Orozko

Orozko
Bizkaia
Ibarra auzoko komentua.
Izen ofiziala	Orozko
Estatua Erkidegoa Lurralde Historikoa Eskualdea	Espainia Euskal Autonomia Erkidegoa Bizkaia Arratia-Nerbioi
Alkatea	Josu San Pedro (Adie)
Herritarra	orozkoar
Koordenatuak	43°06′30″N 2°54′44″W
Eremua	102,42 km2
Garaiera	159 m
Distantzia	24 km Bilbora
Posta kodea	48240
Biztanleria	2.549 bizt. (2012)
Dentsitatea	24,89 bizt./km²
http://www.orozkoudala.com/

Orozko Bizkaiko hegoaldean dagoen udalerria da, Arratia-Nerbioi eskualdekoa eta lurralde historiko osoan bigarren handiena da azalerari dagokionez, Karrantza ondoren. Arrazoi geografikoak direla medio, hala ere, Arabako Aiaraldea eskualdearekin hartu-eman handia du, eta batzuetan eskualde horren parte gisa hartzen da.

Bilbo eta Gasteiz hirien artean kokatutako herria da, Gorbeiako natura parkean sartuta zati handi batean eta Itxinako mendigunearen magalean. Altube eta Arnauri ibaiek udalerria zeharkatzen dute.

Geografia

Orografia eta hidrologia

Oso eskualde menditsuan dago Orozko. Gailur nagusiak hegoaldean (Gorbeiako mendialdean) daude: Gorbeia (1.475 m), Illunbe (982 m), Arna (1.232 m), Anekogarri (1.017 m), Ubixeta (1.106 m), Beluzaran (1.028 m) eta Kolometa (1.001 m). Udalerriaren iparraldeko mendiak apalagoak dira eta Gorostola izan ezik (834 m) gainerakoak ez dira 800 m-ra iristen. Aipagarriak dira , halaber mendebaleko Itxina mendialdeko gailurrak: Lekanda (1.302 m), Igalirrintza (1.296 m), Altipitax (1.164 m), Gorosteta (1.256 m) eta Axkorrigan (1.068 m). Kantauri aldeko isuria dute udalerritik igarotzen diren erreka gehienak (Arnauri, Altube), Padrubaso erreka izan ezik.

Udalerri mugakideak

• Iparraldean: Arakaldo, Arrankudiaga, Zeberio eta Arteaga.
• Ekialdean: Areatza eta Zeanuri.
• Mendebaldean: Laudio, Aiara eta Amurrio (Araba).
• Hegoaldean: Amurrio eta Zuia (Araba).

Auzoak

Orozko herriak auzo eta elizate asko dituen herria da. Hona hemen garrantzitsuenak:

Herrigune hauek osatua da Orozkoko udalerria: ,

• Albutzu (Albizu-Elexaga)
• Arbaitza
• Bengoetxea
• Beratza
• Gallartu
• Goikiria
• Ibarra
• Jauregi
• Katadio
• Mantzarbeiti
• Murueta
• Olarte
• Orozko (herriburua)
• San Martin
• Urigoiti
• Urrexola
• Zaloa
• Zubiaur (udaletxea)

Historia

Bizkaiko Jaurerriaren barruan izan zen Orozko, 973. urtean Aiarako Jaunen mende geratu zen arte.

Orozkon eraikiriko dorretxeek (Anuntzibai, Torrelanda, Errotaetxe...) argi erakusten dute Orozkoko udalerria osatzen duten herriguneen Erdi Aroko jatorria. Lau setio garrantzitsu jasan behar izan zuten orozkoarrek XII-XIII. mendeetan.

1785. urtean Bizkaiko Jaunaren agindupean zegoen berriro ere.

Ekonomia

Laborantza (artoa, patata, barazkiak) eta abere hazkuntza (behi, ardi eta zerri azienda) dira ekonomia jarduera nagusiak. Dena dela langile ugari Laudio, Ugao eta Arakaldoko industrietara joaten da langile eta bigarren lanbide ditu baserriko lanak.

Biztanleak

Demografia

Orozkoko biztanleria

1897	1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2006
3.119	3.109	3.221	3.044	3.013	2.915	2.872	2.581	2.421	2.014	1.922	2.116	2.336

Herrian gero eta etorkin gehiago dago, azken hamarkadetan etorriak.

Hizkuntza

Euskara, bizkaiera. Hizkuntza banaketa, 1996an: 1.180 euskaldun, 364 ia-euskaldun eta 307 erdaldun.

Ondarea

Aranguren dorretxea, zaharberritzea baino lehen.

Erlijiosoa

Erlijio-ondareari dagokionez, aipagarriak dira:

• Orozkoko XIII. mendeko jatorria duen San Joan Bataiatzailearen parrokia.
• Muruetako San Pedro parrokia.
• Olarteko San Bartolome parrokia.
• Zaloako Andra Maria eliza.
• Lorentzo Deunaren eliza (Urigoiti).
• Migel Deunaren baseliza eta Goikiria auzokoa.
• Ibarreko komentua.

Zibila

• Aranguren dorretxea.
• Munukogoiko baserria (Urigoiti) eta Olabarrikoa.
• Muñoz, Torre Gil eta Artiñano jauregiak.

Museoa

XVIII. mendeko Legorburu edo Kareaga etxean kokatuta eta hiru solairutan banatuta dago: Ondare historikoa, Bizimodu tradizionala eta Gorbeiako lurralde garaietako biztanleak izenekoak.

Ikus, gainera

• Bizkaiko udalerrien zerrenda

Kanpo loturak

• (Euskaraz)(Gaztelaniaz)(Ingelesez) Orozkoko udal webgunea
• (Euskaraz) Orozkoko nekazaritzari buruzko lana Guzurtruk blogean.
• (Euskaraz)(Gaztelaniaz) Webgune ez ofiziala