Ortuella

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Ortuella

 Bizkaia
Ortuella udalerria Serantes menditik ikusita.
Ortuella udalerria Serantes menditik ikusita.
Ortuellako bandera

Ortuellako armarria

Izen ofiziala Ortuella
Estatua
Erkidegoa
Herrialdea
Eskualdea
Espainia
Euskal Autonomia Erkidegoa
Bizkaia
Meatzaldea, Bilbo Handia
Alkatea Oskar Martínez Zamora (EAJ)
Herritarra ortuellar
Koordenatuak 43°18′40″N 3°3′21″W / 43.31111°N 3.05583°W / 43.31111; -3.05583Koordenatuak: 43°18′40″N 3°3′21″W / 43.31111°N 3.05583°W / 43.31111; -3.05583

Bizkaia municipalities Ortuella.PNG

Eremua 7,7 km2
Garaiera 70 m
Distantzia 14 km Bilbora
Posta kodea 48530
Biztanleria 8.398 bizt. (2013)
Dentsitatea 1.090,65 bizt./km²
Sorrera 1901
http://www.ortuella.biz

Ortuella Bizkaiko mendebaldeko udalerri bat da, Meatzaldea eskualdekoa, Bilboaldekoa. 8.416 biztanle zituen 2012an.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerria Trapagako haranaren iparraldean dago, Serantes mendiaren magalean. Ortuellako erliebea orokorrean malkartsua da. Herriaren erdigunea muino batean dago, udalerriaren ipar-ekialdean. Mendebaldean, gune industrialak eta trenbidea daude.

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ortuellak mugakide ditu Abanto ipar-mendebaldean, Santurtzi iparraldean, Portugalete ipar-ekialdean, Trapagaran ekialdean, eta Galdamesekin hegoaldean.

Banaketa administratiboa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ortuellak auzo hauek ditu:[1]

Horietatik batzuk auzo historikoak dira, tartean Urioste edo Nocedal, Ortuella sortu baino lehen biztanlegune propioak izanak. Cadegal eta Orconera meatzaritzaren hasierarekin batera sortu ziren. Triano auzoa, berez, Abanto-Zierbenan dago, baina auzoko etxe batzuk Ortuellan daudenez zerrendan sartu da.

Bañales eta Saugal auzoetako ikuspegi orokorra.
Ortuellako Udaletxea

Ortuella biztanlegunea lehendabizikoz XVIII. mendearen bukaeran aipatzen da, eta bertan badaude zenbait auzo ere. Nagusienak Ralera, trenbideak banatuta, Otxartaga, Gorbea (hasieran Felix Basozabal), Mendi-Alde eta Ganguren dira.

Ortuellako erdigunean, N-634 errepide nagusia.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ortuellaren historia Enkarterriko historiarekin lotura handia izan du. Betidanik, Somorrostro Haranaren errepublika barruan egon da, zehatzago bertoko Hiru Kontzejuetan, Sestao eta Trapagaranekin batera. Hala ere, kontzejuaren izena ez zen Ortuella izan Santurtzi baizik eta izen bera mantendu zuen kontzejua udalerri bihurtu zenean.

Udalerriaren izen ofiziala 1901 arte Santurce-Ortuella izan zen. Urte hartan Santurtziko udalerria Ortuellatik banandu zen. Banaketa gertatu zenean Ortuellak Santurtzik baino 3 bider biztanle gehiago zituen arren, Santurtzik gaur egun 45.000 biztanle inguru dauzka, Ortuellak baino ia lau bider gehiago.

1980ko hamarkadan, ofizialki Santurtzi hitza izenetik kendu zuten, Ortuella soilik izateko, bertokoek erabiltzen duten toponimoa. Ebazpena Eusko Jaurlaritzak 1981eko martxoaren 27an egin eta maiatzaren 29 argitaratu zen.

Herriaren historiako gertakaririk latzenetako bat, 1980ko urriaren 23an gertatu zen. Orduan, gas leherketa batek Marcelino Ugalde ikastetxean 52 lagun hil zituen: 49 haur, 2 irakasle eta sukaldari bat.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleriaren bilakaera
1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2000 2010
5.041 5.528 6.060 5.688 5.681 7.633 8.011 9.100 8.976 8.684 8.435

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeen emaitzen ondorioz, EAJ alderdiko Oskar Martínez hautatu zuten alkate.

Trantsizioa hasi zenetik udal gobernua PSE-EEk izan zuen, baina 1999ko hauteskundeetan PSEk gehiengo osoa galdu zuen eta EA haiekin batu zen gobernua osatzeko. Egoera politiko latza sortu zen, baina EAk PSErekin gobernatzen jarraitu zuen.

2003ko hauteskundeetan horrela geratu zen udala:

  • PSE: 5
  • EAJ: 4
  • EA: 3
  • EB: 1

Ezker abertzalearen hautagaitzak ezin izan zuen aurkeztu legez kanporatzearen ondorioz. Gauzak horrela, EAJk eta EAk gobernu berri bat eratu zuten.

2007ko hauteskundetan horrela geratu zen udala:

  • EAJ: 6 zinegotzi
  • PSE-EE: 5 zinegotzi
  • EA: 2 zinegotzi

EAJren eta EAren arteko gobernua berriz egin zen. EBk, berriz, bere zinegotzia galdu zuen 36 botoren aldeaz, eta orduan ere ezker abertzaleak ezin izan zen aurkeztu, bi hautes zerrenda debekatu ostean.

2008ko urrian, EAko zinegotzi batek bere taldea utzi zuen, mistora pasatzeko. Ondoren osatutako udalbatzak, hortaz, ondoko banaketa zuen:

  • EAJ: 6
  • PSE-EE: 5
  • EA: 1
  • Mistoa: 1

2011ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ortuellako udalbatza

Izena Zinegotziak Boto kopurua[2]
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
6
1.580 (%35,92)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
4
1.149 (%26,12)
Bildu
3
1.035 (%23,53)
Alderdi Popularra (PP)
-
208 (%4,73)
Ortuella Berria (ORBE)
-
197 (%4,48)
Ezker Batua - Berdeak (EB-B)
-
184 (%4,18)
Partido Social y Vasco (PSyV)
-
46 (%1,05)

Ortuellar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Ortuella Aldatu lotura Wikidatan

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa