Platino

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Platinoa
78 IridioaPlatinoaUrrea
Pd

Pt

Ds
Pt-TableImage.png
Orokorra
Izena, Ikurra, Zenbakia Platinoa, Pt, 78
Serie kimikoa trantsizio-metalak
Taldea, periodoa, orbitala 10, 6, d
Itxura zuri grisaxka
Platinoa
Masa atomikoa 195,084(9) g/mol
Konfigurazio elektronikoa [Xe] 4f14 5d9 6s1
Elektroiak orbitaleko 2, 8, 18, 32, 17, 1
Propietate fisikoak
Egoera solidoa
Dentsitatea (0 °C, 101,325 kPa)
21,45 g/L
Urtze-puntua 2.041,4 K
(1.768,3 °C, 3.214,9 °F)
Irakite-puntua 4.098 K
(3.825 °C, 6.917 °F)
Urtze-entalpia 22,17 kJ·mol−1
Irakite-entalpia 469 kJ·mol−1
Bero espezifikoa (25 °C) 25,86 J·mol−1·K−1
Lurrun-presioa
P/Pa 1 10 100 1 k 10 k 100 k
T/K 2.330 (2.550) 2.815 3.143 3.556 4.094
Propietate atomikoak
Kristal-egitura kubikoa, aurpegietan zentratua
Oxidazio-zenbakia(k) 1, 2, 3, 4, 5, 6 (oxido basiko ahula)
Elektronegatibotasuna 2,28 (Paulingen eskala)
Ionizazio-potentziala 1.a: 8870 kJ/mol
2.a: 1.791 kJ/mol
Erradio atomikoa
(batezbestekoa)
135 pm
Erradio atomikoa
(kalkulatua)
177 pm
Erradio kobalentea 128 pm
Van der Waalsen erradioa 175 pm
Datu gehiago
Eroankortasun termikoa (300 K) 71,6 W·m−1·K−1
Soinuaren abiadura 2.800 m/s
Isotopo egonkorrenak
Artikulu nagusia: platinoaren isotopoak
iso UE Sd-P D DE (MeV) DP
190Pt  %0,014 6,5x1011 u ε 3,18 186Os
191Pt Sintetikoa 2,76 e ε - 191Ir
102Pt  %0,782 Pt egonkorra da 114 neutroirekin
190Pt Sintetikoa 50 u ε - 193Ir
181mPt Sintetikoa 4,33 e IT 0,1355e 193Pt
195Pt  %32,967 Pt egonkorra da 116 neutroirekin
194Pt  %33,832 Pt egonkorra da 117 neutroirekin
195mPt Sintetikoa 4,02 e IT 0,1297e 195Pt
196Pt  %25,242 Pt egonkorra da 118 neutroirekin
197Pt Sintetikoa 19,8913 o β 0,719 197Au
197mPt Sintetikoa 1,59 o IT 0,3465 197Pt
198Pt  %7,163 Pt egonkorra da 120 neutroirekin
Erreferentziak

Platinoa elementu kimiko bat da, Pt ikurra eta 78 zenbaki atomikoa dituena. Metal preziatu gris zurixka, astun, xaflakor, harikor eta korrosioarekiko erresistentea da. Nikel eta kobre meatan agertzen da eta, zenbaitetan, baita jatorrizko forman ere. Gai baliotsua da eta bitxigintzan, laborategiko ekipamenduan, kontaktu elektrikoetan, odontologian eta automobil-igorpenen kontrolerako gailuetan eta tenperatura handiko labeak indartzeko erabiltzen da.

Hego Ameriketako hondar urretsuetan aurkitu zen lehen aldiz 1735ean. Ongi irauten du oxidatu gabe eta ez da urtzen azido mineraletan eta inorganikoetan, baina bai azido klorhidrikoak eta azido nitrikoak 3:1 proportzioan nahastuta eratzen duten aqua regia izeneko erreaktiboan. Alkali urtuek ere erasotzen dute, eta berotua dagoenean hidrogeno asko xurgatzen du. Metalen artean pisu espezifikoa handienetakoa du (21,45 g/cm3), eta urtzeko tenperatura ere oso garaia du (1769 Â°C). Haren  mineralak aqua regia-n urtuz, platinoa amonio kloruroarekin bakartuz lortzen da platino aparra. Hauts, hari, kristal, eta xafla gisa saltzen da. Hauts gisa oso erreaktiboa da, eta katalizatzaile gisa erabiltzen da azido nitrikoa, azido sulfurikoa, oktano indize gorako gasolinak eta beste zenbait gai egiteko.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Platino Aldatu lotura Wikidatan