Oximoron

Oximoron hitza grezieratik dator, ὀξύμωρον, "contradictio in terminis" latinez, euskaraz “eromena”. Berez, jatorrizko hitza oximoron bat da: οξύς (oxýs: ‘zorrotza) eta μωρός (moró: kamutsa’). Figura erretorikoen artean pentsamendu figura bezala sailkatu egiten da. Definizioz zera da: “bi osagai edo zati antitetiko, ustez bateraezinak, edo elkarren kontrako zentzua dutenak elkartzen dituen figura da”. Oximoron baten lehenengo ondorioa absurdoa da eta figura horrek ulertzeko irakurleari lan berezi bat eskatzen zaio. Esaterako “une eternoa” aipatzen badugu, hasieran kontzeptuak absurdoa ematen du baina laster bere zentzu metaforikoa ulertu daiteke, hau da, une hori , auskalo zergatik intentsitate bereziaz bizi izan dugula. Beraz, oximoron antitesi mota da.

Oso errekurtso zaharra da eta, adibidez, Heraklitok sarritan erabiltzen zuen. Oso ohikoa da poesia mistikoan zein maitasunezkoan. Oximoron ere baliabide ironikoa edo umoretsua izan daiteke. Xabier Altzibarrek George Orwellen adibide bat jaso du: “Abere guztiak berdinak dira, baina batzuk beste batzuk baino berdinagoak”. Hona hemen Joan Mari Irigoienen adibide bat:

Zirkuluaren koadratuari

ustekabeko irtenbidea emanez,

asmatu berri dute, Iruñean,

txorizo karratua:

Adibide batzuk

• Kapitalismo berdea.
• Musika isila.
• Alderdi bakarra.
• Argitasun iluna.
• Bizitza ematen duen heriotza.
• Gerlari pakezalea.
• Eguzki beltza.
• Zientzia ezkutuak.
• Izar nano erraldoia.

Kontrako figura

Oximoronen kontrakoa pleonasmoa da: “Nik neuk nire ahotsez esan dizut”.

Ikus, baita ere

• Paradoxa

Bibliografia

• Euskaltzaindia: Literatura terminoen hiztegia. Bilbo: 2008. 616-617.or. Xabier Altzibarren artikulua.
• Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria. Bartzelona: Ariel, 1982. 304.or.

Kanpo loturak

• Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.