Mendata

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Mendata

 Bizkaia

Mendatako armarria

Izen ofiziala Mendata
Estatua
Erkidegoa
Herrialdea
Eskualdea
Espainia
Euskal Autonomia Erkidegoa
Bizkaia
Busturialde
Alkatea Ramón Urresti Lamikiz (EAJ)
Herritarra mendatarra
Koordenatuak 43°17′0″N 2°37′57″W / 43.28333°N 2.63250°W / 43.28333; -2.63250Koordenatuak: 43°17′0″N 2°37′57″W / 43.28333°N 2.63250°W / 43.28333; -2.63250

Bizkaia municipalities Mendata.PNG

Eremua 22,39 km2
Distantzia 36 km Bilbora
Posta kodea 48382
Biztanleria 386 bizt. (2013)
Dentsitatea 17,24 bizt./km²

Mendata Bizkaiko erdialdean dagoen udalerri txikia da, Busturialdeko eskualdean kokatua. Urdaibairen barrualdean dago, 22,4 km2 ditu, oso lurralde aldapatsuarekin. Erdialdea Golako errekaren Ibarra eta Berrokondo errekaren artean dago.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mendata Busturia merinaldeko elizatea da, Bizkaiko lurralde historikoan. Gernika-Lumoko epai–barrutiari dagokio. Gernikako Batzar Nagusietan bederatzigarren botoa eta jarlekua zituen. Bestetik, zinezko jaurlaria zuen.

Mendatako biztanleak, mendi eta lautadetan sakabanatuta bizi ziren, eta arto, gari, indaba, eta ortuarien uzta nahiko onak biltzen zituzten; mendiak ustiatzen zituzten, larre-belardietarako, burdinoletarako eta eraikuntzarako materiala ateraz. X. mendean, Bizkaiko jaunaren nekazari maizterrek Albizko Santa Maria Magdalena eliza eraiki zuten mendi-bizkar baten gainean. XVI. mendean, berreraiki eta handiagotu egin zuten.

Berrehun urte geroago, Ugarte-Jemein belaunetxeko nagusiak proposatzen zituen lau onuradunek zaintzen zuten eliza; horien aurrekoei, Errege Katolikoek nagusigoa eta harremanak eman zizkieten, guztien herena izan zedin, hau da, hamaika etxe eta hogeita bat anega.

Mendata, auzunez auzune[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Albiz auzunea

Albiz, Mendatako auzuneko gunea, Mendata herria osatzen duten lau auzuneetariko bat da. Bizkaiko kofradiako zaharrenetariko bat izan zen, eta Albiz etxearen inguruan garatu zen. Auzune honetan daude Santa Maria Magdalenaren eliza, Albiz palazioa edo Kondearena eta dorretxea.

Elexalde auzunea

Elexalde auzunean dago herriko hirigune nagusia, erreka biren artean kokatuta, Berrekondo eta Golakoa hain zuzen ere, udalerriaren erdigunea da. Bertan daude Done Mikelen eliza, udaletxea, pilotalekua, ostatua...

Marmiz auzunea

Mendata osatzen duen beste populazio gune bat dugu Marmiz. Baserrien kontzentrazio nagusia bidegurutzean dago, Gernikatik datorren errepidean, hain zuzen ere.

Olabe auzunea

Olabe auzunea Golako errekak zeharkatzen du. Erreka horren inguruan, Erdi Aroan, burdinolen industria oso garrantzitsua hedatu zen. Olazarra, Olatxua eta Ororuaga izan ziren burdinola garrantzitsuenak.

Auzune horretan daude San Pedro eta San Kristobalen baseliza, Montalban dorrea eta zubi erromanikoa.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mendatako biztanleria
1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2006
1.100 1.085 1.131 1.149 1.149 1.192 1.089 867 581 396 348 339 374

Ondare erlijiosoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Santa maria Magdalena eliza

Nekazaritza elizatxo hau, tradizioak dioenez, baseliza modura eraiki zuten, gaur egungo edifizioa bere osotasunean XVI. mendekoa den arren, dorrea izan ezik, azken hau 1776an berreraiki baitzuten. Elizpe jarraia dauka elizaren inguruan. Elizpeek funtzio sozial garrantzitsua izan dute historian, herritarren batzarleku modura erabili izan direlako.

Done Mikelen eliza

X. mendean eraiki zuten mendi tontor baten gailurrean, eta XVI. mendean handitu egin zuten. Eliza nabe edo elizbarne bakarrekoa da. Bestalde, bost aldare ditu, ebanjelio aldean kapera bi, 1526 eta 1170ean eraikiak, inguruan atari jarraia eta aurreko aldean dorre laukia. Elizaurre apaingabea eta erretaula errenazimendu garaikoak dira.

San Joan eta San Lorentzoren baseliza

Oin errektangeluarra dauka. Harlagaintzezko hormak ditu, ertzak harlanduz horniturik. Hego-mendebaldean hare-harrizko pieza bakar batek leiho bitxia dauka, goiko eta eskumako paneletan latinezko idazpuruak dituela: SANCZIUS HABAS/ QUI/ HEDIFICABIT HAC.

Baseliza horretan daude San Juanena ez ezik, San Lorentzoren irudia ere.

San Petri eta San Kristobalen baseliza

Olabe auzoan dago. Eraikinari buruzko lehen berriak 1736koak dira, eta 1793. eta 1795. urteen bitartean berreraiki zuten. 1878an, aldiz, Ignazio Arejitak zaharberritu zuen. Herriko tradizioak dioenez, Urkitze baserriaren inguruan zegoen Done Petriren baselizatik San Kristobalen baselizara eraman omen zuten irudia, eta nahiz eta horren irudia izan erdi-erdian, Done Petriren baseliza izenaz ezagutzen dute herritarrek.

Ondare zibila[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Albizko jauregia

Mendatan dagoen eraikin barroko kultu bakarra. Oin-plano angeluzuzeneko eraikin xehea da. Ertz, leiho eta atea izan ezik, harlantzezkoa; fatxada nagusia asimetrikoa da, eta azpimarratzekoak dira sarrerako ataripeak duen arku karpanela, eta horren alboetan dauden lau leiho dinteldun txikiak. Bigarren solairu bat ere badauka eta bertan beste lau leiho daude, ate nagusiaren gainean dagoen belaustradan balkoi taxutua, eta alboetan, Albiz eta Allende Salazar familien armarriak dauzka.

Albizko dorrea Dorre hau izena ematen dion auzune berean dago kokatuta. Albiz leinukoen etxea izan zen, eta gaur egun zutik dirau, hainbat aldiz erre duten arren. Albiztarren leinua Urdaibain lehen aldiz aipatzen den leinua da. Gaur egun behesolairuak baino ez dirau.

Montalban dorrea

Leinuen bandoetan borroka egiten zuten familien oinetxea, Gernikako lurraldea eta Erdi Aroko bidea kontrolatzen duen muino estrategikoan dago. Oinetxe hau pentagonala da eta seguruenik eraikina, Bizkaian eredu bakarra, beste eraikin zaharrago baten berreraikuntza da.

Zubi erromanikoa Arratzu herriko eliza ingurutik abiatuta, bidezidorrak behera egiten du Golako errekarantz, zubi erromanikora heldu arte. Berau Erdi Aroko eraikina dugu, Urdaibai zeharkatzen duen Jaundone Jakue bidearen atala, oraintsu zaharberritu dute.

Mendatar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Mendata Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Wikipedian atari bat dago honi buruz:
Euskal Herriko Wikiatlasa