Martin Azpilikueta

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
'
Martin Azpilicueta.jpg
Martin Azpilikueta
Datu pertsonalak
Izen osoa Martin Azpilikueta Jauregizar
Ezizena Doctor Navarrus
Jaio 1492ko abenduaren 13a
Barasoain (Nafarroako Foru Erkidegoa Nafarroako Erresuma)
Hil 1586ko ekainaren 21
Erroma (Italia Italia)

Martin Azpilikueta Jauregizar[1] (Barasoain, 1492ko abenduaren 13 - Erroma, 1586ko ekainaren 21), izengoitiz Doctor Navarrus, nafar pentsalari eta kanonista izan zen. Bere garaiko intelektualik garrantzitsuenetakotzat jotzen da.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Baztandar jatorriko familia agramondar batean jaio zen. Aita Martin Azpilikueta eta ama Maria Jauregizar izan zituen. Bizitzako lehen urteak Barasoainen eman eta gero, hamaika urte zituenean filosofia eta teologia ikasten hasi zen. 1509an Alcalá de Henaresko unibertsitatean ibili zen ikasle. 1510ean, Gaztelako Erresumak Nafarroari eraso egitean, familiarekin batera Okzitaniako Tolosara iragan zen. Bertan zuzenbide kanonikoa eta zuzenbide zibila ikasi zituen. Doktoradutza iritsirik, Tolosa eta Cahorseko unibertsitateetan eskolak eman zituen.

Tolosan apaiz bihurtu eta 1523an Nafarroara itzuli zen. Hurrengo urtean erlijioko botoak egin zituen Orreagako kalonje agustindarren monasterioan. 1524tik aurrera, hamalau urtez Salamancan irakasle izan zen, eta bere ezagupenei esker ospe handia hartu zuen. Karlos I.a Espainiakoa enperadorearen aginduz, Coimbrako unibertsitate sortu berrira joan zen irakasle; 1555ean jubilatu eta Nafarroara itzuli arte eragin handia izan zuen Portugalgo pertsona garrantzitsu askorengan.

1577an, 85 urte zituela, Felipe II.ak Bartolome Karrantza Inkisizioaren aurrean defenda zezala eskatu zion. Gorabehera askoren ondoren, auzia Erromara eramatea agindu zuen Pio V.ak, eta hara joan ziren defendatua eta defendatzailea. Erroman Pio V.a, Gregorio XIII.a eta Sixto V.aren aholkularia izan zen. Bertan hil zen 94 urterekin.

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aldi berean teologo, legelari eta ekonomialariatzat joa da.

Bere lanik garrantzitsuenak hauek dira:

  • Manual de Confesores y Penitentes, Coimbran 1553an argitaratua, espainieraz zein latinez sarritan berrargitaratua.
  • De Usuras y Simonía (1569).
  • De redditibus beneficiorum Ecclesiaticorum, Valladolid (1566).
  • Comentario Resolutorio de Cambios.
  • Enajenación de las Cosas Eclesiásticas.
  • Comentario sobre los expolios de los clérigos.
  • Cuatro Comentarios de Regulares.
  • Tratado de las Horas Canónicas y de Oración.
  • Tratados del Rosario.
  • Silencio en el Oficio Divino.
  • Capitulo Inter Verba.
  • Capitulo Humanae Aures.
  • Tractatus de Finibus Humanorum Actuum.
  • Tratado de Penitencia.
  • Tratado de Indulgencias y Jubileo.
  • De Rescriptis.
  • Tratado de Juditiis.

Bere lan guztiak Venezian argitaratu zituzten 1598an Compendium horum omnium Navarri operum izenburupean.

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Martin Azpilikuetaren oroipena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1992an, Martin Azpilikuetaren jaiotzaren bosgarren mendeurrenaren harira, haren omenezko eskultura bat jarri zen Barasoainen, Oloritzen bizi den Juan Manuel Campos Manik egina. Bertan berak esandako esaldi bat hiru hizkuntzetan (latin, euskara eta gaztelaniaz) dakarrena; euskarazko bertsioan Herriak du agintea irakur daiteke[2].

2004an Nafarroako Gobernuaren Nafarroako Administrazio Publikoaren Institutuak Martin de Azpilicueta saria ezarri zuen, administrazio publikoen jarduerari, Nafarroako sektore publikoari eta foru zuzenbide zibilari buruzko ikerketak eta azterlanak sustatzeko.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Dokumentazioan Azpilicueta, Azpilcueta eta Aspilcueta ere topa daitezke.
  2. La Voz de la Merindad, 196. alea, 39. or.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]