Txakolin

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Txakolin botila.
Euskal Herriko hiru txakolin sor-marken kokapena

   Arabako Txakolina

   Bizkaiko Txakolina

   Getariako Txakolina

Txakolina ardo mota bat da. Karbonatuxea, 10,5-12º inguru izan ohi ditu. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan egiten den txakolina sormarka batek babestua dago. Hala ere txakolina Nafarroan, Kantabrian eta Burgoseko iparraldean ere ekoizten da. Urrunago, Txile eta Australian ere txakolina egiten dute[1][2].

Bi txakolin mota nagusi daude, zuria eta gorria. Lehenengoa da hedatuena. Bigarrena batez ere Bizkaian ekoizten dute: Bakion, Balmasedan eta Txorierri eskualdean; eta Nafarroan: Untzitibar eta Itzagaondoan[3].

Ohituraz baserri eta etxeetan egin izan dute, baina gaur egun Euskal Autonomia Erkidegoan profesionalizatuago dago prozesua, eta sormarkak eskakizun zorrotzak ezarri dizkio.

Gaur egun, Euskal Autonomia Erkidegoan 340 hektareatan zabalduta dituzte mahastiak, eta ia 1.800.000 litro ekoizten dituzte urtean, hiru sormarkatan banatuta: Getariakoa (165 hektarea eta 900.000 litro), Bizkaikoa (120 ha eta 700.000 l) eta Arabakoa (55 ha eta 180.000 l).

Nafarroan 1376. urtean Karlos II.ak Iruñerriko ardoa kanpoko ardoen aurrean zaintzeko lege bereziak egin zituen. Bertako txakolina beti izan da oso famatua Iruñean[4].

Ipar Euskal Herrian ere txakolina ezaguna zen XX. mendearen hasieran[5].

Antzina Miranda de Ebron eta Kantabrian ere egin izan zen, eta orain, txakolinaren sormarkak lortu duen ospea baliatu nahirik, berriz ere txakolina ekoizten hasi nahi lukete. Gainera, txakolina izenarekin saldu nahi lukete; horregatik, tirabirak sortu dira haien eta sormarka dutenen artean.

Sormarkak edo jatorri deiturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Txakolin mahastia, Zarauztik Getariara bidean.
Lurretik aldenduak daude, hezetasunetik babesteko.
Motabarriko mahastia. Bizkaiko Erandio udalerriko Goierri auzoa. Bizkaia.
Txakolin (Donostia)

Getariako txakolina[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: Getariako Txakolina

Getariakoak 1990ean eskuratu zuen izendapena Espainiako gobernuaren eskutik. Txakolin tradizionaletakoa da eta, hainbaten ustez, kalitate handienekoa. Kantitateari dagokionez ere Getaria nagusia da, euskal ekoizlerik handiena baita. Aian eta Zarautzen ere lan egiten dute sormarka horren babesean. 2008an Gipuzkoako beste hainbat udalerrik ekoitzi ahal izango dute txakolina Getaria, Aia eta Zarautzez gain, honako herri hauek: Arrasate, Eibar, Mutriku, Deba, Zumaia, Zestoa, Orio, Hondarribia, Villabona, Urnieta, Oñati, Beizama, Zerain eta Olaberria.

Bizkaiko txakolina[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: Bizkaiko Txakolina

Bizkaikoak 1994an lortu zuen izendapena. Bakio izan da tradizionalki herri ekoizle nagusia, baina gaur egun txakolingintza beste eskualde batzuetara ere hedatu da:

Arabako txakolina[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: Arabako Txakolina

Arabakoa 2003an sortua da. Aiaraldean kontzentratzen da Arabako produkzioa, Amurrion daudela bi upelategi nagusiak. Bertan "Txakolin Eguna" ospatzen dute, maiatzean.

Ezkabako txakolina[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: Ezkabako txakolina

Txakolin zuri hau oso famatua izan zen joan den mendean, lehiaketa internazionaletan sariak irabazirik. Ezkaba mendi hegaleko ardantzeen mahatsekin ekoizten da. Egun etxerako egiten da.

Nafarroako txakolin gorria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: Nafarroako txakolin gorria

Ardo hau kalitate handia zuen. Mahatsak oraino biltzen badira ere ardoa ez da merkaturatzen.

Miranda Ebro[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Miranda Ebron ere XX. mendearen bigarren erdialderaino oso zabaldua zen txakolinaren ekoizpena,[6] eta hango antzinako tabernak ez ziren "tabernas" mirandarren artean, "chacolís" baizik: Chacolí Limaco, Chacolí Chamorro, eta abar.

1987an Mirandako historiaren udal institutuak liburu bat argitaratu zuen gaiari buruz: Viñedos y vino chacolí en la historia de Miranda de Ebro (egileak: Ramón Ojeda San Miguel eta Jesús Alberto Ruiz Larrad).

Mahats motak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Getariako Txakolina:
    • Zuria: Hondarribi zuri (gomendatua), Hondarribi Zuri Zerratia, Izkiriota, Riesling eta Chardonnay (baimenduak).
    • Gorria edo beltza: Hondarribi beltza.
  • Bizkaiko Txakolina:
    • Zuria: Hondarribi zuri eta Mune mahatsa (gomendatuak), Hondarribi Zuri Zerratia, Izkiriota, Izkiriota ttipia, Riesling, Sauvignon zuria eta Chardonnay (baimenduak).
    • Gorria edo beltza: Hondarribi beltza.
  • Arabako Txakolina:
    • Zuria: Hondarribi zuri (gomendatua), Hondarribi Zuri Zerratia, Izkiriota, Izkiriota ttipia, Riesling, Sauvignon zuria eta Chardonnay (baimenduak).
    • Gorria edo beltza: Hondarribi beltza.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. «El desconocido chacolí de Chile», Euskonews & Media, 573. zenbakia, 2011-04-01.
  2. «Saludo al Txakoli», The Melbourne review.
  3. «Chacolí», Gran Enciclopedia Navarra, 1990.
  4. «A propósito del chacolí (txakolina) de las merindades navarras de Pamplona y Sangüesa», Euskonews & Media, 598. zenbakia, 2011-10-28.
  5. «Txakolin», Orotariko Euskal Hiztegia, 2011.
  6. «Lehen txakolin ardoa, orain txakolina», Euskonews & Media, 461. zenbakia, 2008-11-14.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Txakolin Aldatu lotura Wikidatan