Leonardo Sciascia

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

k

k

k

Leonardo Sciascia (Racalmuto, 1921eko urtarrilaren 8aPalermo, 1989ko azaroaren 20a), idazle, saiakeragile eta politikari italiarra.

Leonardo Sciasciari Racalmuton ipinitako estatua.

Hainbat egunkari eta aldizkaritako kolaboratzailea izan zen, eta beti esku-hartze aktiboa izan zuen Italiako arazo politiko eta sozialetan.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Leonardo Sciasciaren esaldi bat Racalmuto herrian.

Leonardo Sciascia Racalmuton jaio zen, Agrigentoko probintzian (garai hartan Girgenti deitua). Bi anaia zituen, bera baino gazteagoak. Aita, Pasquale Sciascia, sufre-meategi bateko bulegaria zen, eta ama, Genoveffa Martorelli, etxekoandrea, artisau familia bateko alaba; idazlearen historiak sufre-meategian ditu sustraiak, izan ere haren aitak eta aitonak bertan lan egiten zuten.

Ikasketak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zazpi urte zituenean, lehen hezkuntza hasi zuen Racamulton eta hasiera-hasieratik irakurle sutsua izan zen. Familia osoa Caltanissettara joan zen bizitzera 1935ean eta bera “IX Maggio” Maisu Eskolan matrikulatu zen; Vitaliano Brancati irakasle izan zuen bertan eta, denboraren poderioz, Leonardoren eredu bilakatu zen eta idazle frantziarren lanak irakurtzera bultzatu zuen. Giuseppe Granata (ondoren senatari komunista bihurtu zena) ere izan zuen irakasle, eta berari esker, Estatu Batuetako literatura eta ilustratuak ezagutu zituen. Bere autobiografian dio Caltanissettan bere bizitzako urterik onenak igaro zituela, urte ahaztezinak; bertan bizi izan zituen bere bizitzako lehenengo esperientziak eta aurkikuntzak, eta baita bere prestakuntza kulturalaren oinarria jaso ere.

Lizentziatura eta lehen lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Soldadutza egitera joateko deitu ziotenean, osasun azterketan bi aldiz ez zuten onartu; hirugarrenean, ordea, bai, baina eginkizun sedentarioak egokitu zizkioten. 1941ean maisu-titulua lortu zuen; urte hartantxe hasi zen lanean bere herrian, ez ordea eskolan, baizik eta gari uztak kontrolatzen zituen Estatuaren partzuergo batean. Lan horretan, 1948ra arte aritu zen eta horri esker gertutik erzagutu ahal izan zuen bere herriko nekazarien bizimodua.

1944an ezkondu zen, Racalmutoko eskola elementalean irakasten zuen Maria Andronico izeneko maistra batekin; bi alaba izan zituzten, Laura eta Anna Maria.

Sciasciaren anaia batek, Giuseppek, bere buruaz beste egin zuen 1948an, eta heriotza hark eragin sakona izan zuen Leonardoren aldartean. 1949an, Racalmutoko eskola elementalean hasi zen irakasten.

Lehen idazlanak: poesia eta saiakerak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1950ean Favole della dittatura argitaratu zuen eta Pier Paolo Pasoliniren ohar eta hitzaurrearekin. Liburua hogeita zazpi poesia-testu laburrez osatuta dago.

Bi urte geroago, 1952an, La Sicilia, il suo cuore poesia-bilduma argitaratu zuen, Emilio Greco eskultore siziliarraren irudiekin.

1953an, Siziliako Gobernuak emandako “Pirandello saria” eman zion, Pirandello e il pirandellismo saiakera idazteagatik. Urtebete geroago, 1954an, literaturari eta ikerketa etnologikoei buruzko aldizkari antologiko batzuetan idazten hasi zen, eta Salvatore Sciasciak argitaratzen zituen «Galleria» eta «I quaderni di Galleria» aldizkarien zuzendari kargua hartu zuen bere gain.

1956an, Le parrocchie di Regalpetra deitutako laburpen autobiografikoa argitaratu zuen, bere herriko eskolan irakasle bizi izandako irakasle-esperientzia kontatzeko helburuarekin. Urte horretantxe, Caltanissettako eskola batera bidali zuten lanera.

Erroman: Ipuinak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1957-1958 ikasturtean, Erromako Hezkuntza Publikoaren Ministerioan lanean hasi zen, eta udazken hartan hiru ipuin argitaratu zituen, Gli zii di Sicilia liburu-sortaren barruan aurki ditzakegunak. Liburua La zia d’America ipuinarekin hasten da (Amerikaren mitoa desakralizatzeko asmoz). Bigarren ipuina La morte di Stalin da, eta kasu honetan ere pertsonaia mito bat da, komunismoarena, hain zuzen ere; oraingoan, Stalin da mito horren adierazpena, Calogero Schirò siziliarraren begietan. Hirugarren ipuina, Il quarantotto, Italiako batasunaren garaiko kontakizun batzuk kontatzen ditu siziliar baten ikuspegitik. Ipuin honetan, idazleak klase nagusiaren axolagabekeria eta zinismoa salatu nahi ditu, aurretik Federico De Robertok I Viceré liburuan (1894) eta Giuseppe Tomasi di Lampedusak Gattopardo elaberrian jorratu zuten bide beretsutik.

Liburua argitaratu ondoren, beste ipuin bat gehitu zion 1960ko edizioan, L’antimonio. Kritikarien aldetik oniritzia lortu zuen, eta Pasolinik ipuinari buruzko artikulu bat idatzi zuen Officina aldizkarian. Ipuin horretan, meatzari siziliar baten istorioa kontatzen du; meatzaria, gas leherketa batetik bizirik atera ondoren, Abisiniako gerrara joan zen boluntario, eta geroago Espainiako gerra zibilean parte hartu zuen.

Caltanissettan: eleberriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sciascia Erroman geratu zen urtebetez eta itzulitakoan Caltanissettan bizitzen jarri zen familiarekin, bertako Udalaren Irakaskuntza Patronatoan lanpostu bat hartuta. 1961ean Hontzaren eguna eman zen argitara, euskaraz Koldo Bigurik itzulia eta Literatura Unibertsala bildumaren barruan Ibaizabal argitaletxeak plazaratua, eta idazlearen lanen erreferentzia genero izango zen polizia-nobelaren lehenengo eredua dela esan daiteke. Eleberri honetan oinarrituko zen 1968an Damiano Damiani zinemagileak egin zuen izen bereko filma; 60ko hamarkadan Sciasciak bere nobelarik entzutetsuenetako batzuk idatziko zituen, siziliar kulturari buruzko ikerketa historikoak ardatz harturik. 1963an, XVIII. mendeko Palermo hirian girotutako Il consiglio d'Egitto argitaratu zuen. Bertan Giuseppe Vella abade faltsutzaile trebeak aintzinako kode arabiar bat “asmatzen” du, baroi siziliarrak zilegitasun eta onura askorik gabe utz zitekeena Caracciolo Erregeordearen mesedean.

Saiakera berriro[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1964an Morte dell'Inquisitore saiakera edo kontakizun laburra argitaratu zuen; XVII. mendean girotutako liburu honetako pertsonaia nagusia Diego La Matina fraide heretiko siziliarra da, Inkisizioaren biktima izan zena, Siziliako Erresumako Juan Lopez De Cisneros inkisidorea hiltzeagatik.

Ondoko urtean, 1965ean, Feste religiose in Sicilia izeneko beste saio bat argitaratu zuen, Ferdinando Scianna argazkilariaren bilduma baten aurkezpenaren barruan; lan honetan, Sizilia eta Espainia alderatzen ditu, bi herrietako gizartean sineskera erlijiosoek eta mitoek duten garrantziaren ikuspuntutik.


Antzerkia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1965ean, "L'onorevole" izenburuko komedia atera zuen, gobernuaren eta mafiaren arteko konplizitatea gogorki salatzen zuen lana.

Elaberrigintzan berriro[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1966an elaberrigintzara itzuli zen, A ciascuno il suo lanarekin, aurreko Hontzaren eguna liburuan erabilitako elaberri beltzaren ereduari jarraituz. Lan honetan, kontakizuneko protagonista institutu-irakasle bat da, Paolo Laureana izenekoa, jakin-min hutsagatik ikertzen hasten dena herriko botikariaren eta haren lagun mediku baten hilketa; ikerketa horretan, herrikoen isiltasunarekin egingo du topo, beladurraren eta ustelkeriaren eraginez. Elio Petri zine-zuzendariak izen bereko film bat egin zuen 1967an liburu honetan oinarrituta.

Palermon[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1967an Palermora joan zen bizitzera eta "Siziliako idazleak" zeritzan antologia bat argitaratu zuen Salvatore Guglielminorekin batera.

1969an Corriere della Sera egunkariarekin kolaboratzen hasi zen eta "Recitazione della controversia liparitana dedicata ad A.D." eman zuen argitara; testu honetan, antzezpen moduan kontatzen da Lipariko gotzaindegiak ez zuela ordaindu nahi txitxirio-zama bat saltzeagatik zegokion zerga (XVIII. mendearen hasieran girotuta dago), eta, horretarako, gotzainak zergalariak eskumikatu zituela, baina Erregek eskumika hori bertan behera utzi zuela. Hutsala dirudien istorio honen atzean, ordea, Sobiet Batasunaren eta haren estatu sateliteen arteko harremanei buruzko salaketa bat ezkutatzen da. Izenburuko A.D. inizial horiek Alexander Dubčeki dagozkio, 1968ko Pragako Udaberria deitutakoaren protagonista izandakoari.

Jubilazioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Polizia-elaberriak berriro[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Politikagintza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Frantziako kulturarekiko harremanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Fani kaleko sarraskiari buruzko ikerketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bizitzako azken urteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

thumb|300px|left|Ricordo di Sciascia a Racalmuto

Leonardo Sciasciaren adiskideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Leonardo Sciasciaren idazlanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Le favole della dittatura, Bardi, Roma 1950
  • La Sicilia, il suo cuore, Bardi, Roma, 1952
  • Pirandello e il pirandellismo, Salvatore Sciascia, Caltanissetta, 1953
  • Le parrocchie di Regalpetra , Laterza, Bari, 1956 e 1967
  • Gli zii di Sicilia, Salvatore Sciascia, Caltanissetta, 1958 e Einaudi, Torino, 1960 con l'aggiunta de L'antimonio
  • Il giorno della civetta, Einaudi, Torino, 1961
  • Il consiglio d'Egitto, Einaudi, Torino, 1963
  • Morte dell'Inquisitore, Laterza, Bari, 1964
  • L'Onorevole, Einaudi, Torino, 1965
  • Feste religiose in Sicilia (fotografie di Ferdinando Scianna), Leonardo da Vinci, Bari, 1965
  • A ciascuno il suo, Einaudi, Torino, 1966
  • Narratori in Sicilia, (in collaborazione con S. Guglielmino), Mursia, milano, 1967
  • Recitazione della controversia liparitana dedicata ad A.D., Einaudi, Torino, 1969
  • La corda pazza, Einaudi, Torino, 1970
  • Atti relativi alla morte di Raymond Roussel, Esse Editrice, Palermo, 1971
  • Il contesto, Einaudi, Torino, 1971
  • Il mare color del vino, Einaudi, Torino, 1973
  • Todo modo, Einaudi, Torino, 1974
  • Luciano e le fedi (Prefazione ai Dialoghi di Luciano), Einaudi, Torino, 1974
  • La scomparsa di Majorana, Einaudi, Torino, 1975
  • I pugnalatori, Einaudi, Torino, 1976
  • Candido, ovvero un sogno fatto in Sicilia, Einaudi, Torino, 1977
  • L'affaire Moro, Sellerio, Palermo, 1978
  • Nero su nero, Einaudi, Torino, 1979
  • Dalle parti degli infedeli, Sellerio, Palermo, 1979
  • Il teatro della memoria, Einaudi, Torino, 1981
  • Conversazioni in una stanza chiusa, (con davide Lajolo), Sperling & Kupfer, Milano, 1981
  • Kermesse, Sellerio, Palermo, 1982
  • La sentenza memorabile, Sellerio, Palermo, 1982
  • Cruciverba, Einaudi, Torino, 1983
  • Cronachette, Sellerio, Palermo, 1983
  • Per un ritratto dello scrittore da giovane, Sellerio, Palermo, 1985
  • La strega e il capitano, Bompiani, Milano, 1986
  • 1912+1, Adelphi, Milano, 1986
  • Porte aperte, Adelphi, Milano, 1987
  • Il cavaliere e la morte, Adelphi, Milano, 1988
  • Ore di Spagna, Pungitopo, Marina di Patti, 1988
  • Alfabeto pirandelliano, Adelphi, Milano, 1989
  • Una storia semplice, Adelphi, Milano 1989
  • Fatti diversi di storia letteraria e civile, Sellerio, Palermo, 1989
  • A futura memoria (se la memoria ha un futuro), Bompiani, Milano, 1989
  • Occhio di capra , Piccola Biblioteca Adelphi, Adelphi, Milano, 1990
  • Opere – 1956.1971, A cura di Claude Ambroise, Classici Bompiani, ISBN 88-452-4413-X
  • Opere – 1971.1983, A cura di Claude Ambroise, Classici Bompiani, ISBN 88-452-5001-6
  • Opere – 1984.1989, A cura di Claude Ambroise, Classici Bompiani, ISBN 88-452-5302-3

Sciascia euskaraz[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Itsaso ardo kolorea (Il mare colore del vino), itzultzailea Josu Zabaleta, Erein, 1984.
  • Hontzaren eguna (Il giorno della civetta), itzultzailea Koldo Biguri, Ibaizabal argitaletxea, Literatura Unibertsala bilduma, 1991.

Film bihurtutako Sciasciaren idazlanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]