Ondarroa

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Ondarroa

 Bizkaia
Ondarroako Arrigorri hondartza.
Ondarroako Arrigorri hondartza.

Ondarroako armarria

Izen ofiziala Ondarroa
Estatua
Erkidegoa
Herrialdea
Eskualdea
Espainia
Euskal Autonomia Erkidegoa
Bizkaia
Lea-Artibai
Alkatea Argia Ituarte (Bildu)
Herritarra ondarroar (ondarrutar)
Koordenatuak 43°19′50″N 2°25′40″W / 43.33056°N 2.42778°W / 43.33056; -2.42778Koordenatuak: 43°19′50″N 2°25′40″W / 43.33056°N 2.42778°W / 43.33056; -2.42778

Bizkaia municipalities Ondarroa.PNG

Eremua 3,6 km2
Garaiera 1 m
Distantzia 65 km Bilbora
Posta kodea 48.700
Biztanleria 8,717 bizt. (2013)
Dentsitatea 2,42 bizt./km²
Sorrera 1327 irailaren 28 hiri gutuna
http://www.ondarroa.eu/eu-ES/Orrialdeak/default.aspx

Ondarroa Bizkaiko ipar-ekialdean dagoen kostaldeko udalerri euskalduna da, Lea-Artibai eskualdean kokatuta dagoena. Bilbotik 65 kilometrora dago, Bizkaiko udalerririk ekialdekoena da, Gipuzkoarekin muga egiten duena. Mendebaldean 12 kilometrora daukan Lekeitiorekin harreman gorabeheratsua eduki du beti. Arrantzaren inguruan eraiki dute herriko ekonomia, batez ere azken mendeetan.

Inguru naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ondarroak Berriatuako udalerriarekin egiten du muga (mendebal eta hegoaldean), eta Mutrikurekin ekialdean. Berriatua 1974tik 1983ra Ondarroako auzo izan zen, anexio baten ondorioz. Ondarroa, kostaldeko beste herri asko bezala, (Mutriku esaterako), oso malkartsua da. Artibai errekaren bokalean kokaturik, eremu oso estuan hedatzen da. Herriko mendiak honakoak dira: Arrigorri (158 m), Santa Gurutz (336 m), Arrikuntzalde (400 m), Pertika, Kalamendi (314 m) Urtzelai (212 m) eta Mustutxuru (147 m).

Udalerriko gunerik garrantzitsuenari Errenteria deritzo, bertan portua eta etxebizitza gehienak kokatzen dira. Gorozika auzoan, berriz, nekazaritza da nagusi, izan ere, baserriak eta ortuak erruz daude bertan. Baserri horietariko batzuk balio historiko eta arkitektoniko handikoak dira.

Ondarroako mendiak eta inguru naturala: Santakrutz eta Tontorramendi, Bizkaia eta Gipuzkoaren arteko muga.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ondarroa 1327ko irailaren 28an sortu zen Maria Diaz Harokoak emandako hiri-gutunaren bitartez. Logroñoko forua eman zitzaion. Alfonso XIa erregeak Artibai ibaian zegoen zerratokia ustiatzeko baimena eman zuen, gaur egun zubi zaharra den tokian. Ondoren, Errenteria auzoa batu zitzaion Ondarroari, "Aramaioko Errenteria" izenez ezagutzen zena.

1351n, Plentzia, Lekeitio eta Bilborekin, Ingalaterraren aurkako ligan parte hartu zuen, ingelesek Biarritz eta Baiona okupatu eta gero. Ondarroako historiako gertakaririk lazgarriena 1794ko abuztuaren 28an gertatu zen: konbentzioko gerratearen borrokak zeuden garai hartan eta frantses armada herrian sartu eta su eman zion.

XIX. mendetik aurrera Ondarroako jarduera tradizionalak, arrantzak, susperraldia izan zuen herrira etorritako familia siziliarrek inportaturiko teknika berriei esker; horrek gaur egungo industria kontserberoaren oinarriak jarri zituen. 1934an Ondarroako kanpo portu berriaren lanak hasi ziren. Espainiako Gerra Zibilaren ondoren, portu berri horri esker Ondarroako portuak hazkunde handia bizi izan zuen.

1990eko hamarkadan hainbat azpiegitura egin ziren herrian: kanpoaldeko autobide berria egin zen, autoak herrigunetik igaro ez zitezen, eta Santiago Calatrava arkitekto valentziarrak diseinatutako zubi berria eraiki zen, Itsas Aurre zubia.

Demografia eta biztanleria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ondarroak 9.435 biztanle zituen 2005eko urtarrilaren 1ean. XX. mendearen hasieran 3.619 biztanle baino ez zituen baina hamarkadek aurrera egin ahala, goraka joan zen kopurua, gorena 1981ean eskuratu zela, 12.150 biztanle. Ordutik, ordea, biztanleria beheraka joan da etengabe, eta urtero dozenaka biztanle galdu ditu. 1983an Berriatua desanexionatu zenean mila biztanle inguru galdu zituen. Ondarroak daukan erliebe zailak etxebizitza berriak ezin eraikitzea dakar, eta horregatik, herriko biztanle asko inguruko herrietara bizitzera joan dira.

Azken hamarkadan, Espainiar Estatutik kanpoko etorkin ugari etorri da Ondarroara. Herrialde askotakoak dira, baina batez ere, Saharaz hegoaldeko Afrikakoak. Etorkin horiek, udalerriaren sektore tradizionalenean behar egiten dute: arrantzan.

Ondarroako biztanleria*
1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2006 2010 2012
3.662 3.948 4.374 4.774 5.373 5.498 6.389 7.517 9.866 12.405 10.561 9.732 9.110 8.987 8.838

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko maiatzaren 2ko hauteskundeen emaitzen ondorioz, Bildu koalizioko Argia Ituarte hautatu zuten alkate.

Ondarroako udalbatza

Izena Zinegotziak Boto kopurua[1]
Bildu
9
2.957 (%61,78)
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
4
1.531 (%31,99)
Alderdi Popularra (PP)
-
184 (%3,84)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
-
114 (%2,38)

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Ondarroako portua»

Itsasoarekin ditu lotuta herriak lan-jarduera nagusiak. Arrantza portua Euskal Herriko kairik garrantzitsuena da gaur egun alturakori dagokionez. Arrain-kontserbak, ontzigintza eta ontzi-konponketa eta mantenimendua ere azpimarratzekoak dira. Horrez gain, Ondarroa inguruan eremu industrial berriak atondu dira, bertan enpresa berri asko ezarri direla.

Ondarroan arrantza sektorean garrantzia handia duten enpresak kokatu dira, Ortiz esaterako.

Herriko ikuspegi orokorra
Herriko ikuspegi orokorra

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ondarroako ikuspegia: zubi zaharra, kofradia eta eliza

1996an, 10.065 biztanle zituen (POT), eta euskal hiztunak 8.363 ziren (%83 inguru). Mendebaleko euskararen aldaera bat da bertako euskalkia.

Ospakizunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Alkoholiko Anonimoen Urteurrena: 1970ean sortutako herriko talde hau Bizkaiko zaharrenetarikoa da. “Edateari utzi nahi badiozu, zatoz gugana”, lelopean, maiatzaren lehenengo hamabostaldian prebentzio jardunaldiak antolatzen dituzte.
  • Arranondo Kultur Alkartearen Urteurrena: Maiatzean ospatzen dute, hitzaldi eta ekitaldi bereziak antolatuz.
  • Euskal Herriko Txistularien Kontzertua: "Ondarroako Txistulari Elkarteak" 1998tik urtero antolatzen du, ekainean, Andra Mariaren elizan. Txistulariekin batera, "Kantaize" Ondarroako Orfeoia aritzen da lanean, baita metal boskotea, herriko dantzariak eta bertsolariak.
  • Kafe-Antzerki Jardunaldiak: Udala 1992an hasi zen jardunaldi hauek antolatzen Txo! Antzerki Kolektiboaren ekimenez.
  • Kafe Antzokia: 2001eko apiriletik martxan, Zenbat Gara elkartearen ekimenari esker.
  • Kresala Kultur Elkartearen Astea: 1964an sortu zen elkartea. Urtero, maiatzaren bigarren hamabostaldian, urte osoan zehar landutako ikastaroak kalera ateratzen dira: dantza taldea, musika banda, trikitilari taldea, kitarra taldea, txistulari taldea, txalaparta taldea, umeen abesbatza...
  • Ondarroa Hiribilduaren 675. urteurrena: 2002ko irailaren 28an 675 urte bete zituen herriak. Herri Batzorde berezia sortu zuten urteurrena ospatzeko eta Erdi aroko azoka antolatu. Lortutako partaidetza eta arrakasta ikusirik, bi urtean behin ospatzea erabaki zuten.
  • Pedro Maria Unanue Musikaldia: Tenore ospetsuaren omenez, udalak "Unanue Fundazioa" eta "Unanue Udal Musika Eskola"rekin batera urtero antolatzen du, uztailean. Bertan, musika klasikoaren emanaldiak eskaintzen dituzte.
  • San Inazio egune Uztailaren 31an, izen bereko kalean ospatzen da egun ospetsu hau

Kulturguneak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Andra Maria eliza: gotiko berantiarra da, baina ezin da eusko gotikoaren barrukotzat hartu. 1462koa edo 1480koa da.
  • Udaletxe zaharra: Andra Maria elizari atxikia, XIX. mendearen bukaerako eraikina da.
  • Santa Klara arrantzale kofradia: XX. mendearen hasierako eraikina.
  • Antiguako Ama eliza: XII. mendeko eraikina da, baina eraberritze handiak egin zizkioten 1750ean, eta XX. mendearen erdialdera gaur egungo kanpandorrea gehitu zioten.
Zubi Berria, Zubi Zaharretik ikusita
  • Zubi Zaharra: Erdi Aroan, Ondarroak zubi horretan pasabide saria kobratzeko eskubidea zuen. 1958ko uholdeak eraman zuen, eta berriz eraiki zuten, antzinakoaren moldeari jarraituz.
  • Alfontso XIII.aren zaldain birakaria, Plaiko zubia edo Txakur-txiki zubia: oinezkoentzako zubi birakaria, 1927an eraikia. XIX. mende amaieran eta XX. mende hasieran egiten zen burdin arkitekturaren adibide polita da. Arrigorri hondartzarako bidea errazteko egin zuten.
  • Itsas Aurre zubia: Santiago Calatravaren lana, burdinaz eta zementuz egina, estilo abangoardistakoa, 1995ean eraikia.
  • Vega hotela: Pedro Gimon Egiguren bilbotar arkitektoaren lana, XX. mendearen hasierakoa. Euskal estiloko arkitekturaren adibide da, joera modernistakoa. Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen, monumentu kategoriarekin, 1994an.
  • Maskulu Etxea: desagertutako Bizkaiko Aurrezki Kutxaren (oraingo BBK) egoitza izan zena urte askoan, eta Francoren garaian guardia zibilen kuartela. Orain birmoldatzen ari dira, pertsona nagusientzako eguneko zentroa izan dadin.

Hedabideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Bolo-Bolo hiruhilabetekaria. 1998an kaleratu zuten lehenengo zenbakia, 2005ean azkena.
  • Hamaika Barri. Lea-Artibaiko aldizkari digitala
  • Lea-Artibaiko Hitza. "Berria" egunkaritik abiatutako gehigarria.
  • Ondarroa urtekaria. Agustin Zubikaraik 1982tik abian jarritakoa, "Ondarroako Historia Zaleak" taldeak jarraituta.
  • Radixu Irratia. 105.5 FM. 1991n sortua.
  • Hemendik-Kostaldea Deia egunkariko gehigarriak herriko albisteak zabaltzen ditu aste bitik behin, ostegunetan.
Zapatu Azule

Ondarroar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Ondarroa Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Wikipedian atari bat dago honi buruz:
Euskal Herriko Wikiatlasa