Sari (Iran)

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Sari

Sari (Iran)
Izen ofiziala ساری
Estatua IranIran
Probintzia Mazandaran
Koordenatuak

36°33′57″N 53°03′00″E / 36.56583°N 53.05000°E / 36.56583; 53.05000Koordenatuak: 36°33′57″N 53°03′00″E / 36.56583°N 53.05000°E / 36.56583; 53.05000

Sari (Iran) non dagoen adierazten duen Iran-ko/-go/-eko mapa
Sari (Iran)
Biztanleria 259.084 bizt. (2006)
Telefono aurrizkia 0151
http://www.sari.ir/

Sari (Sārī; mazandaraneraz: ساری; persieraz: ساری) Irango iparraldeko hiri bat da, Mazandaran probintziako hiriburua. Elburz mendien iparraldeko magalean dago, Kaspiar itsasoko hegoaldeko kostan.

Sari hiria Sasaniar Inperioaren sasoian sortu zuten. Gaur egun Irango aisialdi- eta kirol-gune garrantzitsuenetarikoa da Sari.

Mugak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sarik iparraldera Kaspiar itsasoa dauka; ipar-ekialdera Neka; hego-mendebaldera Qa'emshahr, ipar-mendebaldera Juybar, eta hegoaldera Kiyasar, Shahmirzad eta Semnán.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hutto eta Karmanbad leizeetako arkeologia-indusketek orain dela 77.000. urte inguru giza asentamenduak zeudela erakutsi dute. Besteak beste hiru giza eskeleto aurkitu dituzte aztarnategian.

Edozein modutan ere, hiria bera noiz sortu zuten ez dago erabateko teoriarik: Greziako historialariek K.a. VI. mendea aipatzen dute. Edonola dela ere, sasaniarren aroan Sari eskualdeko hiriburu izendatu zuten.

Hainbat herrialde eta agintariren menpe egon ostean, Sarik zeukan indarra galtzen joan zen eta ia suntsituta geratu zen. Esate baterako, Safavi dinastiak agindu zuenean, Sarin ez zen aipatzeko gertakaririk izan. Baina 1782. urteko martxoaren 21ean Aga Muhammad Khanek Sari bere inperioko hiriburu izendatu zuen, Irango Erresumakoa. Sarin hainbat gudu eta gerra egiten zirenez gero, Fath Ali Sah Kayar-ek Teheran izendatu zuen Irango hiriburutzat.

XX. mendean, Muhammad Reza Shah Pahlavi enperadorearen agintaldian aldatu zen gehien Sari hiria: trenbidearen geltokia, kale gehienak eta gobernuaren egoitzak eraiki zituzten orduan, besteak beste.

Bigarren Mundu Gerran sobietarren armadak hiria hartuta izan zuen, baina Gerra amaitutakoan bertan behera utzi zuten. Iran-Irak Gerran, gerrateko errefuxiatuak hartu zituen Sari hiriak.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Datu klimatikoak (Mahdasht, Sari)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 30.2 31.2 35.0 37.0 39.0 44.0 39.0 40.5 39.0 38.0 34.0 30.0 44.0
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 11.9 11.9 14.0 20.9 25.2 29.2 31.2 31.2 28.5 24.1 19.0 14.4 21.8
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -2.5 -5.0 -3.5 1.0 2.0 4.0 8.5 10.0 2.5 0.0 -2.0 -5.0 -5.0
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 3.3 3.4 5.0 9.4 13.8 17.8 20.7 21.2 18.6 13.8 9.3 5.2 11.8
Pilatutako prezipitazioa (mm) 105.2 91.5 100.6 60.5 53.2 36.2 35.5 58.8 88.9 98.1 104.4 114.4 947.3
Euri egunak (≥ 1 mm) 8 8 10 7 6 4 5 6 7 7 7 8 83
Hezetasuna (%) 77 76 76 72 69 66 66 70 73 75 76 76 72.7
Iturria: Iranian Meteorological Organization[1]

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaur egun elikagaigintza da Sariko industria-jarduera nagusia: arroza, jogurta, doogh jogurt-edaria, haragi-kontserbak eta hazi-olioa ekoizten da batez ere. Bestalde, fruta-esportazioak ere garrantzia dauka, hala nola laranjak eta limoiak.

Sariko beste industria batzuk ere ospetsuak dira Ekialde Erdikoan: kotoi-ekoizpena, paper-industria eta elektronika-enpresak.

Biztanleria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaur egun, Sari erdialdeko auzo batzuetako biztanleria-dentsitatea 20.000 biztanle km²-kotik gorakoa da. XX. mendeko 50eko hamarkadatik hona Sari hiria nabarmen hazi da; lehenago, udan biztanle gehiago izaten ziren neguan baino:

  • 1808 = 21.000 biztanle.
  • 1827 = 19.000 biztanle.
  • 1832 = 20.000 biztanle.
  • 1850 = 15.000 biztanle.
  • 1856 = 9.000 biztanle.
  • 1872 = 15.500 biztanle.
  • 1874 = 16.000 biztanle.
  • 1883 = 16.100 biztanle.
  • 1905 = 25.000 biztanle.
  • 1923 = 35.000 biztanle.
  • 1956 = 26.278 biztanle.
  • 1966 = 44.547 biztanle.
  • 1976 = 70.753 biztanle.
  • 1986 = 141.020 biztanle.
  • 1996 = 195.882 biztanle.
  • 2006 = 262.627 biztanle.

Garraioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sarin nazioarteko aireportua dago, baita trenbide-geltokia eta itsas portua ere: Amir Abad portua, Kaspiar itsasoan. Iran-Irak Gerraren ostean errepideak ere ondo garatu dituzte.

Unibertsitateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaur egun unibertsitate hauek daude Sarin:

  • Nekazaritza Unibertsitatea
  • Medikuntza Zientzien Mazandarango Unibertsitatea
  • Natura Zientzien Unibertsitatea
  • Sariko Azad Unibertsitate Islamikoa
  • Iman Muhammad Bagher Teknologia Unibertsitatea
  • Arte eta Arkitektura Sarian Unibertsitatea
  • Payam-e-Noor Unibertsitatea
  • Jalil Moqadam Unibertsitate Teknikoa eta Ingeniaritzakoa
  • Tarbiyat-e Modaress Unibertsitatea
  • Azad Unibertsitateko Teknologia Fakultatea
  • Rouzbehan Unibertsitatea

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo-loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Sari (Iran) Aldatu lotura Wikidatan