Zalduondo

Zalduondo
Araba
Izen ofiziala	Zalduondo
Estatua Erkidegoa Lurralde Historikoa Eskualdea	Espainia Euskal Autonomia Erkidegoa Araba Aguraingo Kuadrilla
Alkatea	Eduardo Andoni Ribagudo Kañas (EAJ)
Herritarra	zalduondar
Koordenatuak	42°53′08″N 2°20′50″W
Eremua	12,03 km2
Garaiera	613-1204 m
Distantzia	31 km Gasteizera
Posta kodea	01208
Biztanleria	185 bizt (2007)
Dentsitatea	15,38 bizt/km²
Sorrera	1.025 baino lehen

Zalduondo Arabako ipar-ekialdean dagoen udalerria da, Aguraingo Kuadrillan barna. Gasteiztik 31 bat kilometrora dago. Arabako biztanle gutxieneko udalerria da.

Lazarragatarren Jauregia

Etimologia

Donemiliaga Kukulako reja delako 1025. urteko agirian Zalduhondo bezala ageri zen. gaztelaniaz Zalduendo esaten diote.

Geografia

Udalerri mugakideak

• Iparraldean: Donemiliaga eta Asparrena.
• Hegoaldean: Donemiliaga.
• Ekialdean: Asparrena.
• Mendebaldean: Donemiliaga.

Historia

Esan bezala, 1025. urtean jada Zalduondoren berri ematen zuen agiririk bazegoen, beraz, uste da haren sorrera lehenagokoa dela, ziur ez badakigu ere.

Bertatik pasatzen da Done Jakue bidea.

Udalerriko aztarna zaharrenak Aistra izeneko biztanlerik gabeko herrixkan aurkitu ziren. Arkeologo adituek Aistra Euskadiko Erdi Aroko herrixkarik zaharrena dela diote.

Demografia

Zalduondoko biztanleria

1897	1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2006
240	263	301	284	273	266	232	251	195	128	120	139	176

Kultura

Jaiak

2009ko inauterien irudia.

• Otsailaren 3an, Inauteri-igandean, Markitos pertsonaia gaiztoa epaitu eta erre egiten da. Markitos beltzez jantzitako panpina gorbataduna da, eta gaitzak sinbolizatzen ditu. Horregatik erretzen dute: gaitzak uxatzeko.

Ondasun nabarmenak

Andoin-Luzuriaga Jauregiaren fatxada nagusia

• Andoin-Luzuriaga Jauregia, 1683ko eraikin barrokoa, Kultura Ondasun gisa 1999an izendatua.
• Lazarragatarren Jauregia, XVI. mendekoa, gaur egun Museo Etnografikoaren egoitza, Kultura Ondasun gisa 2002an izendatua.
• Larreatarren etxea, XV. mendekoa.
• Udaletxea, 2008an Kultura Ondasun gisa monumentu izendatua. 2006ko azaroaren 16an sute baten ondorioz erabat erre zen, eta hilabeteotan zaharberritzen ari dira.
• Aistrako San Julian eta Santa Basilisa ermita erromanikoa.

Zalduondar ezagunak

• Zeledonio Altzola Garcia de Andoin (1796-?), Zeledon bezala ezagunagoa dena, Andre Maria Zuriaren jaietako pertsonaia nagusietakoa.
• Bernardo Atxaga euskal idazle ezaguna bertan bizi da, Andoin-Luzuriaga Jauregian, hain zuzen ere.

Bitxikeriak

Burgostik 14 kilometro ekialdera Zalduendo deituriko beste herri bat dago. Arabakoa zein Burgoskoa Done Jakue bide ertzean daude.

Kanpo loturak

• (Gaztelaniaz) Zalduondo Auñamendi entziklopedian