Mutriku

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Mutriku

 Gipuzkoa
Mutrikuko portua.
Mutrikuko portua.
Izen ofiziala Mutriku
Estatua
Erkidegoa
Lurralde Historikoa
Eskualdea
Espainia
Euskal Autonomia Erkidegoa
Gipuzkoa
Debabarrena
Alkatea Joseba Palenzuela Arrieta (Bildu)
Herritarra mutrikuar
Koordenatuak 43°18′N 2°23′W / 43.300°N 2.383°W / 43.300; -2.383Koordenatuak: 43°18′N 2°23′W / 43.300°N 2.383°W / 43.300; -2.383

Gipuzkoa - Mutriku.svg

Eremua 27,69 km2
Garaiera 0-623 m
Distantzia 47 km Donostiara
Posta kodea 20830
Biztanleria 5.068 bizt. (2013)
Dentsitatea 183,03 bizt./km²
Sorrera 1209 irailaren 1
http://www.mutriku.net

Mutriku Gipuzkoako ipar-mendebaldeko erpinean, Bizkaiarekiko mugan dagoen kostaldeko udalerria da, Debabarrena eskualdekoa.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurune naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hainbat hondartza daude udalerrian, hauek dira ekialdetik mendebaldera zerrendaturik:

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iparraldean Bizkaiko golkoa, hegoaldean Mendaro, ekialdean Deba eta mendebaldean Ondarroa, Berriatua eta Markina (Bizkaia) ditu mugakide.

Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mutrikuren ikuspegi panoramikoa.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mutrikuko Urasain baserriko erliebea.

Mutrikun giza aztarna zaharrenak Jentiletxea II, Langatxo eta Iruroin kobazuloetan aurkitu dira, Goi Paleolito garaiekoak.

Ikerlari batzuek bertan kokatzen zela uste izan dute erromatar idazleek aipatutako Tritium Tuboricum barduliar herrixka, handik etorriko zelarik Mutriku izena. Beste batzuek berriz, erromatarrek herrixka hura itsas baztarrean ez baino ibai baten baztarrean zegoela esaten omen zutela eta, Astigarribia auzoan kokatzen dute aipatutako Tritium Tuboricum hori. Dena den, ez dago ezer ziurrik.

Mutriku lehenbiziko aldiz idatzizko dokumentu batean "Motrico" gisa agertzen da, 1200. urteko abenduak 31ko Latinezko textu batean, bertan Alfontso VIII.a Gaztelakoak "Mutrikuko gizonek" (homines de Motrico) urtero Erregeari eman behar zioten balea Santiagoko Ordenari ematea erabakitzen zuela ipintzen du.[1]

Hiribildu bezala Mutrikuren sorrera 1209. urtean izan zela uste izan da, aipatu errege gaztelauak Hiri-Gutuna ematean. Gaur egun desagertuak dauden zenbait dokumentu ikusteko aukera izan zituen Esteban Garibai historialariak berriz, Alfonso VIII.ak urte hartan herria eta bere harresiak berreraikitzeko agindua ere eman zuela gaineratu zuen 1571. urtean argitaratutako bere Compendio Historial-ean.[2]

Cosme Damian Txurrukaren irudia Mutrikuko bere jaioterriaren plaza nagusian. Egilea: Marcial Agirre.

Egia esan, zalantza asko daude Mutrikuren sorrerari buruz. Lehenik eta behin kontutan hartu behar da Gipuzkoa 1200. urte arte Nafarroako erreinuaren barruan egon zela eta badirudiela Gaztelak militarki konkistatu zuela,[3] hori dela eta, zenbait historialariren ustez, aipatu bale hori Alfonso VIII.ak Santiagoko Ordenari ematea Gipuzkoaren konkistan egindako zerbitzuak ordaintzeko modu bat izan zitekeen, Santiagoko Ordena militarra baitzen.[4] Bestalde, beste zenbait historialariren arabera ez du zentzurik hiri-gutuna eman aurretik mutrikuarrek Erregeari zerga hori ordaindu behar izatea.[5]

Azkenik, Esteban Garibaik Alfonso VIII.ak Mutrikurekin batera Getaria ere berreraikitzeko eta bertako harresiak konpontzeko agindu zuela eta ere badio. Jakinik Getaria Antso VI.a Nafarroakoak sortu zuela, baliteke Mutrikuren kasua ere berdina izatea eta errege berak sortua izatea 1200. urtea baino lehen. Beti ere hipotesien arlotik atera gabe, Getarian bezalaxe, berreraikuntzak berriz hiribildua armaz konkistatua - eta ondorioz suntsitua - izan zela esan nahiko omen luke.[6]

Edonola ere, lehendik bazen monasterio esanguratsu bat Astigarribia auzoan, gaur egun San Andres eliza dagoen lekuan. Berau aipatzen duen dokumenturik zaharrena 1080 urte ingurukoa da eta bertan Lope Íñiguez kondeak tenplu hau Donemiliaga-Kukulako monasterioari ematen dio. Dokumentuak honela dio: ..monasterio S. Andree apostoli et vocato Stigarrivia, inter Vizcaya et Ipuzcua sito, qui est ex parte regis.... Honek, bestalde, bitxikeria gisa erakusten digu garai hartan gerora Mutriku izango zen eremua Bizkaia barruan zegoela eta lurralde hau Deba ibairaino heltzen zela.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herria kaiaren gainean dago, desnibelean, eta hiriguneak Erdi Aroan muinoetan egiten ziren herrien trazaketa berbera dauka. Ardatz nagusia Erdiko Kalea da. Kale hori Beheko Plazatik hasten da, iparraldean, eta herri osoa gurutzatzen du, Txurruka Plazaraino iritsi arte. Gainerako kaleak Erdiko Kalearen ekialde-mendebalde norabidean daude. Beste kale estu batzuk gurutzatzen dituzte kale horiek, malda biziak dira, arranpa eta eskaileradunak.

Mutrikuko Hirigune Historikoak lur zatiketa gotikoa gordetzen du hein batean, eta XVI., XVII. eta XVIII. mendeetako balio historiko-artistiko handiko jauregi eta etxeak daude bertan.

Hauek dira aipatzekoak diren eraikinak, hirigunekoak eta kanpokoak:

Jasokundeko Ama Birjinaren parrokia-eliza
  • Jasokundeko Ama Birjinaren parrokia-eliza (1803-1843). Silvestre Perez arkitektoak proiektatu zuen eliza neoklasiko hau. Oinplanoa gurutze grekoarena du eta fatxada nagusia tenplu erromatar baten itxurakoa. Dorrea abside erdizirkularrari itsatsia du, elizaren atzealdean.
  • Berriatua dorretxea, edo Sulengua (su-lehengoa), 1533ko sutea baino lehenagokoa baita.
  • Txurruka plaza, Kosme Damian Txurruka almirantearen omenezko eskulturaduna.
  • Zabiel Jauregiarekin (XVI. mendekoa), gaur egun Kultur Etxea dena.
  • Olazarra-Mizkia etxea.
  • Montalibet jauretxea (XVIII. mendekoa).
  • Portua, igerilekua eta udalerriko hondartzak.
  • Luis Peña Gantxegi arkitektoak 1963-69 artean egindako hainbat etxebizitza: Aizetzu, Iparragirre, Larreina eta, batez ere, Imanolena.

1995eko abenduaren 29an, Eusko Jaurlaritzak monumentu-multzo izendatu zuen hirigune historikoa, Sailkatutako Kultura Ondasuna[7].

Herrigunetik kanpo:

  • Kalbaixoa: Santo Kristo Kalbariokoaren baseliza.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleriaren bilakaera
1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2009
3.687 3.835 3.694 3.927 5.286 4.141 4.380 5.107 5.246 4.578 4.775 4.979

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeetako emaitzak
Alderdiak 2011 2007
Botoak Zinegotziak Botoak Zinegotziak
Bildu 1.583 8 - -
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) 822 4 897 7
Berdeak eta Independenteak 242 1 463 3
Eusko Alkartasuna (EA) (Bilduren barruan) 209 1

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiak eta ospakizunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Berdel eguna, apirileko lehen larunbatean;
  • San Isidro, maiatzaren 15ean;
  • Madalenak, uztailaren 21-25ean;
  • Kalbario, irailaren 14-16an;
  • San Piñastegi eguna, arrantzaleen jaia, irailaren 16an.

Mutrikuar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Martínez Díez, G.; González Díez, E.; Martínez Llorente, F.J.: Colección de documentos medievales de las villas guipuzcoanas (1200-1369). Donostia: Gipuzkoako Foru Aldundia, 1991. 17. orria. [Liburu hori pdf formatoan aurki liteke helbide honetan: http://www.gipuzkoa.net/batzarnagusiak/pdf/ISBN_84-7907-068-4.pdf]
  2. Garibay Zamalloa, Esteban: Compendio historial de las Chronicas y universal historia de todos los reynos de España...(1571), XII. liburua, 29. kapitulua, 728. orria. [Internet-en helbide honetan ikus daiteke: http://books.google.es/books?id=ThKWSlEvfg4C&pg=PA965&lpg=PA965&dq=Garibay+compendio+historial+motrico&source=bl&ots=yJJeTXkE02&sig=lMk_muEZ54Qww4kJf4iqmLuF9rw&hl=es&sa=X&ei=Wf6IUsG3O4eN0AXz_4DoAg&ved=0CEcQ6AEwBA#v=onepage&q=Garibay%20compendio%20historial%20motrico&f=false] Aipuaren jatorria: Arrieta, Idoia: "Donostiaren konkistaren agiri ezkutuaren aurkezpena: ikerketaren ibilbidea eta ekarpen historiko-kritikoa" (227-248 orriak). In: 1512. Euskal lurraldeak eta nafar estatua. Euskal Herriko historialarien II Biltzarreko aktak. Donostia: Txertoa, 2011. 234. orria.
  3. Idoia Arrieta Elizalde: «Ezkutatu digutena: Donostiaren konkista», BERRIA, 2011-04-08.
  4.   Urzainki Mina, Tomás; Olaizola Igiñiz, Juan Maria (1998), La Navarra marítima, Ensayo y testimonio (1. argitaraldia), Iruñea: Pamiela, 34. orrialdea, ISBN 9788476812938, http://tomasurzainqui.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=87%3Ala-navarra-maritima&catid=24%3Ahistoria&Itemid=205&lang=es .
  5. http://www.ingeba.org/klasikoa/geografi/mug304/10571061.htm (Serapio Mugica-ren Geografía de Guipúzcoa liburuaren argitalpen elektronikoa)
  6. Arrieta, Idoia: "Donostiaren konkistaren agiri ezkutuaren aurkezpena: Ikerketaren ibilbidea eta ekarpen historiko-kritikoa" (227-248 orriak). In: 1512. Euskal lurraldeak eta nafar Estatua. Euskal Herriko historialarien II. Biltzarreko aktak. Donostia: Txertoa, 2011. 235. orria
  7. Monumentu-multzo izendapena EHAAn

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Portal.svg
Wikipedian atari bat dago honi buruz:
Euskal Herriko Wikiatlasa

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Mutriku Aldatu lotura Wikidatan