Mutriku

Mutriku
Gipuzkoa
Mutrikuko portua.
Izen ofiziala	Mutriku
Estatua Erkidegoa Lurralde Historikoa Eskualdea	Espainia Euskal Autonomia Erkidegoa Gipuzkoa Debabarrena
Alkatea	Joseba Palenzuela Arrieta (Bildu)
Herritarra	mutrikuar
Koordenatuak	43°18′N 2°23′W
Eremua	27,69 km2
Garaiera	0-623 m
Distantzia	47 km Donostiara
Posta kodea	20830
Biztanleria	5.029 bizt. (2011)
Dentsitatea	181,62 bizt./km²
Sorrera	1209 irailaren 1
http://www.mutriku.net

Mutriku Gipuzkoako ipar-mendebaldeko bazterrean, Bizkaiarekiko mugan dagoen kostaldeko udalerria da, Debabarrena eskualdekoa.

Geografia

Ingurune naturala

Hainbat hondartza daude udalerrian, hauek dira ekialdetik mendebaldera zerrendaturik:

• Ondarbeltz
• Alkolea
• Portuko hondartza
• Burumendiko hondartza
• Zazpi Hondartzak
• Saturraran

Udalerri mugakideak

Iparraldean Bizkaiko Golkoa, hegoaldean Mendaro, ekialdean Deba eta mendebaldean Ondarroa, Berriatua eta Markina (Bizkaia) ditu mugakide.

Auzoak

• Astigarribia
• Artzain Erreka
• Galdonamendi
• Ibiri
• Laranga
• Mijoa
• Mizkia
• Olabarrieta
• Olatz

Historia

Mutriku XII. mendearen hasieran sortu zen eta Hiri-Gutuna Alfontso VIII.a Gaztelakoak eman zion. Fernando III.a Gaztelakoak eta Alfontso X.a Gaztelakoak berretsi zituzten bere eskubideak.

Ondasun nabarmenak

Herria kaiaren gainean dago, desnibelean, eta hiriguneak Erdi Aroan muinoetan egiten ziren herrien trazaketa berbera dauka. Ardatz nagusia Erdiko Kalea da. Kale hori Beheko Plazatik hasten da, iparraldean, eta herri osoa gurutzatzen du, Txurruka Plazaraino iritsi arte. Gainerako kaleak Erdiko Kalearen ekialde-mendebalde zentzuan daude. Beste kale estu batzuk gurutzatzen dituzte kale horiek, malda biziak dira, arranpa eta eskaileradunak.

Mutrikuko Hirigune Historikoak lur zatiketa gotikoa gordetzen du hein batean, eta XVI., XVII. eta XVIII. mendeetako balio historiko-artistiko handiko jauregi eta etxeak daude bertan.

Hauek dira aipatzekoak diren eraikinak, hirigunekoak eta kanpokoak:

Jasokundeko Ama Birjinaren parroki-eliza

• Jasokundeko Ama Birjinaren parroki eliza (1803-1843). Silvestre Perez arkitektoak proiektatu zuen eliza neoklasiko hau. Oinplanoa gurutze grekoarena du eta fatxada nagusia tenplu erromatar baten itxurakoa. Dorrea abside erdizirkularrari itsatsia du, elizaren atzealdean.
• Berriatua dorretxea, edo Sulengua (su-lehengoa), 1533ko sutea baino lehenagokoa baita.
• Txurruka plaza, Kosme Damian Txurruka almirantearen omenezko eskulturaduna.
• Zabiel Jauregiarekin (XVI. mendekoa), gaur egun Kultur Etxea dena.
• Olazarra-Mizkia etxea.
• Montalibet jauretxea (XVIII. mendekoa).
• Portua, igerilekua eta udalerriko hondartzak.
• Luis Peña Gantxegi arkitektoak 1963-69 artean egindako hainbat etxebizitza: Aizetzu, Iparragirre, Larreina eta, batez ere, Imanolena.

1995eko abenduaren 29an, Eusko Jaurlaritzak monumentu-multzo izendatu zuen hirigune historikoa, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Demografia

Biztanleriaren bilakaera

1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2009
3.687	3.835	3.694	3.927	5.286	4.141	4.380	5.107	5.246	4.578	4.775	4.979

Politika

Udal hauteskundeetako emaitzak

Alderdiak	2011		2007
	Botoak	Zinegotziak	Botoak	Zinegotziak
Bildu	1.583	8	-	-
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)	822	4	897	7
Berdeak eta Independenteak	242	1	463	3
Eusko Alkartasuna (EA)	(Bildu barruan)	(Bidu barruan)	209	1

Kultura

Jaiak eta ospakizunak

• Berdel eguna: apirileko lehen larunbatean
• San Isidro: maiatzaren 15ean
• Madalenak: uztailaren 21-25ean
• Kalbario: irailaren 14-16an
• Arrantzaleen eguna: irailaren 16an

Mutrikuar ospetsuak

• Antonio Gaztañeta Iturribalzaga (1656-1728), itsasgizona, militarra eta ontzigilea.
• Cosme Damian Txurruka (1761-1805), zientzialaria, itsasgizona eta militarra.
• Roman Maiz Okelar (1928), bertsolaria.
• Juan Carlos Perez (1958), abeslaria eta musikaria.
• Patxi Pagoaga (1951-1995), eskubaloi-jokalaria.
• Luciano Iturrino (1963), futbolaria.
• Asier Illarramendi (1990), futbolaria.

Erreferentziak

• Edukiaren zati bat monumentu hau sailkatutako kultura ondasun izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Ikus, gainera

• Gipuzkoako udalerrien zerrenda

Kanpo loturak

• (Euskaraz) Mutrikuko Udalaren webgunea
• (Euskaraz) Txurrukaren urteurrenaren webgune ofiziala
• (Euskaraz) Atxukale: Mutrikuko ataixa
• (Gaztelaniaz) «Mutriku», Auñamendi Eusko Entziklopedia.