Senpere

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Senpere

 Lapurdi
Senpereko eliza.
Senpereko eliza.

Senpereko armarria

Izen ofiziala Saint-Pée-sur-Nivelle
Estatua
Eskualdea
Departamendua
Barrutia
Kantonamendua
Frantzia
Akitania
Pirinio Atlantikoak (64)
Baiona
Uztaritze
Auzapeza Christine Bessonart (2008-2014)
Herritarra senpertar
Koordenatuak 43°21′N 1°32′W / 43.350°N 1.533°W / 43.350; -1.533Koordenatuak: 43°21′N 1°32′W / 43.350°N 1.533°W / 43.350; -1.533

Senpere kokapena lapurdi.jpg

Eremua 65,08 km2
Garaiera 10-227 m
Posta kodea 64310
INSEE kodea 64495
Biztanleria 5.106 bizt.
Dentsitatea 78,46 bizt./km²
http://www.saint-pee-sur-nivelle.com

Senpere Lapurdiko udalerririk zabalenenetarikoa da azalerari dagokionez eta herrialdeko barnealdean eta Uztaritzeko Kantonamenduan eta Lapurdi Erdialdea izekeneko eskualdean dago kokaturik.

Seinale elebiduna

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Etxeak eta Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurune naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiru ibai aipagarrik gurutzatzen dute udalerria[1], beraien ibaiadarrekin batera: Urdazuri, Basarun erreka eta Uhabiak.

Udalerriko lurretan, Urdazuri edo Ugarana ibaira (Nivelle) Lizuniako, Opalazioko, Uzkaingo, Arraioko, Xuhailko, Etxeberriko , Tontoloko eta Amezpetuko errekak isurtzen dira.

Uhabia ibaia aldiz, udalerriko lurretan bertara isurtzen diren Zirikolatzeko erreka (eta bere ibaiadarrak), Besaingo erreka eta Uroneko errekaz elikaturik dago.

Ostolapeko erreka, Basarun ibaira txikira isurtzen da udalerriko lurretan.

Urloko erreka, Errobi ibaiaren zeharkako ibaiadarra dena ere udalerritik igarotzen da.

Horretaz gain, herrigune nagusitik ekialdera Senpereko aintzira dago.

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Toponimia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Saint-Pée-sur-Nivelle frantsesezko toponimoak[2] itxura hauek izan ditu: Sanctus Petrus d'Ivarren (1233, Baionako eskutitzak[3]), S-Pé (1650, Gouvernement Général de Guienne et Guascogne et Pays circonvoisins eskutitza), Sainct-Pee de Labour (1690[2], Cantelliren eskutitzak), Saint-Pee-d'Ibarren (1736[2], Baionako elizbarrutiaren erregistroa[4]) eta Beaugard (1793[2]). Batzuetan Saint-Pée-d'Ibarren ere izan du izena[5], egun Ibarron auzoak mantendu duen izena.

Senperek okzitanieraz Sent Pèr de Nivela eta aragoieraz San Per d'Ibarra izenak ditu.

Auzoen toponimoak ere urteen poderioz ere aldatu dira:

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1790ean, Senpere Uztaritzeko barrutiaren menekoa zen kantonamendu bateko buru izan zen. Kantonamendu horretan, Ahetze eta Senpere udalerriak zeuden sarturik[2].

Uholdeek herrian kalte handiak egin dituzte, 1983ko abuztuaren 26an eta 2007ko maiatzaren 4]]an, besteak beste[8].

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Agintaldia Alkatea Alderdia Lanbidea
1892-1919 Pascal Lahetjuzan
1919-1935 Dominique Dufau
1935-1941 Gratien Dorrisboure
1941-1944 Bernard Bastres
1944-1953 Gratien Dorrisboure
1953-1977 Charles Cami
1977-1995 Germain Ezponda
1995-2001 Pierre Hirigoien
2001-2014 Christine Bessonart [9]

Herri eta hiri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Senpereko merkatua XIX. mendean hasi zen garrantzia hartzen, Sarakoaren bizkarrean[5]. Udalerria Ezpeletako piperraren sor-markaren lurraldearen barruan dago.

Udalerrian 1983an, Woolmarken logoa osatzen zuten ardien fotografia atera zuten[11].

Biztanleria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleriaren bilakaera
1793 1800 1806 1821 1831 1836 1841 1846 1851
2.096 1.980 2.015 2.209 2.518 2.576 2.751 2.804 2.721
1856 1861 1866 1872 1876 1881 1886 1891 1896
2.701 2.708 2.612 2.576 2.532 2.492 2.508 2.432 2.375
1901 1906 1911 1921 1926 1931 1936 1946 1954
2.396 2.395 2.397 2.422 2.433 2.378 2.358 2.195 2.054
1962 1968 1975 1982 1990 1999 2006 - -
2.239 2.422 2.567 3.056 3.463 4.331 5.106 - -

2006ko biztanleria behin-behinekoa da (iturria: INSEE)])

Garraiobideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

D3, D4, D255, D305, D307, D855, D856 eta D918 errepide departamentalak udalerritik igarotzen dira.

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1968an, 2.422 biztanleetatik 2.050 euskaldunak ziren, herriko euskalkia lapurtera izanik[12].

Phillippe Veyrinek[5] herria buruzko euskarazko esaera zahar hau aipatzen du: Senpertarrak, belhaun buru handiak.

Kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herriak Frantziako 3. maila federalean jokatzen duen errugbi taldea du (Saint-Pée Union Club).

Gantchiki Harotcha senperetar gazteak 1857 edo 1858an, eskumuturrean gaztainondoko adarrak erabiliz jarri eta xistera asmatu zuen[5].

Bestak eta ospakizunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Senpereko bestak ekainaren 29an ospatzen dira, Jondoni Petrietan.

Horrez gain, urtero Seaskak antolatutako Herri Urrats Ipar Euskal Herriko ikastolen jaialdia bertako aintziraren inguruan ospatzen da.

Senpertar ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Larreondoan gaztelu zahar bat dago, 85 metroko altueran.
  • Ur-errotak: Ibarrun auzoarena 1652an auzolanean eraikia izan zen, jauntxoen arrunkeria-eskubidea urratuz. Senpereko jaunek hiru errota zuten. Eraiki zenean, jauntxoek protesta egin eta herriak haiekin akordio bat lortu zuen[5]. Atean duen inskripziok honela dio: Hau da errota senpereco herriac eraguinaracia. 1652[5].
  • Senpereko Jondoni Petri[13] eliza, XVIII. mendeko erretaula duena[14]
  • Senpereko gaztelua, non Pierre de Lancre 1609an bizi zen, Lapurdiko ezagunenetakoa. Herriaren ekialdean dago.

Ekipamenduak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hezkuntza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Senperek haur-eskola bi, publikoa eta pribatua (Saint-Joseph), ikastetxe bat (Arretxea), nekazal-lizeo pribatu bat (Saint-Christophe) eta ikastola bat ditu.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Sandre datu-basea
  2. a b c d e f g h i j Paul Raymond, "Dictionnaire topographique Béarn-Pays Basque"
  3. Baionako eskutitzak edo Livre d'Or - XIV. mendeko eskuizkribua - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
  4. 1736ko eskuizkribua - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
  5. a b c d e f Philippe Veyrin "Les Basques"Arthaud, 1975, ISBN 2-7003-0038-6
  6. Languedocen baimenak, Artxibo inperialak, PP, 45
  7. Nafarroako Erresumako paperak - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
  8. Franck Dolosor: Senperetik Senpererat, begirada bat XX. mendeari. Elkar, 2009. Ikus 147.or.
  9. Bessonart zerrenda independente baten izenean izendatu zuten auzapez. Zenbait hauteskundetan MoDemen zerrendetan joan izan da.
  10. Hiri senidetuen urtekaria
  11. Stratégie.fr : Woolmark
  12. Auñamendi Entziklopedia: Senpere
  13. Franck Dolosor: Matxin Irabola, Senpereko bertsularia; Elkarlanean, 2010. Ikus 9.or.
  14. Palissy datu-basea

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Senpere Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa