Nafarroako Foru Orokorra

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Nafarroako Foru Orokorra edo Foru Zaharra 1237an idatzitako kodea izan zen. Nafarroako infantzoiek Tibalt I.a Nafarroako errege bihurtu zenean eskatuta, Nafarroako Erresuman erregearen atribuzioak murriztu, mendekoen eskubide politikoak babestu eta bizitza pribatuan gizabanakoen eskubideak finkatu zituen kodea idatzi zuten.

Idazkera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafar-aragoieraz idatzia, bere estiloa dela eta ez da irakurtzeko erraza ezta ulertzeko ere. Bere historian ez zen inoiz ofizialki euskaratua izan ezta frantsesera itzulia ere[1].

Testuingurua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1215eko Magna Carta ingelesarekin lotura zuena ematen du, agian biek noble eta erregearen arteko borroketatik jaioak zirelako. Hala ere, testu nafarrak erregearentzat murriztaileagoa da, nafarren ohiko eskubide publiko eta pribatuak sistematikoki adieraziz. Behe Erdi Aroko testua izateko oinarri demokratiko ohiturazkoa du, nobleteriaren kalterako, tartean infantzoi idazleak. Foru honi esker nobleteriak pribilegioak Gortean zituen; herri eta ibarrek, berriz, eskubide unibertsalak zituzten[2].

Nafarroan bere eragina zela eta, zuzenbide erromatarrak ez zuen beste lekutan beste eragina. Foru Zaharrak jatorriz lotura estua zuen Tutera eta Jakako Foruekin.

Edukia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

I. Liburuaren I. Tituluak erregea, erakundea sortu zenetik, herriak aldarrikatua zelako zela erregea adierazi zuen. Hori zela eta, erregeak, aldarrikatua izan baino lehen, foruak zin egin behar zituen. Gainera, erregea nafarra ez bazen, ezin zituen bost funtzionario atzerritar baino gehiago izendatu. Erregeak ezin zuen Gorte egin, ezta guda, bakea edo tregoa ere Ahaide Nagusien kontseilurik gabe.

Soldadutzari buruz, nafar guztiek Ebroraino borrokatu behar zuten eta muga horretatik at, hirugarren egunetik aurrera soldata jaso behar zuten.

Hobekuntzak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Foru Zaharrak bitan izan zen berridatzia: 1330ean Joana II.ak eta 1418an Karlos III.ak. Aldatze biek "Hobekuntza" (gaztelaniaz: Amejoramiento) zuten izena.

Nafarroako Erresumarekin batera, Forua ere desagertu egin zen:

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]