Nafarroako Euskara Elkargoa

Nafarroako Euskara Elkargoa (gaztelaniaz Asociación Euskara de Navarra) 1877an Iruñean nafar talde intelektual eta foruzaleek sortu zuen euskal kultura suspertzeko.

Jatorria

Elkartea sortzeko ideia 1876 eta 1878 artean Madrilen argitaratutako La Paz egunkari foruzaleak sortu zuen, foruak indargabetu zuen legeari buruzko eztabaidan. Arturo Kanpionek, 1876an Madrilen zuzenbidea ikaslea eta La Paz egunkariaren lankide, iradokizuna bota zuen eta 1868 urtetik euskara suspertzeko elkarte bat sortzearen aldeko nafar talde batek horren alde egin zuen.

1877ko urrian, hasieran Nafarroako Akademia Etnografikoa zeritzon elkartea sortu zuten Estanislao Arantzadi Izkue, Esteban Obanos, Nicasio Landa, Florencio de Ansoleaga, Aniceto Lagarde, Juan José Herrán, Juan Iturralde Suit, Guiriorreko Markesa, Joaquín Herrán, Nicanor Espoz, Antero Irazoki, Fermín Iñarra, Hermilio Oloritz eta Arturo Kanpionek.

Ideologia

Elkartearen programak honela zioen:

(Gaztelaniaz)

«	Si el pueblo euskara cuya raza, cuyo genio peculiar, cuyas costumbres son tan esencialmente distintas de las de los otros pueblos, ha podido conservar su personalidad, y se ha mantenido con su genuino carácter y sus varoniles virtudes a través de los siglos, es indudablemente porque supo guardar, como en depósito sagrado, esa antiquísima lengua vascongada.	»
—Euskararen herriak bere arrazaz, bere izaera bereziaz, bere ohituraz beste herrietatik hain ezberdina denez, bere nortasuna gordetzea lortu du, eta bere jatorrizko nortasuna eta gizasemeen bertuteak mendeetan zehar mantendu ditu, zalantzarik gabe antzinako euskal hizkuntza hori ondare sakratu baten gisara gordetzea jakin duelako izan da.

Euskara Elkargoak apolitikotzat zuen bere burua eta ideologia ezberdineko pertsonak bildu nahi zituen. Berez ez zuen aktibitate politikorik egin, baina bere kide nagusiek foruzaleak ziren. Era berean, Jaungoikoa eta Fueroak zuen lelotzat eta zazpi herrialdeen batueraren aldekoa zen (elkarteak lehendabizikoz Zazpiak bat leloa proposatu zuen).

Bitxikeriak

• Zazpiak Bat leloa erabiltzen lehenbizikoa erakunde hau izan zen.
• Erakunde honek 1879an Elizondon Anton Abbadiaren laguntzarekin Hego Euskal Herriko lehenbiziko Euskal Lore Jokoak antolatu zituen.
• Kultur erakunde honen prentsa-organo ofiziala Revista Euskara kultura aldizkaria izan zen. Propaganda politikoa beste aldizkari batzuen bidez zabaltzen zen: El Arga, (1880-1881); Lau Buru, (1882-1886).
• Erakunde horretako kideek udaletan, Foru-Aldundietan eta Gorteetan kargu politikoak izan zituzten. Gainera, udal, foral eta Gorteetarako hauteskundetan hautagai-zerrenda foruzaleen alde egin zuen, baina ezin zuen liberalak eta karlisten artean lekua aurkitu ahal izan.
• Elkartearen bizitza zoritxarrekoa zen. 1877an sortua, 1897an desegin zen nahiz eta 1885tik jadanik ez zuen aktibitate handirik izan. Baliabiderik ez zuenez ezin zuen Revista Euskara bere aldizkari nagusia (1878-1883) luzarorako mantendu.
• Elkartearen zenbait helburu Eusko Ikaskuntza eta Euskaltzaindiak berrartu zituzten. Egun, bere omenez, Iruñean Euskara Kultur Elkargoa sortu zen.

Ikus, gainera

• Euskara Kultur Elkargoa