Plasma (fisika)

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Plasmazko lanpara bat.

Fisikan, plasma esaten zaio materiaren laugarren oinarrizko egoerari, zeina egoera gaseosoaren antzekoa baita, baina gasean ez bezala plasmaren partikulak ionizatuta daude (hots, partikulak elektrikoki kargatuta daude) eta ez dute oreka elektromagnetikorik; hori dela eta, plasma elektroeroale ona da eta bere partikulek irismen luzeko elkarrekintza elektromagnetikoen eragina jasaten dute.

Plasmak gainerako egoertan (solido, likido eta gas) agertzen ez diren ezaugarriak dauzka, eta honenbestez materiaren egoeratzat jotzen da. Gasak bezala, plasmak ez dauka forma edo bolumen jakinik, non eta ez dagoen edukiontzi batean itxita; baina gasak ez bezala, zeinak ez baitu efektu kolektibo garrantzitsurik, plasmak eremu magnetikoaren eraginpean hainbat egitura berezi sortzen ditu, hala nola harizpiak, tximista-izpiak eta geruza bikoitzak.

Gas bat asko berotzeak bere molekulak edo atomoak ioniza ditzake. Egoera honetan atomoak libreki mugitzen dira; zenbat eta handiagoa izan tenperatura, orduan eta arinago mugitzen dira atomoak, eta elkarrekin talka egitean elektroien erauzketa gertatzen da. Laser edo mikrouhin bidezko intentsitate handiko eremu elektromagnetiko baten pean materia ionizatu daiteke , molekuletako loturak disoziatuz. Gas bati eremu elektriko bat ezartzean ere plasma lor daiteke.

Plasma, bestelakorik eman badezake ere, naturan ohikoena den egoera da (Eguzkian, esaterako), eta Unibertso ikuskorraren materiaren zati handiena hartzen du.

Plasmaren ereduak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Artifizialki sortuak:
    • Plasmazko lanparetan.
    • Plasmazko pantaila duten telebista, eta monitoreetan.
    • Hodi fluoreszenteen barruan.
    • Gasen bidez babestutako arku elektriketako soldaketan.
    • Fusio nuklearreko erreaktoreetan.
    • Erabilera industrialeko deskarga elektrikoetan.

Ikus gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Plasma (fisika) Aldatu lotura Wikidatan