Muskiz

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu


Muskiz

 Bizkaia
Muskizko kostaldea.
Muskizko kostaldea.
Muskizgo bandera

Muskizgo armarria

Izen ofiziala Muskiz
Estatua
Erkidegoa
Herrialdea
Eskualdea
Espainia
Euskal Autonomia Erkidegoa
Bizkaia
Meatzaldea
Alkatea Borja Liaño (EAJ)
Herritarra muskiztar
Koordenatuak 43°19′24″N 3°7′18″W / 43.32333°N 3.12167°W / 43.32333; -3.12167Koordenatuak: 43°19′24″N 3°7′18″W / 43.32333°N 3.12167°W / 43.32333; -3.12167

Bizkaia municipalities Muskiz.PNG

Eremua 22 km2
Distantzia 26 km Bilbora
Biztanleria 7.449 bizt. (2013)
Dentsitatea 338,59 bizt./km²
http://www.muskiz.org

Muskiz Bizkaiko udalerria da. Muskiz Bilboaldean dago, zehatzago Meatzaldean. Hala ere, historikoki, antzinako kontzejua betidanik Enkarterrian izan da.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerria Bizkaiko kostaldeko mendebaldeko muturrean dago. Iparraldean Bizkaiko Golkoa; hegoaldean Galdames; ekialdean Abanto-Zierbena eta Zierbena eta mendebaldean Kantabriako Urdialaitz ditu mugakideak.

Barbadun ibaiak udalerria zeharkatzen du. Honek Bizkaiko Golkoan du ahoa, zehazki Zierbenarekin erdibanatua duen La Arena hondartzan.

Muskizko mendirik altuena hegoaldean dagoen Mello (626 m.) da. Beste mendi nagusiak Corbera haitza, (361 m.), Carrascal (269 m.), Ramos (229 m.) eta Janeo tontorrak (203 m.) dira.

Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herria Gallartatik ikusia.

Hona hemen Muskizko auzoak[1][2]:

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Antzinaroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Antzinaroan autrigoiak bizi ziren eskualdean. Hala ere, arkeologia da gure bide bakarra Muskiz kokatzen den harana nolakoa zen ikertzeko. Horretarako Ramos haitzean ikerketutako aztarnak baino ez daude[3]

I. mendean Plinio Zaharrak Naturalis Historia bere liburuan adierazi zuen Kantabriako itsas parteak hainbeste burdina zuen, non burdinazkoa zen mendi malkartsu eta garaia bazegoen. Adituen ustez, horrek esan nahi zuen erromatarrek gertuko Trianon meategiak zituztela. Hala ere, Flaviobriga ondoan izanda ere ez da erromatar aztarnarik aurkitu Muskizen.

Erdi Aroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

IX. mendera arte ez dago Muskizi buruzko testurik. Alfontso III.a Asturiaskoaren kronikan, 880. urte ingurukoa, esaten da Alfontso I.a Asturiaskoak Karrantza eta Sopuerta birpopulatu zituela. Somorrostro Harana aipatzen duen lehendabiziko dokumentua 1068. urtekoa da.

Kristautasuna hedatu ahala, elementu berri bat agertu zen: elizak. Eskualdeko antzinakoenak Pobeñako Andra Mari eta Cardeokoa dira. XIII. mendean Haroko Diego Lopez II.ak, Bizkaiko Jaunak, 1212an Antso Ortiz Marrokin Montehermosokoari Somorrostro Haranean zenbait eliza (tartean San Juliangoa) eta Barbadun ibaitik itsasoratzen zen mea guztia zergapetzeko eskubidea eman zion.

Hala, Erdi Aroan, San Juliango parrokiaren ondoan kontzejua sortu zen. Hori Enkarterriko Somorrostro Haranaren zati bat zen. Somorrostro Harana bitan banatuta zegoen: alde batetik, Hiru Kontzejuak, eta bestetik, Lau Kontzejuak. Muskiz, Lau Kontzejuetako bat zen Zierbenako San Roman, Abantoko Santa Juliana (edo Susoko Abanto) eta Abantoko San Pedro (edo Yusoko Abanto) kontzejuekin batera.

Eskualdeak banderizoen arteko gudetan parte hartu zuen, Muskiz hiriburutzat zuen Salazar leinua 1256 inguruan agertu zen, bertako Muñatoizekin senidetu zenean. Muskizko banderizorik famatuena XV. mendeko Lope Gartzia Salazar izan zen, Istoria de las bienandanças e fortunas liburua idatzi zuena. Hark San Martin auzoko bere dorretxetik eskualdea kontrolpean zuen.

Salazartarrak ez ezik, ahaide nagusietan bazegoen besterik, banderizoak ere baziren Saltzedokoak, Marrokinekoak, Putxetakoak, Santelicesekoak eta Bañalesekoak. Guztira, 17 dorretxe zituen Muskizek.

Aro Modernoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XVI. mendea industriaren mendea izan zen Muskizen. Indar hidraulikoak eta gabiak siderurgia izugarri aurreratu zuten, muskiztar askok ontzigintzan eta itsas arloko jardueretan lan egin zuten: itsasgizonak, pilotuak eta beste. Mende hartan San Nikolas kofradia sortu zen.

XVII. mendean, siderurgiak herriko jauntxoak aberastu zituen. Kontzejuko aberatsena Simon de la Quadra izan zen, El Pobalren eta Bilotxiko burdinolen jabea. Hala, botere-zentroa Muñatoizetik San Juanera aldatu zen. Kontzejua bost koadrilatan banatuta zegoen: (Rigada, El Valle, Memerea, San Julian eta Pobeña), eta gobernua Cruceron ezarri zen.

XVIII. mendea burokraziaren arrakastarena izan zen Muskizen. Sebastian de la Quadra Llarena Felipe V.aren ministro bihurtu (1736-1746) eta Villariasko markes izendatu zuten. Burdinaren salmentarekiko bere jarrerak Enkarterri eta Bizkaiko Jaurerria aurrez aurre jarri zituen.

Aro Garaikidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XIX. mendean gertaera bik Muskizko historia aldatu zuten: karlistadak eta meatzaritzaren hazkundea.

Lehen Gerra Karlistak antzinako Somorrostro Haranaren estruktura bukatu zuen, 1841ean, Muskizko San Julian udala eratu zuen eta antzinako kontzejua baztertu. Hirugarren Gerra Karlistan, Muskizen hiru guda izan ziren,izan ere, herria ezinbestekoa zen Bilbo kontrolatzeko. Herria neke eta estura handian ibili zen garai hartan, adibidez, San Juan Muskiz bonbardatu zenean. Somorrostro Proklamak (1876ko martxoaren 13), Espaniaren batasuna aldarrikatu zuen, euskal foruak baztertuz.

Era berean, XIX. mendeko erdiaren ingurura arte, meategien jabetza herriarena bazen ere, foru-abolizioak hori aldatu egin zuen. Gainera, mende hartan, teknologiak ikaragarri aurreratu zuen. 1859an lehendabiziko meategia sortu zen eta 1868tik aurrera lau gehiago. Atzerritarrak ere etorri ziren burdina ustiatzera (Alfred Edwards, Triano Iron Ore, Mac Lennan, eta abar). Hazkunde horrek immigrazioa ekarri zuen Muskizera, eta berarekin batera, ideologia berriak (sozialismoa, komunismoa...).

XX. mendea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XIX. mendean hasitako bidea sakondu zen XX. mendeko hasieran. Muskiz Enkarterriko beste herriak bezala, eta ideologia berriek bultzatuta, Enkarterriko Autonomia estatuaren proposamen batzarrean egon zen. Beste alde batetik, abertzaletasuna ere hedatu zen udalerrian.

Gerra Zibilean, herria Bilboren pentzutan egon zen berriz ere. Euzko Jaurlaritzak herrian aireportu bat eraiki zuen Bilbo defendatzeko. Hori zela eta, faxistek askotan bonbardatu zuen herria.

Frankismoak industrializazio berria ekarri zuen Muskizera, meak agortu ahala. Petronor eta CAMPSA konpainia kimikoek, besteak beste, Barbadun ibaiaren arroa betiko aldatu zuten. Industria horiek bertan diraute XXI. mendean ere.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Muskizko biztanleria
1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2006
2.468 2.663 4.069 4.239 4.345 4.060 4.077 4.733 6.011 6.054 6.358 6.558 6.839

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeen emaitzen ondorioz, EAJ alderdiko Borja Liaño hautatu zuten alkate.

Muskizko udalbatza

Izena Zinegotziak Boto kopurua[4]
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
5
1.473 (%34,75)
Biltzen
3
782 (%18,45)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
2
707 (%16,68)
Eusko Alkartasuna
2
604 (%14,25)
Por Muskiz, Bai
1
483 (%11,39)
Alderdi Popularra (PP)
-
109 (%2,57)

Kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaur egun, Muskizen kirol elkarte asko daude, tartean:

Jaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herriko zaindaria: San Juan Bataiatzailea (ekainaren 24).

Auzoetan:

Monumentuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Garraiobideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errepidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Autobusa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bizkaibus

Encartaciones S.A.

Trena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilboko Renfe Aldirikoak

Muskiztar ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Muskiz Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Wikipedian atari bat dago honi buruz:
Euskal Herriko Wikiatlasa