Iosif Stalin
| Iosif Stalin Иосиф Сталин იოსებ სტალინი Iosif Vissarionovitx Stalin Иосиф Виссарионович Сталин იოსებ ბესარიონის სტალინი Iosif Vissarionovitx DjugaixviliИо́сиф Виссарио́нович Джугашвили Ioseb Besarionis dze Jughashvili** იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი |
|
 1942ko Stalinen argazkia. |
|
|
|
|
|---|---|
| 1922ko apirilaren 3a – 1953ko martxoaren 5a | |
| Aurrekoa | Sortzeke zegoen kargua |
| Ondorengoa | Nikita Khrustxev |
 Sobietar Batasuneko Herri Komisarien Kontseiluko Presidentea |
|
| 1941eko maiatzaren 6a – 1953ko martxoaren 5a | |
| Aurrekoa | Vyacheslav Molotov |
| Ondorengoa | Georgy Malenkov |
|
Sobietar Batasuneko Defentsarako Herri Komisaria
|
|
| 1941eko uztailaren 19a – 1946ko otsailaren 25a | |
| Lehen ministroa | Stalin bera |
| Ondorengoa | Semyon Timoshenko |
|
Sobietar Batasuneko Defentsa Ministroa
|
|
| 1946eko otsailaren 25a – 1947ko martxoaren 3a | |
| Lehen ministroa | Stalin bera |
| Ondorengoa | Nikolai Bulganin |
|
Estatu Defentsarako Batzordearen Burua
|
|
| 1941 – 1945 | |
|
Nazionalitateen Herri Komisaria
|
|
| 1917 – 1923 | |
| Lehen ministroa | Vladimir Lenin |
|
|
|
| Jaiotza | 1878ko abenduaren 18a Gori, Errusiar Inperioa (gaur egungo Georgia) |
| Heriotza | 1953ko martxoaren 5a (74 urte) Mosku, Sobietar Batasuna |
| Alderdi Politikoa | Sobietar Batasuneko Alderdi Komunista |
| Ezkontidea | Ekaterina Svanidze (1903-1907) Nadezhda Alilúyeva (1919-1932) |
| Erlijioa | Batere ez (Ateismoa) |
| Sinadura |  |
| Stalinen benetako georgiar jaiotze izena**: Ioseb Besarionis dze Jughashvili |
|
Iosif Visarionovitx Jugaxvili[1] (errusieraz Иосиф Виссарионович Джугашвили) — Iosif Stalin goitizenaz ezagunagoa (Иосиф Сталин)— (1878ko abenduaren 18a - 1953ko martxoaren 5a) sobietar politikaria izan zen.
SESBeko bigarren buruzagia izan zen. Koba izenaz ere ezaguna zen (Georgiako heroi tradizional baten izena). Ezizen asko erabili zituen: David, Nijeradze, Txijikov, Ivanovitx, Stalin izena hartu arte, Tammerfors-eko (Finlandia) boltxebikeen biltzarraren ondoren. Izena errusierazko "stal" (altzairua) hitzetik dator, bere aitzindari Leninek ere erabili zuen atzizkia gehituz.
Eduki-taula |
Ezizena [aldatu]
Ezbairik gabe bere ezizen ospetsuena Stalin izan zen, hots, Altzairuz egina edota Altzairuzko gizona (Stal hitzak errusieraz Altzairu esan nahi du, Lenin berberak erabili zuen -in atzikia gehituz). 1912an Stalin izendapen gisa erabiltzen hasi zen eta 1917. urtetik heriotza arte bere ezizena bilakatu zen. Halere, bere hurbilekoen artean Soso izendapena ere erabili izan zen, gaztaroan bere olerkiak sinatzeko erabili ohi zuen Soselo izenaren laburdura zena (errusierazko Iosif izenaren georgierazko parekidea da). Bere buruari Koba ezizenez ere deitzen zion, hau georgiar heroi herrikoia bat baitzen. Erabili zituen beste ezizen ezezagunagoak David, Morti, Nijeradze, Chízhikov edota Ivanóvich izan ziren.
Bizitza [aldatu]
Josef Stalin Gori-n (Xida Kartli, Georgia) jaio zen eta 15 urte zituela, Tbilisiko apaizetxe ortodoxoan sartu zen. Aita Vissarion Jughashvili Osetiarra zen; ama, Ketevan Geladze Georgiarra. Ideia iraultzaileak ezagutu zituen bertan eta 1898an ELASD (Errusiar Langileen Alderdi Sozial Demokrata) alderdian sartu zen. Handik urtebetera, apaizetxetik bota zuten, propaganda marxista egiteagatik eta hurrengo urteetan ekintza iraultzaileetan parte hartu zuen. 1903an, Siberiara bidali zuten, baina 1904an ihes egin zuen eta ELASDren alderdi boltxebikearekin elkartu. 1907-08 urteetan, berriz Siberian egon zen, baina ihes egin zuen berriz ere.
Agintean egon zen 30 urteetan ekintza asko burutu ziren. Politikan, Leon Trotski agintetik aldendu zuten Sobietar Batasunaeko Alderdi Komunistaren (SBAK) 12. kongresuan Stalin idazkari nagusi hautatu zutenetik, herrialde bakar bateko sozialismoaren teoria eta talde disidenteek egindako iraultzaileen aurkako ekintza terroristak zirela medio, errepresio politikoa gogortu egin zen. Garai hartan, SESBen ziharduten talde erlijiosoen aurkako erasoak ere izan ziren. Bigarren Mundu Gerran aliatuen garaipenean izan zuen paper erabakiorra jokatu zuen, bai eta Europako ekialdeko herrialdeen okupazioa eta berauetan erregimen komunistak ezartzean ere. Ekonomian, herrialdearen aldaketa handia gertatu zen, nekazaritzako ekonomia izatetik ekonomia industrial garatua izatera pasa baitzen eta sozialismorantz gerturatu zen bost urteko planen bidez. Arlo horretan, garrantzitsua da lurraren jabetza komuna (kolkhozetan) eta kulaken — nekazari aberatsen— ezabatzea, gehienak Siberiara bidali baitzituzten. Nazionalizazio hori ez zen erabat ondo egin eta hasierako urteetan produkzioa jaitsi egin zenez, horrek gosetea ekarri zien sobietarrei.
Hil ondoren, Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistaren XX. Biltzarrean (1956.an), Nikita Khrustxev-ek Stalinen krimen eta erroreak, haren "pertsonarekiko gurtzak" sortuak, salatu zituen eta desestalinizazio prozesua jarri zuen martxan. Besteak beste, haren gorpua Kremlinetik atera zuten.
Stalinek idatziak [aldatu]
- Marxismoa eta nazionalitateen arazoa. 1913
- Leninismoaren oinarriak. 1924
- Boltxebismoaren historiaren zenbait kuestiori buruz. 1931
Erreferentziak [aldatu]
Ikus, gainera [aldatu]
