Urre
Wikipedia(e)tik
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Orokorra | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Izena, Ikurra, Zenbakia | Urrea, Au, 79 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Serie kimikoa | Trantsizio-metalak | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Taldea, Periodoa, Orbitala | 11, 6, d | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Itxura | Kolore hori metalikoa |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Masa atomikoa | 196,96655 g/mol | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Konfigurazio elektronikoa | Xe 4f14 5d10 6s1 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Elektroiak orbitaleko | 2, 8, 18, 32, 18, 1 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Propietate fisikoak | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Egoera | solido | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Dentsitatea | (0 °C, 101,325 kPa) 19,3 g/L |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Urtze-puntua | 1337,33 K (1064,18 °C, 1947,52 °F) |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Irakite-puntua | 3129 K (2856 °C, 5173 °F) |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Urtze-entalpia | 12,55 kJ·mol−1 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Irakite-entalpia | 324 kJ·mol−1 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Bero espezifikoa | (25 °C) 25,418 J·mol−1·K−1 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Propietate atomikoak | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Kristal-egitura | kubikoa | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Oxidazio-zenbakia(k) | 3, 1 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Elektronegatibotasuna | 2,54 (Paulingen eskala) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ionizazio-potentziala | 1.a: 890,1 kJ/mol 2.a: 1980 kJ/mol |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Erradio atomikoa (batezbestekoa) |
135 pm | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Erradio atomikoa (kalkulatua) |
174 pm | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Erradio kobalentea | 144 pm | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Van der Waalsen erradioa | 166 pm | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Datu gehiago | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Eroankortasun termikoa | (300 K) 318 W·m−1·K−1 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Soinuaren abiadura | (298,15 K) 317,5 m/s | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Isotopo egonkorrenak | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Erreferentziak | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Urrea elementu kimiko bat da, Au ikurra eta 79 zenbaki atomikoa dituena.
[aldatu] Ezaugarri nagusiak
Mendez mende urrea diru gisa, balioen gordailu gisa eta bitxigintzan erabili da. Metal preziatu hau pipita edo garau moduan agertzen da arroketan, lurrazpiko zainetan eta biltegi alubialetan. Urrea dentsoa, biguna, distiratsua eta ezagutzen den metalik xaflakor eta harikorrena da. Urre puruak kolore hori distiratsua dauka.
Erabilera industrial modernoari dagokionez, hagin-konponketan eta elektronikan erabiltzen da, besteak beste, oxidazioaren aurrean oso erresistentea delako gehien bat.
Kimikoki, urrea trantsizio-metal tribalente eta unibalentea da. Ez du erreakzionatzen konposatu kimiko askorekin, baina kloroak, fluorrak, aqua regia-k eta zianuroak eraso egiten diote. Urrea ez da disolbatzen azido nitrikotan (zilarra eta metal basikoak bai); hain zuzen, ezaugarri horixe da urrea birfintzeko teknika baten oinarria. Azido nitrikoa urrearen presentzia baieztatzeko erabili izan da, eta lagunartean erabiltzen den "azidoaren testa" terminoa, zerbaitek benetako balioa daukala adierazteko erabiltzen dena, hortik dator.
