Xenon

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Xenona
54 IodoaXenonaZesioa
Kr

Xe

Rn
Xe-TableImage.png
Orokorra
Izena, Ikurra, Zenbakia Xenona, Xe, 54
Serie kimikoa gas nobleak
Taldea, periodoa, orbitala 18, 5, p
Itxura gas kolorgea
Xenona
Masa atomikoa 131,293(6) g/mol
Konfigurazio elektronikoa [Kr] 4d10 5s2 5p6
Elektroiak orbitaleko 2, 8, 18, 18, 8
Propietate fisikoak
Egoera gasa
Dentsitatea (0 °C, 101,325 kPa)
5,894 g/L
Urtze-puntua (101,325 kPa) 161,4 K
(-111,7 °C, -169,1 °F)
Irakite-puntua (101,325 kPa) 165,03 K
(-108,12 °C, -162,62 °F)
Urtze-entalpia (101,325 kPa) 2,27 kJ·mol−1
Irakite-entalpia (101,325 kPa) 12,64 kJ·mol−1
Bero espezifikoa (25 °C) (101,325 kPa) 20,786 J·mol−1·K−1
Lurrun-presioa
P/Pa 1 10 100 1 k 10 k 100 k
T/K 83 92 103 117 137 165
Propietate atomikoak
Kristal-egitura kubikoa, aurpegietan zentratua
Oxidazio-zenbakia(k) 0, +1, +2, +4, +6, +8
(gutxitan 0 baino gehiago)
(oxido azido ahula)
Elektronegatibotasuna 2,6 (Paulingen eskala)
Ionizazio-potentziala 1.a: 1.170,4 kJ/mol
2.a: 2.046,4 kJ/mol
3.a: 3.099,4 kJ/mol
Erradio atomikoa
(kalkulatua)
108 pm
Erradio kobalentea 130 pm
Van der Waalsen erradioa 216 pm
Datu gehiago
Eroankortasun termikoa (300 K) 5,65x10-3 W·m−1·K−1
Soinuaren abiadura 1.090 m/s
Isotopo egonkorrenak
Artikulu nagusia: xenonaren isotopoak
iso UE Sd-P D DE (MeV) DP
124Xe  %0,095 Xe egonkorra da 70 neutroirekin
125Xe Sintetikoa 16,9 o ε 1,652 125I
126Xe  %0,089 Xe egonkorra da 72 neutroirekin
127Xe Sintetikoa 36,345 e ε 0,662 127I
128Xe  %1,91 Xe egonkorra da 74 neutroirekin
129Xe  %26,4 Xe egonkorra da 75 neutroirekin
130Xe  %4,07 Xe egonkorra da 76 neutroirekin
131Xe  %21,2 Xe egonkorra da 77 neutroirekin
132Xe  %26,9 Xe egonkorra da 78 neutroirekin
133Xe Sintetikoa 5,247 e β 0,427 133Cs
134Xe  %10,4 Xe egonkorra da 80 neutroirekin
135Xe Sintetikoa 9,14 o β 1,16 135Cs
136Xe  %8,86 Xe egonkorra da 82 neutroirekin
Erreferentziak


Xenona elementu kimiko bat da, Xe ikurra eta 54 zenbaki atomikoa dituena. Gas noble kolorge, astun eta usaingabea da. Atmosferan aztarna-elementu gisa ageri da. Nahi eta normalean ez den erraktiboa, xenonak zenbait erreakzio kimiko jasan ditzake, hala nola, xenon hexafluoroplatinatoaren eraketa (gas noble batekin sintetizatu ahal izan den lehen konposatua).

Naturan xenona bederatzi isotopo egonkorretan ageri da, baina badaude desintegrazio erradioaktiboa jasaten duten beste 40 xenon-isotopo ezegonkor ere. Xenonaren isotopo-ratioak tresna garrantzitsua dira Eguzki-sistemaren hasierako historia ikertzeko. Xenon-135 isotopoa, fisio nuklearraren ondorioz sortzen dena, erreaktore nuklearretan erabiltzen da neutroi-xurgatzaile gisa.

Xenona flash-lanparatan eta arku-lanparatan erabiltzen da, bai eta anestesiko gisa ere. Lehen laser diseinuek xenonezko flash-lanparak erabiltzen zituzten ponpa gisa. WIMP (weakly interactive massive particles - partikula masibo ahulki interaktiboak) deritzen partikula hipotetikoak aurkitzeko ere erabiltzen da xenona, eta espaziontzietako ioi-bultzatzaileen propelante gisa.

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Xenon Aldatu lotura Wikidatan