Limerick

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Limerick
Luimneach

Urbs Antiqua Fuit Studiisque Asperrima Belli

Gerrako trebezietan oso jaioa zen antzinako hiri bat bazen

Limerick
Limerick hiriko ikuspegia: Shannon ibaia eta King John's gaztelua.
Limerickeko bandera

Limerickeko armarria

Estatua Irlandako ErrepublikaIrlandako Errepublika
Banaketa administratiboa Limerickeko konderria
Herrialdea
Lurralde Historikoa
Irlandako ErrepublikaIrlandako Errepublika
Flag of Munster.svg Munster
Flag of the counties of Fermanagh and Limerick.svg Limerickeko konderria
Alkatea Gerry McLoughlin
Herritarra Limericktar
Koordenatuak

52°39′54″N 8°37′25″W / 52.66500°N 8.62361°W / 52.66500; -8.62361Koordenatuak: 52°39′54″N 8°37′25″W / 52.66500°N 8.62361°W / 52.66500; -8.62361

Limerick non dagoen adierazten duen Irlandako Errepublika-ko/-go/-eko mapa
Limerick
Eremua 20,79 km²
Posta kodea L
Biztanleria
Metropoli eremua
57,106 bizt. (2011)
91,454
Dentsitatea 2,75 bizt./km²
Sorrera 812
Telefono aurrizkia 61
Webgune ofiziala http://www.limerick.ie/ Webgune ofiziala

Limerick/Luimneach Irlandako Errepublikako hirugarren hiririk handiena eta izen bereko konderriaren hiriburua da, herrialdeko hego-mendebaldean kokatutakoa. Hiri hau Shannon ibaiak zeharkatzen du. Limerickek 57.106 biztanle ditu (2011) baina metropoli eremua 91.454-taraino iristen da.

Geografia eta klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Limerick Shanon ibaiak sortzen duen estuarioan dago, eta ibaia zeharkatzeko hiru toki daudenez oso toki estrategikoa izan da betidanik. Bestalde Golden Vale lautadaren hegoaldean kokatzen da. Lautada hau oso aproposa da nekazaritza eta abeltzaintzareko.

Klima ozeaniko epela du. 977mm-ko prezipitazioak izaten ditu urtean eta batazbesteko tenperaturak 3 °C urtarrilean eta 20 °C uztailean dira. Sekula erregistratu den tenperaturarik baxuena -11'4 °C izan da (2010an) eta altuena 31'6 °C (1995ean)

Datu klimatikoak (Shannon aireportua, 1981-2010)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 14.8 15.5 20.2 23.5 28.0 31.6 30.6 29.8 26.1 22.3 18.2 15.3 31.6
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 8.8 9.2 11.1 13.3 16.0 18.5 19.8 19.6 17.7 14.3 11.1 9.0 14.0
Batez besteko tenperatura (ºC) 6.0 6.2 7.8 9.5 12.1 14.6 16.4 16.2 14.2 11.2 8.3 6.3 10.7
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -11.2 -9.8 -7.8 -4.1 -0.9 1.5 6.0 2.9 1.3 -2.0 -6.6 -11.4 -11.4
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 3.2 3.2 4.5 5.7 8.2 11 13 12.7 10.8 8.2 5.5 3.6 7.4
Pilatutako prezipitazioa (mm) 102.3 76.2 78.7 59.2 64.8 69.8 65.9 82.0 75.6 104.9 94.1 104.0 977.5
Prezipitazio egunak (≥ 1.0 mm) 16 12 14 11 12 11 12 13 12 16 15 15 159
Elur egunak (≥ 1 mm) 2.3 2.3 1.4 0.5 0 0 0 0 0 0 0.1 1.3 7.9
Eguzki orduak 49.6 65.6 100.0 153.1 180.0 156.0 140.5 140.1 117.0 89.9 60.0 43.4 1295.2
Hezetasuna (%) 81 75 71 64 63 65 68 68 69 75 81 83 71.9
Iturria: [1]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Limerickeko lehenengo asentamenduak Inis Sibhtonn zuen izena, zeinak "erregearen uhartea" esan nahi duen. Limerick herria bera vikingoek sortu zuten 812 urtean eta hauek Hlymrekr izena eman zioten.

XII mendean normandiarrek hiria berdiseinatu zuten eta Joanes erregearen gaztelua eta Andre Mariaren katedrala eraiki zituzten. Garai hartan Thomond erresumako hiriburua izan zen eta hala iraun zuen 1543ean desegin zen arte. Gaur egun oraindik ohiko toponimoa da Thomond.

Shannon estuarioko hiri estrategikoa zenez, XVII mendeko gerra zibiletan nabarmen sufritu zituen Oliver Cromwellen (1651) eta Gilen III.aren aldekoen setioak (1690), batez ere Boyneko gudua galdu eta ihes egin zuten irlandar errebeldeei babesa eman zienean. Azken gertakari honek makina bat kondaira sortu ditu irlandar folklorean. Setioa Limerickeko Itunarekin amaitu zen 1691ean. Itun honek eskubideak eman zizkien katolikoei, beti ere Gilen III.aren menpekotasuna onartuz.

Bake egoera honek hiriaren loraldi ekonomikoa ekarri zuen. Merkataritzak ekarritako aberastasunari esker Limerick asko handitu zen eta erdigunean georgiar estiloko etxeak eraiki ziren, gaur egun duen itxura hartuz. 1800ko Batasun Agiriak eta Irlandako Gosete Handiak hiriaren hazkundea gelditu eta gainbehera ekarri zuen. Hala ere Dublin, Cork eta Waterforderako trenbideak eraiki ziren eta inguruko erdigune izaten jarraitu zuen.

XX mendea Irlandar Independentzia Gerrarekin hasi zen. Limericken britainiar armadaren aurkako protesta sutsuak izan ziren eta hiriak bere burua soviet aske izendatu zuen 1919 apirilaren 15ean. Egoera honek astebete iraun zuen.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dublinen eta Corkek ondoren, Irlandako hirugarren ekonomia gunea da. Unibertsitateak, Teknologia Institutuak eta Aireportuak Ipar Amerikako konpainia handiak ekarri dituzte Limerickera, besteak beste Dell (teknologia berriak) eta Johnson & Johnson (lentillak).

Dell-ek berak Irlandako Barne produktu gordinaren %2a ekoizten zuen, baina 2009an lantegia Limericketik atera eta Poloniara eramatean langabezia tasak gora egin du hirian. Gaur egun %28'6koa da, Irlandako batazbestekoaren bikoitza.

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Irlandako kultur hiri nagusietako bat da Limerick. Belltable Theater antzokia, arte garaikideko Limerick City Gallery of Art museoa, Irish Chamber Orchestra (Irlandako Ganbara Orkestra) eta Hunt Museum dira honen adibide.

Hiri honetan Angela's Ashes eleberria eta izen bereko filma girotuta daude. Bertakoa da The Cranberries musika talde famatua ere.

Kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errugbia da kirol maiteena Limerickeko konderrian, "Errugbiaren Irlandako hiriburua" dela esaten da. 2006 eta 2008an Heinecken Cup Europako txapelketa handia irabazi zuen Munster Rugby taldearen egoitza Limericken dago, Corken ere jokatzen badu ere. Irlandako liga handian dabiltzan elkarte ugari Limerickekoak dira, hala nola, Shannon, Garryowen, Old Crescent eta Young Munster. Shannon RFC da All-Ireland errugbi liga gehien irabazi dituen taldea, 9 hain zuzen ere.

Joko gaelikoei dagokienez Limerick GAA taldeak zazpi aldiz irabazi du hurlingaren txapelketa nagusia. Futbol gaelikoaren atalean bi garaipen ditu txapelketa nagusian, baina biak ere XIX mendearen bukaeran lorturikoak dira.

Futbolean ere maila polita erakutsi du Limerickeko futbol taldeak Irlandako bi Liga eta bi Kopa irabaziz.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • King John's gaztelua: 1200an Shannon ibaiaren uhartean eraikia.
  • Andre Mariaren katedrala: Katedral anglikar hau hiriko eraikin zaharrena, 1172an eraikia.
  • Saint John's katedrala: 1861ean jasotako katedral katolikoa.
  • Hunt museoa.

Pertsonaia ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iruditegia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. From the [1] of Met Éireann; see   Shannon Airport (Weather Observing Stations), http://www.met.ie/climate/shannonairport.asp .

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Limerick Aldatu lotura Wikidatan