Seleukotar Inperioa

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Seleukotar Inperioa
Σελεύκεια
Seleύkeia

K. a. 312 – K. a. 63
Erresuma diadokoa
Diadochi LA.svg
Inperioaren hedadura (horiz)
Hiriburuak Seleuzia Tigrisekoa (K. a. 305-240)
Antiokia (K. a. 240-64)
Hizkuntza(k) greziera
Eremua 3.000.000 km² (K. a. 301)
Aurrekoak
Flag of None.svg Mazedoniar Inperioa
Flag of None.svg Akemenestar Inperioa
Ondorengoak
Partiar Inperioa Flag of None.svg
Greko-Baktriar Erresuma Flag of None.svg
Askomenarrak Flag of None.svg
Siria (erromatar probintzia) Flag of None.svg

Seleukotar Inperioa[1] Antzinaroko estatu bat izan zen, Alexandro Handia mazedoniar enperadorea hil ondoren haren inperiotik sortu zirenetako bat. Alexandro Handiaren jeneraletako batek sortu zuen, Seleuko I.a Nikatorrek, Antigono Monoftalmos garaitu eta hil ondoren, Inperio handiaren zati batzuk mantentzearren sortu ziren diadokoen arteko gerra eta gatazka garaian. Seleukotar Inperioa, K. a. 305ean sortua izan zen, Garai helenistikoan.

Alexandro Handia hil ondoren, Inperioa bere jeneralen artean banatu zuten, hogei urtez boterea lortzeko borrokan izan zirelarik. Diadoko (διαδοχος) deritzenak izan ziren ondorengoak edo oinordekoak. Antzinako jeneral hauen ondoren epigono (επιγονος) deritzenek -ondoren jaioak edo ondorengoak- gobernatu zuten. Boterea eta nagusitasuna lortzeko euren arteko borrokak ia berrogeita hamar urte iraun zuen K. a. 281eraino; urte honetan azken diadokoa zen Seleuko I.a Nikator hil zen.

Alexandro handiaren inperio zabala honela banatua izan zen hil ondoren:

Seleukotar dinastiak K. a. 69 arte gobernatu zuen Babilonia, Siria eta Asia Txikiaren zati handi bat hartzen zituen lurraldea. Lurralde zabal hau ekialderantz hedatzen zen, gaur egun Pakistan denerantz, eta Irango goi ordoki guztia hartzen zuen, Indiako mendietaraino, eta iparraldetik Aral itsasoko basamortuetaraino. Arraza, hizkuntza eta erlijio ezberdineko hogei herrik osatzen zuten; guztira, 30 milioi biztanle baino gehiago. Bi hiriburu izan zituen: Antiokia Sirian (gaur egun Antakya Turkia hegoaldean) eta Seleuzia Tigrisekoa Mesopotamian.

Dinastia honen partaideak kultura helenistikoaren oinordeko izan ziren eta hura hedatzen ahalegindu ziren, baina bere aurrekoak izan ziren asiriar, mesopotamiar eta pertsiarren antzera gobernatu zuten, erregeak jainkoak bailiran gurtuz. Sarri egon ziren Egiptoko Ptolomeotar dinastiarekin gerran.

Erresuma handiegia izan zen, ñabarregia, eta seleukotarrak pixkana-pixkana Eufrates ibaitik ekialdera zeuden lurrak galtzen joan ziren, eta beranduago Asia Txikitik ere bota zituzten. Irango herriak mediarrak, pertsiarrak eta baktrianarrak ziren eta euren antzinako erlijioa eta hizkuntza mantentzen jakin zuten; beraz, lurralde horietako gobernariek seleukotarren gainbehera baliatu zuten independente izateko. Baktrianako gobernari greziarra zen Diodotok errege titulua hartu zuen K. a. 254an, Baktrianako Erresuma hasiera emanez (gaur egun Balh), greziera hizkuntza bezala mantenduz, 126 arte iraun zuen erresuma.

K. a. 64an Ponpeio erromatarrak, seleukotar tronurako bi hautagaiak kanporatu zituen eta Erromak beretu zituen lurralde horiek.

Seleukotar dinastiako erregeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erregea Erregealdiaren hasierako urtea Erregealdiaren amaierako urtea
Seleuko I.a Nikator 305 281
Antioko I.a Soter 281 261
Antioko II.a Theos 261 246
Seleuko II.a Kaliniko 246 225
Seleuko III.a Soter Zerauno 225 223
Antioko III.a Megas 223 187
Seleuko IV.a Filopator 187 175
Antioko IV.a Epifanes 175 164
Antioko V.a Eupator 164 162
Demetrio I.a Soter 162 150
Alexandro Balas 154 145
Demetrio II.a Nikator 145 138
Antioko VI.a Dioniso 145 140?
Antioko VII.a Evergetes 138 129
Demetrio II.a Nikator 129 126
Seleuko V.a Filometor 126 125
Antioko VIII.a Grifo 125 96
Antioko IX.a Eusebio 114 96
Seleuko VI.a Epifanes 96 95
Antioko XI.a Epifanes 95 92
Demetrio III.a Eukarios 95 88
Antioko X.a Eusebio 95 83
Filipo I.a Filadelfo 95 83
Antioko XII.a Dioniso 87 84
Antioko XIII.a Asiarra 69 64
Filipo II.a Filorromano 65 63
  • Oharra: Atal honetan aurkitzen diren urte guztiak Kristo aurrekoak dira.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Historia Universal Oriente y Grecia, Ch. Seignobos. Editorial Daniel Jorro, Madrid 1930.
  • Grecia cuna de Occidente de Peter Levi. Ediciones Folio S.A. (ISBN 84-226-2616-0).
  • La Historia y sus protagonistas, Ediciones Dolmen, 2000.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Seleukotar Inperioa Aldatu lotura Wikidatan