Lekunberri (Nafarroa Garaia)

Artikulu hau Nafarroa Garaiko udalerriari buruzkoa da; Nafarroa Behereko udalerria gaitzat duena beste hau da: Lekunberri (Nafarroa Beherea)

Lekunberri
Nafarroa
Lekunberriko plaza.
Izen ofiziala	Lekunberri
Estatua Erkidegoa Merindadea	Espainia Nafarroako Foru Erkidegoa Iruñeko merindadea
Alkatea	Jose Mari Aierdi (Lekunberriko Taldea)
Herritarra	lekunberriar
Koordenatuak	43°0′11″N 1°53′37″W
Eremua	6,61 km2
Garaiera	569 m
Distantzia	33 km Iruñera
Posta kodea	31870
Biztanleria	1.463 bizt. (2012)
Dentsitatea	221,33 bizt./km²
www.lekunberri.net http://www.lekunberri.net/index.php?id=eu www.lekunberri.net

Lekunberri Nafarroa ipar-mendebaldeko udalerria da. Iruñea eta Donostia artean kokatua dagoenez beti izan da mendi arteko igarobidea. Udalerria Larraunen barruan enklabaturik dago.

Larraungo eskualdearen erdian dago, Aralarreko mendilerroaren magalean. 2012ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 1.463 biztanle ditu.

Inguru naturala eta kokapena

Plazaolako trenbide zaharraren geltokia, gaur egun Plazaolako bide berdearen harrera-gunea.

Larraun udalerriaren herriek Lekunberri inguratzen dute: iparraldetik Uitzirekin egiten du muga, ekialdetik Etxarri eta Mugirorekin, hegoaldetik Iribas eta Allirekin, eta ipar-ekialdetik Baraibar, Albiasu eta Azpirotzekin.

Herri honetatik Aralarreko mendilerroarako bidea har daiteke, bertan inguru natural ederra topatzeko aukera dagoela.

Historia

Mugako herri honetan jauregi bat eta babes-dorre bat izan ziren. Bere historia osoan etengabeko erasoak jasan ditu, bai gaztelauen partetik eta bai gipuzkoar eta frantziarren partetik ere.

Antza denez, gerrako gertaera historiko batetik datorkio izena, Lekunberri (Leku berri) hainbat aldiz suntsitua eta berreraikia izan da. Herria kiskalita utzi zuen lehen sutea 1430. urtean gertatu zen, eta ordurako, bertan gotorleku bat zela aipatzen da. Gauza jakina da antzina-antzinatik aduana-eginkizunak (bide-saria) bete izan dituela, XIII. mendetik gutxienez, eta hori zela eta, inguruko lurraldeetako merkatariek zenbait zerga ordaindu behar izaten zizkioten Nafarroako Erresumari. Bazuen, halaber, Errege Bide bat ere, Iruñetik Gipuzkoara zihoana, eta bertan, Kate bat jarria zuten XVIII. mendean, eta Tolosako eta Iruñeko posta-ekarleek bertan uzten zuten posta. 1792. urteko txosten baten arabera, Aldundiak Iruñetik Gipuzkoaraino zihoan zortzi legoa baino gehiago bide hori proiektatzea erabaki zuen, zoladura irmoko 24 oin gaztelauko zabalera batez, eta oin bat eta laurdeneko lodiera zuen harlanduzko ohantze batek osatua, galtzada lakarra modukoa eratuz, hori guztia harri-koskor sendo eta txikiz estalia, mugarriz eta izkinarriz hornitua. XIX. mendean baziren bertan bi denda, bi ostatu, taberna, mutikoentzako eskola eta neskentzakoa, eta herritarrek hornitzen zuten parrokia-elizako abadea. Bazen, baita ere, bi errotarri zituen errota bat. 20ko hamarkadan, irin-fabrika bat, txokolate-fabrika, gatz-fabrika, zerrategia eta komentua ere bazeuden.

1990eko hamarkadan hasieran, Lekunberri Larraunetik banatu eta udalerri independentea osatu zuen.

Kultura

Lekunberrin kultur adierazpide asko dago. Gaur egun, bertan euskaldunak eta atzerritarrak elkarrekin bizi dira. Kaleetan hizkuntza asko entzuten da.

Mikel goiaingeruaren santutegia

Aralar inguruan, altxor artistiko eta kultural paregabea gozatzeko aukera dago: Fondo megalitiko handia, eta lehenengo erromanikokoa den Done Mikel Aralarkoaren santutegia.

Musika

"Berri Txarrak" taldea herrian sortu zuten 1994an. Ordutik, Euskal Herriko rock banda erreferentziazko bihurtu da.

Demografia

Lekunberriko biztanleria

1897	1900	1910	1920	1930	1940	1999	2001	2005	2006	2007	2008	2009	2011
*	*	*	*	*	*	834	873	1050	1085	1178	1295	1386	1473

2008ko erroldaren arabera, 131 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %11,12 (Nafarroako batezbestekoaren gainetik).

Hedabideak

• Aralar Irratia
• Mailope Aldizkaria
• Lekunberri TV

Azpiegitura eta garraiobideak

Lekunberri udalerriko kale baten ikuspegia.

AP-15 edo Leitzarango autobideak, Iruñea eta Donostia lotzen dituena, herritik gertu igarotzen da.

Garraio publikoa

La Muguiroarra autobus konpainiak Lekunberri Iruñearekin batzen du. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:

• Aldatz - Lekunberri - Irurtzun - Berriobeiti - Iruñea

Leizaran Mariezcurrena autobus konpainiaren Doneztebe eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:

• Doneztebe - Elgorriaga - Ituren - Saldias - Eratsun - Ezkurra - Areso - Leitza - Lekunberri - Larraun - Irurtzun - Berriobeiti eta Iruñea

Politika

Udal hauteskundeak

Udalerria denetik Lekunberriko alkatea José María Aierdi Fernández de Barrena izan da. 2007an hauteskundeetara bi talde aurkeztu ziren eta Aierdiren Lekunberriko Taldeak udaleko bederatzi zinegotzietatik zazpi lortu zituen, gehiengo osoa. Zuri emandako botoak 46 izan ziren (emandako boto guztien %6,80). Eta baliogabeko botoak hamalau izan ziren (emandako botoen %2,03). Abstentzioa %22,91koa izan zen.

Lekunberriko Udala (2007)

Alderdia	Botoak	Zinegotziak
Lekunberriko Taldea	443	7
Laia Elkarlanean	187	2

2011n aurkeztu ziren hiru zerrenda eta lortutako hautetsiak: Lekunberriko Taldea (6), Bildu (3) eta PP (0). Alkate kargua berretsi zuen Aierdi EAko kidea zen, baina ezker abertzalearekiko hurbilketarekin ados egon ez, eta egun Hamaikabateko Nafarroako burua da.

Lekunberriko Udala (2011)

Alderdia	Botoak	Zinegotziak
Lekunberriko Taldea	415	6
Bildu	232	3
PP	54	0

Udaletxea

• HELBIDEA: Alde Zaharra, 41

Alkateak

Alkateen zerrenda

1995-1999	José Mari Aierdi Fernández de Barrena
1999-2003	José Mari Aierdi Fernández de Barrena
2003-2007	José Mari Aierdi Fernández de Barrena
2007-2011	José Mari Aierdi Fernández de Barrena	Lekunberriko Taldea
2011-2015	José Mari Aierdi Fernández de Barrena	Lekunberriko Taldea

Lekunberriar ezagunak

• Vicente Pablo Astiz Azpiroz (1805-1892), politikaria.
• Mariano Larunbe Arraras (1815-1882), militar karlista.
• Zacarias Astiz Juanmartiñena (1852-1943), abokatua eta politikaria. Diario de Navarraren sortzaileetako bat.
• Anjel Urrutia Iturbe (1933-1994), poeta eta kultur eragilea.
• Lydia Balentziaga Erro (1968), kazetaria eta telebistako albistegietako aurkezlea.
• Berri Txarrak rock taldeko kideak.

Ikus, gainera

• Aralarko Malloak

Kanpo loturak

• (Euskaraz) Lekunberriko udalaren webgunea.
• (Gaztelaniaz) Lekunberriri buruzko informazioa Nafarroako gobernuaren webgunean.