Titoren arkua

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Titoren Arkua

Titoren arkua garaipen arku bat da, Tito enperadore erromatarraren omenez eraikia eta Via Sacran dagoena, Erromako Forotik hego-ekialdera.

Atikoan (mendebaldeko aldean) duen inskripzio baten arabera, Senatuak Tito enperadoreari eskaini zion, berau "divus" bezala aipaturik: alegia, horrek esan nahi du enperadorea hil ondoren (81. urtearen ondoren) eraiki zela, 90. urtea baino lehen, nolanahi ere.

Arkuak, Titok judutarren aurkako gerran lortu zuen garaipena ospatzen du, eta 71. urtean Erromara itzultzean egin zitzaion garaipen-desfilea irudikatzen du.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Inskripzioa

Vespasiano 69. urtean, lau enperadoreen urtean, Erromara itzuli zen tronua aldarrikatzera, eta Tito Judean utzi zuen juduen erreboltari amaiera emateko; gerraren ondorioz, Jerusalem zakuratu eta tenplua suntsituta geratu zen. Erromatarren esku geratu ziren ondasun ugarien artean, zazpi besoko argimutila eta zilarrezko tronpak zeuden, arkuko erliebean ikus daitekeen bezala.

Erdi Aroan Frangipane familia indartsuaren gotorlekuari erantsi zitzaion, eta irudi askotan ageri da almena estalki batekin, harik eta 1823an Raffaele Stern eta Giuseppe Vladier-ek zaharberritze-lan batzuk egin zituzten arte, Pio VII.a aita santuak atikoaren hegoaldean egindako inskripzioak gogoratzen duen bezala.

Lehenago ere egin zitzaion zaharberritze-lanik, lehena XVI. mendetik aurrera, Paulo II.a eta Sixto IV.a aita santuen garaian; lan horien ondorioz hegoaldean zeuden eraikin batzuk eraitsi eta kontrahorma bat eraiki zen.

Ondoren, arkua Santa Francesca Romana basilikaren (hasiera batean Santa Maria Nova bezala ezagutua) barnean sartu zen, harik eta 1812-23 bitartean lehen aipatutako zaharberritze-lanen ondorioz, arkua beste elementu arkitektoniko guztietatik askatuta utzi zen arte.

1901-1902 urteen bitartean kaleen maila jaisteko egindako lan batzuek agerian utzi zituzten arkuaren oinarriak.

Arkitektura aldetik, Titoren arkua bere tinkotasun eta sendotasunagatik bereizten da Augustoren garaiko arkuetatik (Susako garaipen-arkuarekin aldera daiteke): arkitektura helenistikoaren ereduetatik aldenduta, eta, seguru aski, Erromako kapitel konposatuaren lehen adibidea da.

Arkua Opus Quadratum deritzan metodoaren bidez dago eraikia; kapiteletara arte, Greziako marmol pentelikoa erabili zen estaltzeko eta, goiko zatian aldiz, Carrarakoa; zokaloa trabertinoz dago estalia, eta haren nukleoa ordea opus caementicium delakoan egina. Augustoren garaiko mailaraino egindako indusketen ondorioz, gaur egun, zimenduak agerian daude. Zokaloaren gaineko zatiak gaur egun trabertinoz estalita ageri dira, baina XIX. mendean egindako zaharberritze-lanei zor zaizkie.

Aparatu eskultorikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hego paneleko kolorezko erliebea: "Gerra harrapakinak"

Taulamenduaren gaineko frisoan sakrifizio eszena bat ikus daiteke, erliebe handian baina irudi nahiko zakarrekin, Ara Pacis delakoaren aldare gaineko frisoko estilo tipikoki erromatarrari jarraituz (hau da, eragin grekorik gabe); Erromako arte ofizialean “arte plebeo” deitzen den estiloa azaltzen duten adibiderik goiztiarrenetako bat da, osagai irreal eta ez naturalekin egina, sakrifiziora doazen animalien irudietan ikus daitekeen bezala, proportziorik gabe handiagoak baitira gidatzen dituzten zerbitzariak baino. Eszena honetan, beraz, halako joera sinboliko bat antzeman dezakegu, gertakariaren benetako irudikapen egiantzekoa baino areago.

Arkuaren gangan, aldiz, kasetoiekin egindako dekorazio aberatsa du, erdian Tito zerura daraman arrano bat irudikatua duena, bere apoteosiari (hil ondorengo jainko bihurtzeari) aipamen eginez. Arkitrabean dagoen friso txiki batean Pompa Triumphalis delakoa ageri da irudikaturik.

Erlieberik interesgarrienak arkuaren barruko aldeak apaintzen dituzten bi paneletan daude; juduen aurkako lehen gerraren ondoren Titori Erroman egin zitzaion garaipen-desfilearen bi une oroitzen dituzte. Eskuineko panelean (iparraldean) Tito enperadorea koadrigaren gainean ageri da, Viktoria edo Garaipen jainkosak koroatua; koadriga Virtus delakoaren oinezko pertsonifikazioak mugitzen du; bestalde, koadrigaren alde bietan dauden bi irudi alegorikoak, Erroma eta erromatarren herri-espiritua edo senatua eta erromatar jendea izan daitezke. Atzealdean hainbat buru eta fasces lictoriae deritzaienak pilatzen dira. Ezkerreko aldean (hegoaldean), berriz, desfilea Porta Triumpalis delakoan sartzen ikusten da, berau eskuin-muturrean eskortzo perspektiban irudikatuta dagoelarik. Eszenan Fercula deritzaienekin dabiltzan zerbitzariak, Jerusalemgo tenplutik hartutako ondasunak (zazpi besoko menorahetako bat, otoitz egiteko ogiarendako mahaia edalontzi sakratuekin eta zilarrezko tronpak) eta taula euskarridunak ikus daitezke, zeinetan hartutako objektuen eta garaitutako hirien inguruko azalpen inskripzioak dauden.

Izan ere, helenismoaren lorpenetatik harantzago joanez, bi erliebeotan irudiak beste modu batean daude kokatuta espazioan, libreki mugituko balira bezala, eta ez ordura arteko ohiko bi edo hiru planoetan. Koadrigaren frisoan, adibidez, erliebe ia osoan irudikatuta dauden zaldi-buruetatik hondoan ozta-ozta silueta gisa margotuta ageri diren liktore eta lantzetara joaten gara. Baina bereziki aipatzekoa da Porta Triumphalis delakoan nola lortzen den mugimendua irudikatzea, benetako desfile baten aurrean bageunde bezala. Izan ere, irudiak ez dira lerro zuzen batean mugitzen, halako bihurgune bat eginez baizik: horrela, ezker aldean, irudiak aurrez aurre edo hiru laurdenetan zizelkatuta ageri zaizkigu, eta eskuineko muturrean, ordea, bizkarrez, Garaipen Atean sartzen diren bitartean, urruntasun sentsazioa emanez. Era honetan, ikusleak sentsazioa du desfilea bere inguruan gertatzen ari dela, III. mendetik aurrera garatuko den “barroko” antoninianoan erabili zen joerari jarraituz.


Commons-logo.svg
Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz:
Titoren arkua

Koordenatuak: 41°53′27″N 12°29′19″E / 41.890717°N 12.488585°E / 41.890717; 12.488585