Muladi

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Muladi Iberiar penintsulako musulmanen menpeko lurraldeetan bizi eta haien erlijioa hartu zuen kristau-jatorriko pertsonak izan ziren; haien ondorengoa eta haiei dagokiena[1]. "Musalima" (islamiardua) hitza ere erabiltzen zuten pertsona hauek izendatzeko.

XVI. mendeko aljamiado testua, hau da, erromantze hizkuntzako testua arabiar alfabetora transkribatua

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hitza arabierazko مولدون muwallad hitzetik eratorria da euskarara. Muwallad jatorri nahasitako pertsona da, hau da, gurasoak bata arabiarra eta bestea ez arabiarra dituena, baina arabiarren artean eta islamiar kulturan hezitakoa[2].

Hizkuntzalarien artean batzuetan beste hitzen sustraitzat hartu da, adibidez "mulato" edo "mairuak". Muwalladen sustraia WaLaD (ولد) da, semea esan nahi duena[3].

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Islamera bilakatutako jendea hainbeste izan zen VIII. eta IX. mendeetan ezen X. menderako gehiengoa ziren Al-Andalusen. Hala ere, islam aurreko ohiturak eta ezaugarriak mantendu zituzten[4]. Fede-aldaketa omeiar kalifarrek bultzatua izan zen baina inoiz bortxatua. Gehienek zergagatik bilakatu ziren musulman, hau da, dhimmi edo ez musulmanek ordaindu behar zuten jizya izeneko zerga ez ordaintzeko[5]. Beste asko, baita ere, gizartean aurrera egiteko bilakatu ziren musulman[6].

Muladien hizkuntza nagusia andalustar arabiera bazen ere, erromantze hizkuntzak edo euskara ere menperatzen zituzten. Politikoki shu'ubiyya izeneko mugimendua bultzatu zuten, arabiarrak ez ziren berberentzat eta muladientzat arabiarrek zituzten botere, aberastasuna eta estatusekin parekatzea eskatzen zuena[7].

Badaude muladi ospetsu batzuk, tartean euskaldunak ere, adibidez, Ibn Gharsiya eta Al-Tutili idazleak edo Musa ibn Musa ibn Qasi noblea.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa, Muladi, http://www1.euskadi.net/harluxet/hiztegia1.asp?sarrera=muladi .
  2.   Bernards, Monique; Nawas, John (2005), Patronate and patronage in early and classical Islam, BRILL, 220. orrialdea .
  3.   Versteegh, Kees (2006), Encyclopedia of Arabic Language and Linguistics, BRILL .
  4.   Catlos, Brian A. (2004), The victors and the vanquished, Cambridge University Press, 33. orrialdea, ISBN 9780521822343, http://books.google.co.in/books?id=3IdlPgY2wn0C&pg=PA33&dq=exclusively+Andalusi+phenomenon&ei=dekgSvD9Go2GkQThmY2iAQ#PPA33,M1 .
  5.   Glick, Thomas F. (2005), Islamic and Christian Spain in the early Middle Ages, BRILL, 187. orrialdea, ISBN 9789004147713, http://books.google.co.in/books?id=cWqmebvcjj0C&pg=PA187&dq=Al+Andalus+Christians+converted+dhimmi&ei=HOEgSrWfGIjAlQTZhOnaCA,M1 .
  6.   Wolf, Kenneth Baxter (1988), Christians in Muslim Córdoba, Christian Martyrs in Muslim Spain, Cambridge University Press, http://libro.uca.edu/martyrs/cm2.htm .
  7.   Enderwitz, S. (1997), Encyclopedia of Islam, 513. orrialdea .