Xiraz

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Xiraz

Xiraz
Izen ofiziala شیراز
Estatua IranIran
Probintzia Fars
Koordenatuak

29°36′N 52°32′E / 29.600°N 52.533°E / 29.600; 52.533Koordenatuak: 29°36′N 52°32′E / 29.600°N 52.533°E / 29.600; 52.533

Xiraz non dagoen adierazten duen Iran-ko/-go/-eko mapa
Xiraz
Eremua 340 km²
Garaiera 1.486 m
Biztanleria 1.711.186 bizt. (2005)
Dentsitatea 5.032,9 bizt./km²
Telefono aurrizkia ۰۷۱۱
http://www.eshiraz.ir/

Xiraz[1] (persieraz: شیراز, Šīrāz) Irango hego-mendebaldeko hiri bat da, Fars probintziako hiriburua. Itsasoaren mailatik gora 1.486 metroko altueran dago, Zagros mendien magalean.

Zand dinastiaren agintepeko aldian, 1750-1794 bitartean, Xiraz Persiako hiriburua izan zen.

Olerkien, ardoaren, arrosen eta ipurtargien hiri esaten diote Xirazi.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Xiraz hiriak 2.500 urte inguru ditu. Aipamen zaharrena K.a. 550. urtekoa da. Elamdarren sasoiko izena Tiraziš zen, buztinezko oholtxoetan azaltzen denez.

Sasaniar Inperioaren garaian hiri handia zen jada, administrazio-gunea ziurrenik.

641. urtean arabiarren armadak Xiraz hartu zuen, eta hainbat leinu eta dinastiak zuzendu zuten hiria eta lurraldea. 1621. urtean Ekialdeko Indietako Konpainia Britainiarrak egoitza ipini zuen Xirazen: ardoa merkaturatzen zuten, merkatari holandarrak eta frantsesak hirian sarri zebiltzan unean.

Xiraz eskuratzekotan afganiarrek hiria suntsitu eta biztanleak hil zituztenez, gainbehera jasan zuen 1723. urtetik aurrera. Berreraiki ostean, berriro suntsitu zuten 1791. urtean Aghe Mohammad Khan Qajar-en esanetara, eta XIX. mendean hainbat hondamendi jasan behar izan zituzten: administrazio txarra, epidemiak, izurriteak, lurrikarak eta abar. XIX. mende amaieran lasaitasuna itzuli zen hirira, eta handikiek arkitektura-eraikin ikusgarriak egin zituzten, besteak beste.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Datu klimatikoak (Xiraz)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 22.0 24.0 28.5 34.0 38.2 42.0 43.0 42.0 39.0 34.2 28.0 23.0 '
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 12.1 14.7 18.9 23.8 30.6 36.1 37.8 37.0 33.7 27.8 20.5 14.4 25.6
Batez besteko tenperatura (ºC) 5.3 7.7 11.8 16.2 22.5 27.7 29.8 28.7 24.5 18.4 11.7 6.8 17.6
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) −14.0 −8.0 −4.0 −1.0 3.0 9.0 14.0 12.0 1.0 1.6 -8.0 −11.0 '
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -0.4 1.2 4.8 8.5 13.2 17.1 19.9 18.8 14.1 8.8 3.8 0.5 9.2
Pilatutako prezipitazioa (mm) 79.8 49.8 48.4 30.6 6.6 0.2 1.0 0.1 0.0 5.2 20.7 63.2 305.6
Euri egunak (≥ 1 mm) 8.7 7.9 7.9 6.4 2.1 0.2 0.8 0.4 0.1 1.2 3.7 7.2 46.6
Elur egunak (≥ 1 mm) 1.5 0.6 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0.6 2.7
Eguzki orduak 217.0 218.5 236.2 247.7 324.1 357.8 344.6 329.7 318.0 297.7 238.3 216.2 3345.8
Hezetasuna (%) 65 58 51 46 32 22 24 24 26 34 48 61 40.9
Iturria: NOAA (1961-1990) [2]

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Xiraz Iran hegoaldeko ekonomiaren gunea da. XIX. mendetik hona hainbat aurrerapen izan dituzte: Suezko kanala 1869an irekitzerakoan, Europatik eta Indiatik salgaiak ekarri zituzten; bestalde, nekazaritza-arloan tabakoa, kotoia eta opio-belarra landatzen hasi ziren, esportatzeko beste. Beraz, merkataritza-gune garrantzitsu bihurtu zen.

Nekazaritzako ekoizpena aberatsagoa da: ardoa, zitrikoak, loreak, arroza eta kotoia ekoizten dituzte, besteak beste. Industriari dagokionez, zementua, azukrea, egurra, metalurgia, ongarriak, ehungintza (alfonbrak batez ere) eta elektronika dira alor garrantzitsuenak.

Gainera, Xirazen 1973an eraikitako petrolio-findegia dago, hainbat produktu merkaturatuz.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo-loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commons-logo.svg
Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz:
Shiraz