Ortuella

Ortuella
Bizkaia
Ortuella udalerria Serantes menditik ikusita.
Izen ofiziala	Ortuella
Estatua Erkidegoa Lurralde Historikoa Eskualdea	Espainia Euskal Autonomia Erkidegoa Bizkaia Meatzaldea, Bilbo Handia
Alkatea	Oskar Martínez Zamora (EAJ)
Herritarra	ortuellar
Koordenatuak	43°18′40″N 3°3′21″W
Eremua	7,7 km2
Garaiera	70 m
Distantzia	14 km Bilbora
Posta kodea	48530
Biztanleria	8.435 bizt (2010)
Dentsitatea	1.095,45 bizt/km²
Sorrera	1901
http://www.ortuella.biz

Ortuella Bizkaiko udalerria da, Meatzaldea izeneko eskualdean dagoena, Bilboaldearen barruan. 8.554 biztanle zituen 2005ean.

Ingurune naturala

Ortuella Abanto-Zierbenako udalerriarekin egiten du muga ipar-mendebaldean, Santurtzirekin iparraldean, Portugaleterekin ipar-ekialdean, Trapagaranekin ekialdean, eta Galdamesekin hegoaldean. Udalerria, Trapagako haranaren iparraldean kokatzen da Meatzaldeko eskualdean.

Serantes mendiaren magalean kokaturik, udalerria mendi honen lehen maldetan ezartzen da. Ortuellako erliebea orokorrean malkartsua da, herriaren erdigunea muino batean ezartzen da, udalerriaren ipar-ekialdean. Mendebaldean, gune industrialak eta trenbidea.

Banaketa administratiboa

Espainiako gobernuaren Estatistika Institutuaren arabera, Ortuella udalerriak honako biztanledun gunea ditu:

• Cadegal: 46 biztanle.
• Orconera: 39 biztanle.
• Nocedal: 204 biztanle.
• Ortuella: 7.475 biztanle.
• Triano: 10 biztanle.
• Urioste: 803 biztanle.

Hauetatik batzuk auzo historikoak dira, tartean Urioste edo Nocedal, Ortuella sortu baino lehen biztanledun gune propioak zirela. Cadegal eta orconera meatzaritzaren hasierarekin batera sortu ziren. Triano auzoa, berez, Abanto-Zierbenan dago, baina auzoko etxe batzuk Ortuellan daudenez zerrendan kokatzen da.

Ortuella biztanledun gunea, lehendabizikoz XVIII. mendeko bukaeran aipatzen da eta bertan badaude zenbait auzo ere. Nagusienak Ralera, trenbideak banatuta, Otxartaga, Gorbea (hasieran Felix Basozabal), Mendi-Alde eta Ganguren dira.

Historia

Ortuellaren historia Enkarterriko historiarekin lotura handia izan du. Betidanik, Somorrostro Haranaren errepublika barruan egon da, zehatzago bertoko Hiru Kontzejuetan, Sestao eta Trapagaranekin batera. Hala ere, kontzejuaren izena ez zen Ortuella izan Santurtzi baizik eta izen bera mantendu zuen kontzejua udalerri bihurtu zenean.

Udalerriaren izen ofiziala 1901ra arte "Santurce-Ortuella" izan zen. Urte hartan Santurtziko udalerria Ortuellatik banandu zen. Banaketa gertatu zenean Ortuellak Santurtzik baino 3 bider biztanle gehiago zituen arren, Santurtzik gaur egun 45.000 biztanle inguru dauzka, Ortuellak baino ia lau bider gehiago.

1980ko hamarkadan, ofizialki "Santurtzi" hitza izenatik kentzen da "Ortuella" soilik izateko, bertokoek erabiltzen duten toponimoa erabil dezala. Ebazpena Eusko Jaurlaritzak 1981eko martxoaren 27an egin eta maiatzaren 29 argitaratu zen.

Herriaren historiako gertakaririk latzenetako bat, 1980ko urriaren 23an gertatu zen. Orduan, gas leherketa batek Marcelino Ugalde ikastetxean 52 hildako eragin zituen: 49 haur, 2 irakasle eta sukaldari bat.

Demografia

Biztanleriaren bilakaera

1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2000	2010
5.041	5.528	6.060	5.688	5.681	7.633	8.011	9.100	8.976	8.684	8.435

Politika

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeen emaitzen ondorioz, EAJ alderdiko Oskar Martínez hautatu zuten alkate.

Trantsizioa hasi zenetik udal gobernua PSE-EEk izan zuen, baina 1999ko hauteskundeetan PSEk gehiengo osoa galdu zuen eta EA haiekin batu zen gobernua osatzeko. Egoera politiko latza sortu zen, baina EAk PSErekin gobernatzen jarraitu zuen.

2003ko hauteskundeetan horrela geratu zen udala:

• PSE: 5
• EAJ: 4
• EA: 3
• EB: 1

Ezker abertzalearen hautagaitzak ezin izan zuen aurkeztu legez kanporatzearen ondorioz. Gauzak horrela, EAJk eta EAk gobernu berri bat eratu zuten.

2007ko hauteskundetan horrela geratu zen udala:

• EAJ: 6 zinegotzi
• PSE-EE: 5 zinegotzi
• EA: 2 zinegotzi

EAJren eta EAren arteko gobernua berriz egin zen. EBk, berriz, bere zinegotzia galdu zuen 36 botoren aldeaz, eta orduan ere ezker abertzaleak ezin izan zen aurkeztu, bi hautes zerrenda debekatu ostean.

2008ko urrian, EAko zinegotzi batek bere taldea utzi zuen, mistora pasatzeko. Ondoren osatutako udalbatzak, hortaz, ondoko banaketa zuen:

• EAJ: 6
• PSE-EE: 5
• EA: 1
• Mistoa: 1

2011ko udal hauteskundeak

Ortuellako udalbatza
Izena	Zinegotziak	Boto kopurua
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)	6	1.580 (%35,92)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))	4	1.149 (%26,12)
Bildu	3	1.035 (%23,53)
Alderdi Popularra (PP)	-	208 (%4,73)
Ortuella Berria (ORBE)	-	197 (%4,48)
Ezker Batua - Berdeak (EB-B)	-	184 (%4,18)
Partido Social y Vasco (PSyV)	-	46 (%1,05)

Ortuellar ezagunak

• Jose Antonio Pastor, PSEko politikoa.
• Iñaki Bijandi, txirrindulari ohia.
• Juan Antonio Ipiña, futbolari ohia.

Ikus, gainera

• Peñas Negras Ingurumen Interpretazioko Zentroa