Senpere

Wikipedia(e)tik

Senpere
Lapurdi
Senpereko eliza.
Izen ofiziala	Saint-Pée-sur-Nivelle
Antolaketa Estatua Eskualdea Departamendua Barrutia Kantonamendua	Frantzia Akitania Pirinio Atlantikoak (64) Baiona Uztaritze
Alkatea	Christine Besonart (2008-2014)
Herritarra	senpertar
Koordenatuak	43°21′N 1°32′W / 43.35, -1.533 (Senpere) Koordenatuak: 43°21′N 1°32′W / 43.35, -1.533 (Senpere)
Eremua	65.08 km2
Garaiera	10-227 m.
Distantzia	km Baionara
Postakodea	64310 64495 (INSEE kodea)
Biztanleria	5,106 bizt (2006)
Dentsitatea	78,5 bizt/km²
www.saint-pee-sur-nivelle.com

Senpere Lapurdiko udalerria da eta Lapurdi Erdialdean dago kokaturik.

Eduki-taula 1 Geografia 1.1 Etxeal eta Auzoak 1.2 Ingurune naturala 1.3 Udalerri mugakideak 2 Toponimia 3 Historia 4 Alkateak 5 Herri eta hiri senidetuak 6 Ekonomia 7 Biztanleria 8 Garraiobideak 9 Kultura 9.1 Euskara 9.2 Kirolak 9.3 Bestak eta ospakizunak 10 Senpertar ezagunak 11 Ikustekoak 12 Ekipamenduak 12.1 Hezkuntza 13 Erreferentziak 14 Ikus, gainera 15 Kanpo loturak

[aldatu] Geografia

[aldatu] Etxeal eta Auzoak

[aldatu] Ingurune naturala

Hiru erreka aipagarrik gurutzatzen dute udalerria^[1], beraien ibaiadarrekin batera: Urdazuri, Basarun erreka eta Uhabiak.

Udalerriko lurretan, Urdazuri errekara Lizuniako erreka, Opalazioko erreka, Uzkaingo erreka, Arraioko erreka, Xuhailko erreka, Etxeberriko erreka, Tontoloko erreka eta Amezpetuko erreka isurtzen dira.

Uhabia erreka aldiz, udalerriko lurretan bertara isurtzen diren Zirikolatzeko erreka (eta bere ibaiadarrak), Besaingo erreka eta Uroneko errekaz elikaturik dago.

Ostolapeko erreka, Basarun erreka txikira isurtzen da udalerriko lurretan.

Urloko erreka, Errobi ibaiaren zeharkako ibaiadarra dena ere udalerritik igarotzen da.

Horretaz gain, herrigune nagusitik ekialdera Senpereko aintzira dago.

[aldatu] Udalerri mugakideak

• Ahetze eta Arrangoitze iparraldean.
• Donibane Lohizune eta Azkaine mendebaldean.
• Sara, Urdazubi eta Zugarramurdi (azken biak Nafarroa Garaian) hegoaldean.
• Uztaritze, Zuraide eta Ainhoa ekialdean.

[aldatu] Toponimia

Saint-Pée-sur-Nivelle frantsesezko toponimoak^[2] itxura hauek izan ditu: Sanctus Petrus d'Ivarren (1233, Baionako eskutitzak^[3]), S-Pé (1650, Gouvernement Général de Guienne et Guascogne et Pays circonvoisins eskutitza), Sainct-Pee de Labour (1690^[2], Cantelliren eskutitzak), Saint-Pee-d'Ibarren (1736^[2], Baionako elizbarrutiaren erregistroa^[4]) eta Beaugard (1793^[2]). Batzutan Saint-Pée-d'Ibarren ere izan du izena^[5], egun Ibarron auzoak mantendu duen izena.

Senperek okzitanieraz Sent Pèr de Nivela eta aragoieraz San Per d'Ibarra izenak ditu.

Auzoen toponimoak ere urteen poderioz ere aldatu dira:

• Amotz 1506an izan zen aipatua^[2] (Languedocen baimenak^[6]).
• Ibarronek, berriz, itxura bi izan ditu: Ibarre en Labort eta Ybarre (1450^[2] biak, Nafarroako paperak^[7]).
• Ihintz Ihins izan du izena (1863, Raymondek aipatua^[2]).
• Olha (1863, Raymondek aipatua^[2]) frantsesez Ola da.
• Azkenekoz, Urguri Urgoury izan da (1863, Raymondek aipatua^[2]).

[aldatu] Historia

1790ean, Senpere Uztaritzeko barrutiaren menekoa zen kantonamendu bateko buru izan zen. Kantonamendu horretan, Ahetze eta Senpere udalerriak zeuden sarturik^[2].

[aldatu] Alkateak

Agintaldia	Alkatea	Alderdia	Lanbidea
1995-2001	Pierre Irigoien
2001-2014	Christine Bessonart

[aldatu] Herri eta hiri senidetuak

• Altsasu, Nafarroa^[8]

[aldatu] Ekonomia

Senpereko merkatua XIX. mendean hasi zen garrantzia hartzen, Sarakoaren bizkarrean^[5]. Udalerria Ezpeletako piperraren sor-markaren lurraldearen barruan dago.

Udalerrian 1983an, Woolmarken logoa osatzen zuten ardien fotografia atera zuten^[9].

[aldatu] Biztanleria

Biztanleriaren bilakaera 1793 1800 1806 1821 1831 1836 1841 1846 1851 2.096 1.980 2.015 2.209 2.518 2.576 2.751 2.804 2.721 1856 1861 1866 1872 1876 1881 1886 1891 1896 2.701 2.708 2.612 2.576 2.532 2.492 2.508 2.432 2.375 1901 1906 1911 1921 1926 1931 1936 1946 1954 2.396 2.395 2.397 2.422 2.433 2.378 2.358 2.195 2.054 1962 1968 1975 1982 1990 1999 2006 - - 2.239 2.422 2.567 3.056 3.463 4.331 5.106 - -

2006ko biztanleria behin-behinekoa da (iturria: INSEE)])

[aldatu] Garraiobideak

D3, D4, D255, D305, D307, D855, D856 eta D918 errepide departamentalak udalerritik igarotzen dira.

[aldatu] Kultura

[aldatu] Euskara

1968an, 2.422 biztanleetatik 2.050 euskaldunak ziren, herriko euskalkia lapurtera izanik^[10].

Phillippe Veyrinek^[5] herria buruzko euskarazko esaera zahar hau aipatzen du: Senpertarrak, belhaun buru handiak.

[aldatu] Kirolak

Herriak Frantziako 3. maila federalean jokatzen duen errugbi taldea du (Saint-Pée Union Club).

Gantchiki Harotcha senperetar gazteak 1857 edo 1858an, eskumuturrean gaztainondoko adarrak erabiliz jarri eta xistera asmatu zuen^[5].

[aldatu] Bestak eta ospakizunak

Senpereko bestak ekainaren 29an ospatzen dira, Jondoni Petrietan.

Horrez gain, urtero Seaskak antolatutako Herri Urrats Ipar Euskal Herriko ikastolen jaialdia bertako aintziraren inguruan ospatzen da.

[aldatu] Senpertar ezagunak

• Gratien Adema "Zaldubi" (1828-1907), idazlea.
• Jean Barbier, (1875-1931) apaiza eta euskarazko idazlea.

[aldatu] Ikustekoak

• Larreondoan gaztelu zahar bat dago, 85 metroko altueran.
• Ur-errotak: Ibarron auzoarena 1652an auzolanean eraikia izan zen, jauntxoen arrunkeria-eskubidea urratuz. Senpereko jaunek hiru errota zuten. Eraiki zenean, jauntxoek protesta egin eta herriak haiekin akordio bat lortu zuen^[5]. Atean duen inskripziok honela dio: Hau da errota senpereco herriac eraguinaracia. 1652^[5].
• Senpereko eliza, XVIII. mendeko erretaula duena^[11]
• Senpereko gaztelua, non Pierre de Lancre 1609an bizi zen, Lapurdiko ezagunenetakoa. Herriaren ekialdean dago.

Senpereko eliza

Pilotalekua

Aintzira

Ibarron auzoko pilotalekua

[aldatu] Ekipamenduak

[aldatu] Hezkuntza

Senperek haur-eskola bi, publikoa eta pribatua (Saint-Joseph), ikastetxe bat (Arretxea), nekazal-lizeo pribatu bat (Saint-Christophe) eta ikastola bat ditu.

[aldatu] Erreferentziak

[aldatu] Ikus, gainera

• Senpereko aintzira
• Ezpeletako piperra

[aldatu] Kanpo loturak

• (Frantsesez) Herriko webgune ofiziala
• (Euskaraz) "Ttipi-ttapa" eskualdeko hedabidea
• (Euskaraz) Senpereko gazteluari buruzko artikulua hiru.com webgunean

Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz: Senpere

	Senpereko auzoak
Ahantzenborda · Altziburua · Amotz · Bidegurutzea · Cherchebruit · Elbarron · Errotaberria · Ibarron · Ihintz · Olha · Uhaldekoborda · Urguri · Xerrenda

	Lapurdiko udalerriak
Ahetze • Ahurti • Ainhoa • Angelu • Arbona • Arrangoitze • Azkaine • Bardoze • Basusarri • Baiona • Beskoitze • Biarritz • Bidarte • Biriatu • Bokale • Donibane Lohizune • Ezpeleta • Getaria • Gixune • Haltsu • Hazparne • Hendaia • Hiriburu • Itsasu • Jatsu • Kanbo • Larresoro • Lehuntze • Lekorne • Lekuine • Luhuso • Makea • Milafranga • Mugerre • Sara • Senpere • Urketa • Urruña • Uztaritze • Ziburu • Zuraide