Newari

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Patango Durbarreko tenplo newariak
Neska newariak jantzi tradizionalez jantzita

Newari edo Newa herria (nepal bhasaz नेवार) Nepalgo Katmandu ibarreko zibilizazioaren sortzaileak dira. Aintzinatik bertan bizi izan dira eta etorkinek beren hizkuntza eta ohiturak ikasi izan dituzte. 2001eko zentsoaren arabera 1.245.232 newari daude Nepalen eta horietatik 825.000 pertsonek beren hizkuntza den nepal bhasa hitzegiten dute. Herrialdeko seigarren etnia handiena dira.

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Newar eta Nepal hitz berdinaren aldaera fonetikoak dira. Batzuen ustez Nepal izena Newar hitzaren sanskritizazioaren ondorioz sortu zen, beste batzuen ustez Nepal da aurreneko hitza eta erabilerak Newar bihurtu zuen.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Newariak Katmandu populatu zuten etnia izanik, hiriaren historiarekin newariena ere kontatzen da.

Erlijioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Newari geheinak hinduistak dira (%84) baina budistak ere badaude (%16). Hiru hiri nagusien artean Patan da budistena, bi estupa baititu, eta aldiz Bhaktapur beti hinduista izan da.

Arkitektura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Katmanduko ibarrean UNESCO zazpi eremu izendatu ditu Gizateriaren Ondare, baina 2500 tenplotik gora daude, beraz etnia eraikitzailea izan zela esan daiteke. Ibarretik kanpora ere tarteka egon izan ziren eta beraien aztarnak aurki daitezke Pokhara edo Bandipurren esate baterako. Merkatari newariak Nepaletik ere atera izan dira, batez ere Indiako Darjeelingera, Sikkimera eta Bhutanera.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Newari Aldatu lotura Wikidatan