htm World Meteorological Organization.
  2. a b   Leipzig - International Relations, © 2009 Leipzig City Council, Office for European and International Affairs, http://www.leipzig.de/int/en/int_messen/partnerstaedte/. Noiz kontsultatua: 2009-07-17 .
  3.   Partner Cities, Birmingham City Council, http://www.birmingham.gov.uk/twins. Noiz kontsultatua: 2009-07-17 .
  4. (Txekieraz)  Brno - Partnerská města, © 2006-2009 City of Brno, http://www.brno.cz/index.php?nav02=1985&nav01=34&nav03=1010&nav04=1016&nav05=1249&nav06=1272. Noiz kontsultatua: 2009-07-17 .
  5.   Frankfurt -Partner Cities, © 2008 Stadt Frankfurt am Main, http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=502645. Noiz kontsultatua: 2008-12-05 .
  6. (Alemanez)  Hanover - Twin Towns, © 2007-2009 HANNOVER.de - Offizielles Portal der Landeshauptstadt und der Region Hannover in Zusammenarbeit mit hier.de, http://www.hannover.de/de/buerger/entwicklung/partnerschaften/staedte_regionspartnerschaften/index.html. Noiz kontsultatua: 2009-07-17 .
  7.   Partner Cities of Lyon and Greater Lyon, © 2008 Mairie de Lyon, http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1. Noiz kontsultatua: 2009-07-17 .
  8.   «Twinning Cities», City of Thessaloniki, http://www.thessalonikicity.gr/English/twinning-cities.htm. Noiz kontsultatua: 2009-07-07 .
  9.   Kraków otwarty na świat, www.krakow.pl, http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/?LANG=UK&MENU=l&TYPE=ART&ART_ID=16. Noiz kontsultatua: 2009-07-19 .
  10.   Leipzig - International Relations, © 2009 Leipzig City Council, Office for European and International Affairs, http://www.leipzig.de/int/en/int_messen/partnerstaedte/krakow/. Noiz kontsultatua: 2009-07-17 .
Leipzigeko udaletxe berria.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Leipzig Aldatu lotura Wikidatan