Michele Angiolillo

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
'
Michele Angiolillo.jpg
Datu pertsonalak
Izen osoa Michele Angiolillo Lombardi
Jaio 1871ko ekainaren 5a
Foggia (Italia)
Hil 1897ko abuztuaren 20a (26 urte)
Bergara (Gipuzkoa)


Michele Angiolillo Lombardi (Foggia (Italia), 1871ko ekainaren 5a - Bergara (Gipuzkoa), 1897ko abuztuaren 20a) anarkista izan zen eta Espainiako lehen ministro zen Canovas del Castillo Arrasateko Santa Ageda bainuetxean hil zuelako da ezaguna.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Michele Angiolillo Lombardi Foggian jaio zen, Italian, 1871ko ekainaren 5ean.

Institutu Teknikoan ikasten ari zen bitartean, erradikalismo errepublikarrerantz mugitzen joan zen, monarkiaren aurkakotasun garbia zuelarik. Anarkista sutsu bihurtu zen eta, Espainian burutzen ziren torturekin unkituta, hasieran erregina eta bere semea bazituen helburu ere, Canovas hautatu zuen errudun nagusi eta hura hiltzea izango zen egingo zuen aportazioa[1]. Mendekua nahi zuen italiarrak, eta Kubako independentziazaleen laguntzarekin egin zuen erasoa. Izan ere, Canovasek aginduta, 400 anarkista, sozialista eta errepublikazale atxilotu zituzten 1896an Bartzelonan, bonba batek Corpusaren segidaren aurka eztanda egin eta 12 pertsona hil ondoren. Atxilotuetako asko torturatu egin zituzten, bost exekutatu eta beste asko erbesteratu[2].

Cambios kaleko bonba[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1896ko ekainaren 7an, ekintza terrorista izan zen Corpus Christiko prozesioa Bartzelonako Cambios kalean zehar pasatzen ari zenean. 12 hildako eta dozenaka zauritu eragin zituen bonbak eta ondorengo egunetan ere han zauritutakoak hiltzen jarraitu zuten.

Honen aurrekariak izan ziren Paulino Pallàs anarkistak Martínez-Campos Kataluniako kapitain jeneral zenari jaurtikitako bonba (Jaime Tous guardia zibila hilko zen hartan) eta El Liceuko bonba, honetan 22 hildako eta 35 bat zauritu izan zirelarik. Eraso terrorista haiek haserrea piztu zuten gizartean eta anarkista, sozialista eta iraultzaileen aurkako errepresioa eskatzen zuen. 400 bat pertsona hartu zituzten atxilo Montjuïceko gazteluan eta haietako 87 epaitu zituzten hainbat hilketa leporatuz. Fiskalak 28 heriotza-zigor eskatu zituen eta 59 bizi osoko kartzela zigor. Azkenean, 5 besterik ez zituzten exekutatu eta 9 eta 20 arteko hil arteko kondena izan ziren. Epaimahaiak hainbat inputatu libratu bazituen ere, Canovasek Rio de Orora deportatzeko agindua eman zuen. Epaiketa militarra izan zen eta irregulartasun larriak izan ziren, baina, presoek eta familiek denuntziatu bazituzten ere, gobernuak ez zuen tortura salaketarik onartu.

Canovasen hilketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Canovasen hilketa

Hainbat historialariren esanetan, salatutako tortura haiek izan ziren Angiolillo Canovasen hilketa burutzera eraman zutenak. Hasiera batean errege familia bazuen helburu, Puerto Ricoko iraultzailea zen Ramón Emeterio Betancesek Espainiako gobernuburua aholkatu zion eta bada honako bidaia hark finantzatu ziola esaten duena ere[3].

Hala ere, Angiolillok bazuen Londresen zeuden kubatar independentista erbesteratutakoekin lotura eta haiek ere izan zitezkeen laguntza ekonomikoa eman zutenak.

Dena dela, Angiolillo Espainiara iritsi eta Arrasateko bainuetxean oporretan zegoela jakin zuen eta Madrildik Zumarragaraino trenez etorri zen. Zalgurdiz joan zen Santa Agedaraino eta Emilio Rinaldi zela esan zuen, Il Popolo egunkariarentzat lan egiten zuen kazetaria.

1897ko abuztuaren 8an hiru tiro egin zizkion Canovasi, Arrasateko Santa Ageda bainutegian atseden hartzen ari zela.

Heriotza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Angiolilloren exekuzio eguna

Berehala hartu zuten atxilo Angiolillo eta, abuztuaren 20an, epaitu eta garrotez exekutatu zuten. Gregorio Mayoral Sendino izan zen Bergarako kartzelan -gaur gaztetxea dagoen tokia- hil zuen borreroa. Espetxez espetxe ibili ohi zen jendea akabatzen eta naturaltasun osoz mintzatzen zen heriotzari buruz. Josu Arteagak, bere Ogibidea film laburrean, modu dramatiko eta trebean irudikatzen ditu Canovas del Castillo hil aurretik, Angiolillok emandako pausuak. Hemen borreroaren hitzak:

« Nire ogibidea tristia zen arren, ondo betetzen nuen.

[4]

 »

Hementxe dugu The New York Times egunkariak eginiko kronika:

« LONDRES, Abu. 21. Espainiako Gobernuak debekatu egin du Espainian argitaratzea edo atzerrira telegrafiatzea atzo Bergaran exekutatu zuten Michele Angiolillori buruzko xehetasunak. Anarkista espainiarrak (sic) Canovas del Castillo señor-a, Espainiako aitzinekoa, tirokatu eta hil zuen abuztuaren 8an, igandea. Gutunak iritsi dira alabaina, exekuzioaren xehetasunekin. Idazleek diote anarkistak gutxi lo egin zuela ostegun gauean, arratsaldean hartu zuelako esna mantendu zuen kafea. Baina pultsu lasaia eta betiberdina zeukan. Presoak kafe kikara bat hartu zuen ostiral goizeko 8etan eta salda edan zuen 10etan.

Goizeko 10:53an Angiolillok irmotasunez igo zituen urkabeko eskailerak eta jantzi beltza eta kapa jarri zituen, azken horren gurutzea bere buruaren atzean jarriz. Lasai begiratu zien ikusleei, hitz egiteko baimena eskatu zuen, eta argi eta garbi ahoskatu zuen “Germinal” hitza (Germinal zen Frantziako egutegi errepublikarrean zazpigarren hilabeteari emandako izena, 1792tik 1806ra, martxoaren 21ean hasten zen eta apirilaren 29an amaitu). Hiltzailea garroteko aulkian eseri zen, bitartean borreroak burdinazko lepokoa estutu zion lepo inguruan. Borreroa Angiolillo presoaren aurpegia estaltzen hasi zenean, Angiolillok eskatu zuen estali gabe uzteko. Garrotearen torlojuak buelta eman zuen, lepokoa estutu, eta Angiolillo hil zen. Bere gorpua erakutsi zuten arratsaldeko 6ak arte noiz eta lurperatu baitzuten. Ikusle guztiak asko harritu ziren anarkistaren jarrerarekin. [5]

 »

Angiolilloren historia eleberri bihurtu zuen Koldo Izagirre idazleak, Nik ere Germinal! egin gura nuen aldarri (Susa, 1998) lanean.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Michele Angiolillo Aldatu lotura Wikidatan