Ximeno Iruñekoa

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Ximeno Iruñekoa IX. mendeko Iruñeko erregeorde edo erregekidea izan zen.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sortutako datu biografiko batzuk izan ezik, apenas ez daude bere existentziari buruzko datuak bere semeen patronimikoak izan ezik: Gartzia eta Eneko Ximenez, Ximeno izeneko aita behar zuten[1]. 850ean, Frantziako Gortean Induo eta Mitio, "Nafarren dukeen" ordezkariei harrera egin zieten eta litekeena da Eneko Aritza eta Ximeno aipatutako duke horiek izatea[2].

Era berean Gartzia Ximenez Iruñekoa bere semea bezala, litekeena da Iruñeko Erresumako "beste zatiren" buruzagia edo erresuma osoko erregeordea izatea (nahiz eta hori buruz agiriak ez izatea)[2][3]. Bere balizko lurraldeak Araba inguruan izan ziratekeen, Bela Ximenez Arabako kondea bere balizko semeak (berriro patronimikoa) bertan lurrak zituelako[4].

Batzuetan Ximenori "Indartsua" ezizena jarri diote, baina izen bereko ondorengo agintariarekin nahasia izan da. Era berean, eta berriro oker, batzuetan Ximeno Gartzia deitu dute, Gartzia Ximenezen semea zelakoan[1].

Semeno leinuaren sortzailea izateagatik famatua da, Aritza leinua 905an ordezkatu eta Nafarroako Erresuma 1234 arte gobernatu zuena.

Ezkontza eta seme-alabak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bere emazteari buruzko datuak ez badaude ere, Justo Pérez de Urbel historialariak Ximeno Leongo Erresumako printzesa zen Leodegundia Ordoñezk ezkondu zuen Iruñeko printze ezezaguna zela zioen[2][5]. Ximenok bi seme ezagunak eta beste bi balizkoak izan zituen[4]:

  • Gartzia Ximenez, agian bere oinordekoa
  • Gartzia Ximenez Iruñekoa, Gartzia anaia bezala Rodako kodexean aipatua[6].
  • Bela Ximenez, Bela leinuaren sortzailea. Lotura ez da egiaztatua izan baina patronimiko, geografia eta kronologiaren arabera aditzera eman dute.
  • Oneka, Galiziako kondea zen Diego Fernandez ezkondu zuena eta Ximeno eta Leodegundiaren ama. Pérez de Urbelek hipotesi honen aldekoa da Leodegundia Ordoñez Ximenoren emaztea bazen, besteek berriz, beste aita ezarri zioten Onekari.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b Lakarra de Miguel, José María. "Textos navarros del Códice de Roda". Estudios de Edad Media de la Corona de Aragon. 1:194-283 (1945).
  2. a b c Pérez de Urbel, Justo. "Lo viejo y lo nuevo sobre el origin del Reino de Pamplona". Al-Andalus. 19:1-42 (1954)
  3. Sánchez Albornoz, Claudio. "Problemas de la historia Navarra del siglo IX". Vianako Printze Erakundea, 20:5-62 (1959)
  4. a b Pérez de Urbel, Justo. "Jimenos y Velas en Portugal". Revista Portuguesa de História. 5:475-492 (1951)
  5. Sánchez Albornozek ez dago ados
  6. Batzuetan Eneko Aritzarekin nahasi egin dute