Silizio

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Silizioa
14 AluminioaSilizioaFosforoa
C

Si

Ge
Si-TableImage.png
Orokorra
Izena, Ikurra, Zenbakia Silizioa, Si, 14
Serie kimikoa metaloideak
Taldea, periodoa, orbitala 14, 3, p
Itxura hauts lodia bezalakoa, gris iluna ñabardura urdinarekin
Silizioa
Masa atomikoa 28.0855 g/mol
Konfigurazio elektronikoa [Ne] 3s2 3p2
Elektroiak orbitaleko 2, 8, 4
Propietate fisikoak
Egoera solidoa
Dentsitatea (0 °C, 101,325 kPa)
2.33 g·cm-3 g/L
Urtze-puntua 1687 K
(1414 °C, 2577 °F)
Irakite-puntua 3538 K
(3265 °C, 5909 °F)
Urtze-entalpia 50.21 kJ·mol−1
Irakite-entalpia 359 kJ·mol−1
Bero espezifikoa (25 °C) 19.789 J·mol-1·K-1 J·mol−1·K−1
Lurrun-presioa
P/Pa 1 10 100 1 k 10 k 100 k
T/K 1908 2102 2339 2636 3021 3537
Propietate atomikoak
Kristal-egitura diamante formako kubikoa
Oxidazio-zenbakia(k) 4, 3 [1], 2 [2], 1 [3] (oxido anfoterikoa)
Elektronegatibotasuna 1,90 (Paulingen eskala)
Ionizazio-potentziala 1.a: 786.5 kJ/mol; 2.a: 1577.1 kJ/mol; 3.a: 3231.6 kJ/mol
Erradio atomikoa
(batezbestekoa)
117.6 pm
Erradio atomikoa
(kalkulatua)
111 pm
Erradio kobalentea 111 pm
Van der Waalsen erradioa 210 pm
Datu gehiago
Eroankortasun termikoa (300 K) 149 W·m−1·K−1
Soinuaren abiadura (20 Â°C) 8433 m/s m/s
Erreferentziak

Silizioa (latinez: silicium) elementu kimiko bat da, Si ikurra eta 14 zenbaki atomikoa dituena. Metaloide tetrabalentea da, eta ez da bere analogo kimikoa den karbonoa bezain erreaktiboa. Unibertsoko zortzigarren elementurik arruntena izanik, silizioa inoiz egoera puruan ager daiteke Naturan, baina gehienetan silizio dioxido edo silikato formatan ageri da Unibertsoko hauts, planetoide eta planetetan zehar sakabanaturik. Lurrean, silizioa lurrazaleko bigarren elementurik ugariena da (oxigenoaren ondoren), eta lurrazalaren masaren %25,7a osatzen du.

Silizioak hainbat erabilera industrial dauzka. Silizio elementala gailu erdieroale gehienen osagai nagusia da, batez ere zirkuitu integratu edo microchip deiturikoena. Izan ere, silizioa bere antzekoa den germanioa baino erdieroale hobea da tenperatura altuetan, bere oxidoa oso erraz sortzen da labeetan eta beste edozein material-konbinaziok baino interfaze erdieroale/dielektriko hobea eratzen du.

Silize eta silikato forman, silizioa beira, zementu eta zeramika bezalako ekai erabilgarriak eratzeko erabiltzen da. Silikona ere silizioz, oxigenoz, karbonoz eta hidrogenoz eratutako substantzia plastiko sintetikoa da.

Silizioa funtsezko elementua da biologian. Animalietan kantitate ñimiñoetan da beharrezkoa, baina landareen metabolismoan garrantzitsuagoa da, bereziki zenbait belar-espezietan, eta azido silizikoa (silize-mota bat) diatomea mikroskopikoen maskor babeslearen oinarrizko osagaia da.

Ezaugarri nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Silizioak karbonoaren egitura bera dauka kanpoko elektroi orbitalei dagokienez, eta beraz, kimikoki oso antzekoak dira. Kanpoko bere lau elektroiak emateko eta partekatzeko prest dauden erdieroaleak dira, lotura kimiko mota asko ahalbidetuz. Silizioaren erresistentzia elektrikoak tenperatura-koefiziente negatiboa dauka, karga garraiatzaile askeak gehitu egiten baizaizkio tenperatura igotzean. Silizio kristalaren erresistentzia elektrikoa nabarmen aldatzen da estres mekanikoaren pean, efektu piezoerresistiboaren ondorioz.

Kristal-forma elementalean, silizioak kolore grisa eta kristalaren tamainarekin handitzen den distira metalikoa dauka. Beiraren antzeko ezaugarriak ditu: gogorra eta oso hauskorra da eta txirbilak sortzeko joera dauka. Nahiz eta elementu oso inertea izan, halogenoekin erreakzionatzen du eta alkaliak disolbatzen ditu, baina azido gehienek (azido nitrikoaren eta azido hidrofluorikoaren zenbait konbinazio hipererreaktibok salbu) ez diote eragiten. Hala ere, lau balentzia-elektroi dauzkanez, karbonoak bezala, aukera asko dauzka beste elementu eta konposatu batzuekin lotzeko, egoera egokia bada.

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Silizio Aldatu lotura Wikidatan
Kimika Artikulu hau kimikari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.