Man Ray

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Man Ray, 1934an

Man Ray —jatorrizko izen-deiturez Emanuel Rabinovitx (FiladelfiaAmeriketako Estatu Batuak, 1890eko abuztuaren 27a - ParisFrantzia, 1976ko azaroaren 18a) artista modernista izan zen, argazkilaria, margolaria eta zinemagilea. Estatubatuarra zen, baina bere karreraren zatirik handiena Parisen egin zuen. Dadaismoari eta surrealismoari ekarpen handiak egin zizkion, nahiz eta arte mugimendu horiekiko lotura informalak baizik izan ez zituen. Askotariko euskarrietan egin zituen artelanak, baina bere burua margolaritzat zuen. Ezaguna da argazkiengatik, erretratugile eta modako argazkilari lanetan nabarmendu baitzen; bai eta (bere izenarekin hitz jokoa eginez) rayografia izendatu zituen bere fotogramengatik ere.

Bizitza eta karrera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

New York[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arkitektura eta industria-diseinuko ikasketak egin zituen New Yorken; baina, publizitatean denboraldi bat egin eta gero, azkenean, pinturan hasi zen. 1908. urtean Adon Lacroix olerkariarekin ezkondu zen, eta 1915ean dada talde bat osatu zuen New Yorken, Marcel Duchamp frantses margolariarekin batera, eta ready-made edo artelantzat harturiko merkatuko gauzaki bihurrikatuak hasi zen aurkezten, horien artean The Gift (1921, Oparia), azpian eratxikitako iltze-andana bat duen plantxa. Kristalak ere landu zituen, aerografoz baliatuta.

Paris[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1921ean Parisa jo eta André Bretonen inguruko talde surrealistarekin hasi zen lanean. Argazki lanetara jo zuen, dirubide bila, eta arian-arian aldendu zen alor horretan ere molde tradizionaletatik: rayograph edo azalera sentikorraren gainean ezarritako objektuen inpresio zuzena asmatu zuen. 1922an aurkeztu zuen teknika horren bidez eginiko lana, Les Champs Délicieux (Zelai gozoak) liburuan. Ospe handia irabazi zuen argazkilari gisa.

1924. urtean, dadaismoa albo batera utzi eta surrealismora jo zuen. Izan ere, 1925. urteko Parisko lehenengo erakusketa surrealistan parte hartu zuen. Horretaz gain, film labur batzuk ere egin zituen, estetika surrealistari jarraituz, betiere: Le Retour à la raison (1923, Itzulera arrazoira), L´Étoile de mer (1928, Itsas izarra), Les Mystères du château de Dé (1929, Déko gazteluko misterioak).

Lapurdin sei hilabeteko egonaldian egindako etxearen izen bera eman zion historiako lehen film surrealistatzat hartua denari, Emak Bakia (1926). Pintura eta marrazkia landu zituen, argazki surrealistez gainera, arrazoitik kanpoko ilusiozko irudiak eskainita: Observatory Time-The Lovers (1932-1934, Maitaleak behatokiaren orduan), Sade markesaren erretratua (1939).

Azken urteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1940. urtean Man Rayk ihes egin zuen naziek hartua zuten Paristik, eta Los Angelesko hirira joan zen. Richter zinemagilearekin lan egin zuen gidoigile eta antzezle, Dreams That Money Can Buy (1946, Diruz eros daitezkeen ametsak) eta Dadascope (1956-1961) filmetan. 1946an itzuli zen Parisa, eta pintura lantzen jarraitu zuen hil arte.

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • 1920: L'Enigme d'Isidore Ducasse («Isidore Ducasseren eginma»), 1971n berreraikia.
  • 1921: Cadeau («Oparia»)
  • 1925: Zure hezurren arkitektura.
  • 1925: Zuhaitzak.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Man Ray Aldatu lotura Wikidatan