Milan

Milan
Txantiloi:Herrialde info Lonbardia
Milango Duomoko enparantza.
Izen ofiziala	Milano
Estatua Eskualdea Probintzia	Italia Txantiloi:Herrialde info Lonbardia Milan
Alkatea	Giuliano Pisapia
Herritarra	milandar
Koordenatuak	45°28′0″N 9°10′0″W
Milan
Eremua	182 km2
Garaiera	120 m
Posta kodea	20100
Biztanleria	1.308.311 bizt. (2004)
Dentsitatea	7.188,52 bizt./km²
Sorrera	Insubri herri zelta K.a. 222 erromatarrek menperatua
http://www.comune.milano.it

Milan (italieraz Milano, milaneraz Milan) Italiako hiriburu ekonomikoa da eta bigarren hiri handiena, Padaniako ordekan, pianura padana delakoan, kokatua. Lonbardiako hiriburua da.

Halaber, Europar Batasuneko bosgarren metropoli-barrutirik handiena da.

Milango katedralea eta Vittorio Emanuele II galeria

Historia

Italiako iparraldeko zeltek fundatu zuten Milan, K. a. 600. urtean, gutxi gora behera eta erromatarrek konkistatua izan zen K. a. 222. urtean, "Mediolanum" izena emanik.

Mendeetan zehar erreinu desberdinek konkistatu zuten, hala nola Frantzia, Espainia (XVI. mendean) edo Austria (XVIII. mendean), baina, Frantziako Iraultza eta Napoleondar Gerrak igaro ondoren, hiria italiar nazionalismoaren zilborra bihurtu zen.

Gaur egun Milan, Europako gune ekonomiko garrantzitsua bilakatu da, industrian eta hirugarren sektore ekonomikoan (modan, bereziki) euskarritu den hiri kosmopolita.

Klima

Datu klimatikoak (Linate aireportua, 1961–1990)
Hilabetea	Urt	Ots	Mar	Api	Mai	Eka	Uzt	Abu	Ira	Urr	Aza	Abe	Urtekoa
Batez besteko tenperatura maximoa (°C)	4.6	8.2	13.2	17.5	21.9	26.1	28.9	27.7	24.3	18.8	10.2	5.4	17.2
Batez besteko tenperatura (ºC)	1.4	4.2	8.3	12.3	16.6	20.6	23.1	22.2	18.9	13.6	6.9	2.3	12.5
Batez besteko tenperatura minimoa (°C)	-1.9	0.1	3.3	7.0	11.2	15.0	17.3	16.7	13.5	8.4	3.6	-0.9	7.8
Pilatutako prezipitazioa (mm)	64.3	62.6	81.6	82.2	96.5	65.4	68.0	93.0	68.5	99.7	101.0	60.4	943.2
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm)	7.2	6.7	7.9	8.3	8.1	7.6	5.8	7.1	5.2	6.8	8.5	6.3	85.5
Eguzki orduak	58.9	96.1	151.9	177.0	210.8	243.0	285.2	251.1	186.0	130.2	66.0	58.9	1915.1
Hezetasuna (%)	86	78	71	75	72	71	71	72	74	81	85	86	76.8
Iturria: MeteoAM

Biztanleria eta ekonomia

Hiriak 1.308.735 biztanle ditu, eta bere hirigunea 4.280.820 biztanletakoa da. Era berean, gune metropolitarrak 7.400.000 pertsona ditu.

Askok eta askok Milan Italiako hiriburu ekonomikoa dela diote. Izan ere, Milan Europar Batasuneko hiririk aberatsenetarikoa da, Italiako Burtsaren egoitza eta gune komertzial eta finantzierorik nagusienetarikoa. Horrez gain, Milaneko Azoka Italiako inportanteena da, eta munduko handienetarikoa ere.

Milan mundu osoko Modaren hiriburuetariko bat da, Parisekin batera.

Kultura

Italiako gune kultural garrantzitsua da, Erroma bezala, baina modu desberdinean. Nahiz eta historikoki bere presentzia Italiako kapitala baino askoz apalagoa izan den, gaur egun Milan, munduko lehenengo mailan dago musika, literatura, artea eta batez ere moda munduan.

Milango Katedrala hiriko lekurik ezagunena, bai bere arkitektura arranditsuagatik, baita bere esanahi katolikoagatik, katedrala da; Duomo bezala ezagututa. 1386. urtean eman zitzaion hasiera eta 1805. urtean ofizialki bukaera eman zitzaion bere eraikintzari.

Munduko katedralik haundiena da, Sevillakoaren ondoren, 40.000 pertsonak barruan egoteko ahalera baitu.

Kirolak

AC Milan eta FC Internazionale (Milango Inter) futbol taldeak hiriko kirol elkarte nagusien artean ditugu, Olimpia Milano saskibaloi taldearekin batera. Hirurek ibilbide arrakastatsua daukate Europa mailan historikoki.

Bestela, txirrindularitzaren arloan mundu mailan oso nabarmena da Milan-San Remo lasterketa klasikoa.

Hedabideak

• "Corriere della Sera" egunkaria.

Milandar ezagunak

• Benedetto Menni (1841-1914), ospitaleen arloko apaiza.
• Aldo Rossi (1931–1997), arkitektoa.
• Silvio Berlusconi (1936-), enpresari eta politikaria, Italiako presidentea izandakoa.
• Paolo Maldini (1968-), futbolaria.

Kanpo loturak

• Hiriko webgune ofiziala
• Corriere della Sera egunkariko webgunea