Saturno (planeta)

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Saturno Saturnoren ikus astronomikoa
Saturno planeta
Saturno berezko koloreekin, Cassini-ren argazkia, 2004
Ezaugarri orbitalak[4][lower-alpha 1]
Garaia: J2000.0
Afelioa 1513325783 km
(10,11595804 UA)
Perihelioa 1353572956 km
(9,04807635 UA)
Erdi-ardatz handia
1433449370 km
(9,5820172 UA)
Eszentrikotasuna 0,055723219
378.09 egun[2]
Batezbesteko abiadura orbitala
9.69 km/s[2]
Batezbesteko anomalia
320,346750°
Makurdura
113,642811°
Perihelioaren argumentua
336,013862°
Satelite ezagunak 62 izendatuak; satelite txiki ugari[2]
Ezaugarri fisikoak
Batezbesteko erradioa
58232±6 km[5][lower-alpha 2]
Ekuatoreko erradioa
Poloko erradioa
Zapaltzea 0,09796±0,00018
Gainazal azalera
Bolumena
Masa
  • 5,6846×1026 kg[2]
  • 95,152 Lur
Batezbesteko dentsitatea 0,687 g/cm3[2][lower-alpha 2]
(ura baino gutxiago)
Gainazal grabitatea
35.5 km/s[2][lower-alpha 2]
Errotazio periodo siderala
10.57 ordu[7]
(10 hr 34 min)
Ekuatoreko errotazio abiadura
26.73°[2]
Ipar Poloko igoera zuzena
  • 2h 42m 21s
  • 40.589°[5]
Ipar Poloko deklinazioa
83.537°[5]
Albedoa
  • 0.342 (Bond albedoa)
  • 0.47 (geom.)[2]
Gainazaleko tenp. min batezbeste max
1 bar level 134 K (-139°C)[2]
0.1 bar 84 K[2]
+1.47 eta −0.24 artean[8]
Diametro angeluarra
14.5″ eta 20.1″ artean[2]
(eraztunak kanpo)
Atmosfera[2]
Eskala garaiera
59.5 km
Osaera
≈ 96% hidrogeno (H2)
≈ 3% helio (He)
≈ 0.4% metano (CH4)
≈ 0.01% amoniako (NH3)
≈ 0.01% hidrogeno deuterido (HD)
0.0007% etano (C2H6)
Izotzak:

Saturno Eguzki-sistemako seigarren planeta da, sistema horretan dauden gasezko lau erraldoietako bat. 120.660 km-ko ekuatore-diametroa du, eta 29 urte eta 167 eguneko urtea. Izotzez eta hautsez osatutako eraztun ikusgarriak ditu. Hidrogenoz eta helioz osatuta dago. Gutxienez 62 satelite natural ditu,[9] eta Titan da horietan handiena.

Izena, greziar mitologiako Saturno jainkotik datorkio.

Ezaugarri nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urak baino dentsitate txikiagoa izaki, igerileku erraldoi batean jarriz gero, flotatu egingo luke.

  • Eguzkitikako distantzia: 1.493 milioi km
  • Diametroa: 120.700 km
  • Dentsitatea: 0,70 g/cm3
  • Satelite naturalen kopurua: gutxienez 62
  • Masa (lurrarean = 1): 95,22
  • Bolumena (lurrarena = 1): 745
  • Errotazioa: 10h. 14min.

Eraztunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Saturnoren eraztunak»

Eguzki-sistemako planeta dirdiratsuena da, eta eraztunik ikusgarrienak ditu. Eraztunak partikula askoz eginda daude; ur izotzez osatuak direla uste da.

Saturnoren eraztunak lehenengoz Galileok ikusi zituen; bi satelite erantsi izango zirela pentsatu zuen. Huygensek identifikatu zituen 1656an. Eraztun bakarra ematen zuena, gero, tresna hobeekin begiratuta, hainbat eraztun txiki zirela ikusi zen.

Atmosfera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Saturnoko atmosferan ageri diren haizeak eguzki-sistemako planetetan dauden bortitzenak dira. 1996tik 2002 urtera bitartean Hubble espazio teleskopioarekin (HST) egindako behaketek, haize hauen ustekabeko eta ikaragarrizko murrizketa azaldu dute planetaren ekuatorean Voyager espazio-ontzien garaietatik 1980-1981 urteetan. Haize-sistema, atmosferan sartuta eta planetaren barne-beroaren menpe egon beharrean, badirudi orain kanpoko fenomeno bat dela urtaroen eraginen eta ekuatorean eraztunen itzalak eragindako ubelduren menpe. Ekuatoretik kanpo haize zonalak egonkor mantendu dira.

Gasezko planeta erraldoiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jupiter, Saturno, Urano eta Neptuno planetei gasezko erraldoi deitzen zaie Eguzki-sistemako beste planetekin alderatuta izugarri handiak direlako eta ez dutelako azal gotorrik. Kanpotik erdigunera dena gas dira, hori bai, dentsoagoak erdigunera gerturatu ahala. Planeta horien nukleoa metal moduan portatzen den hidrogeno likidoz osatuta dagoela uste da. Oro har, bolumen handia eta dentsitate txikiak dituzte, eraztun eta satelite asko, eta atmosfera konplexuak. Hidrogenoa, helioa, metanoa eta amoniakoa dira planeta horien osagai nagusiak.

Sateliteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Saturno 8 satelite ditu denek 200 km-ko diametroa baino handiagoa. Titan handiena da eta 5150 km-ko diametroa du; eguzki sistemako bigarren sateliterik handiena da.

  • Mimas: 390 km-ko diametroa du.
  • Enzeladus: 500 km-ko diametroa du.
  • Tethys: 1050 km-ko diametroa du.
  • Dione: 1120 km-ko diametroa du.
  • Rhea: 1503 km-ko diametroa du.

Hauetaz aparte satelite txiki gehiago ditu.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   , http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm .
  2. a b c d e f g h i j k l m n   , http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html .
  3.   , http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif . (produced with Solex 10 written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)
  4.   , http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=6 . – Select "Ephemeris Type: Orbital Elements", "Time Span: 2000-01-01 12:00 to 2000-01-02". ("Target Body: Saturn Barycenter" and "Center: Sun" should be defaulted to.)
  5. a b c d e   Seidelmann, P. Kenneth; Archinal, B. A.; A'hearn, M. F.; Conrad, A.; Consolmagno, G. J.; Hestroffer, D.; Hilton, J. L.; Krasinsky, G. A. et al. (2007), «Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006», Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy 98 (3): 155–180, doi:10.1007/s10569-007-9072-y, Bibcode2007CeMDA..98..155S . edit
  6.   , http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Saturn&Display=Facts .
  7.    .
  8.   , http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4015/is_200101/ai_n8933308 .
  9. Wall, Mike (2011-06-21).«Saturn's 'Ice Queen' Moon Helene Shimmers in New Photo». Space.com.

Oharrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Orbital elements refer to the barycenter of the Saturn system and are the instantaneous osculating values at the precise J2000 epoch. Barycenter quantities are given because, in contrast to the planetary centre, they do not experience appreciable changes on a day-to-day basis from the motion of the moons.
  2. a b c d e f g h i Refers to the level of 1 bar atmospheric pressure


Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Saturno (planeta) Aldatu lotura Wikidatan