Zaraitzu

Zaraitzu
Nafarroa
Azalera	310 km²
Biztanleria	1663 (2010)
Dentsitatea	5,5 bizt / km²
Udalerriak	16
Herririk handiena	Otsagabia (625 biztanle)

Zaraitzu Nafarroako ipar-ekialdean dagoen ibarra da, Zangozako merindadean. Mendebaldeko Pirinioetako eskualdea da.

Gaur egun 1.663 biztanle baino ez ditu ibarrak, 310 km2-ko azaleran bizi direnak (5,5 bizt/km2 inguru). Hiriburua Ezkaroze da, Otsagabia eskualdeko herririk populatuena eta handiena da eta Itzaltzu, berriz, biztanle gutxien duen udalerria da.

Zaraitzuko sarreran dagoen kartela

Mugakideak

Mugakide hauek ditu: Iparraldean Basabürüa (Zuberoa); hegoaldean Nabaskoze udalerria; mendebaldean Aezkoa; eta ekialdean Erronkariko ibarra.

Udalerriak

Zaraitzuko etxe bateko armarria

1. Otsagabia (625 biztanle).
2. Ezkaroze (340).
3. Jaurrieta (215).
4. Galoze (106).
5. Espartza-Zaraitzu (91).
6. Sartze (69).
7. Gorza (53).
8. Orontze (51).
9. Itzaltzu (49).
10. Uskartze (42).
11. Ibiltzieta (38).
12. Itzalle (37).
13. Igari (27).
14. Izize (24).
15. Erripalda (3).

Biztanleriaren bilakaera

Zaraitzuko karrika baten kartela

Biztanleriaren bilakaera 1975 urtetik

Udalerria	1975	1981	1986	1991	1996	2001	2005
Espartza	199	160	159	136	122	103	100
Ezkaroze	466	431	400	365	364	358	363
Galoze	149	135	142	133	124	121	118
Gorza	122	113	106	90	79	72	65
Itzaltzu	84	54	52	49	49	45	46
Jaurrieta	415	391	359	321	268	238	225
Otsagabia	826	777	721	676	701	666	651
Orontze	66	70	70	57	53	56	55
Sartze	121	112	106	111	84	79	81
guztira	2448	2243	2115	1938	1844	1738	1704

Inguru naturala

Ibaiak

Zaraitzu ibaia iparraldetik hegoaldera zeharkatzen du ibarra, bertako ardatza da eta izena ematen dio eskualdeari.

Mendiak

Abodiko mendilerroak banatzen du ibarra Aezkoarekin mendebaldean eta Iratiko oihanarekin iparraldean.

Orhi mendiak (2.017 m), mendebaldeko Pirinioetako lehen gailurra 2.000 metro baino altuagoa dena, bereizten ditu eskualdea eta Larraine aldea (Zuberoa).

Zaraitzuera

Bertako euskalkia, zaraitzuera edo "Zaraitzuko uskara", bertakoek oraindik erabiltzen zuten XX. mendearen bukaeran. Bonaparte printzeak euskalki hau Ekialdeko Behe Nafarrerarekin batera sailkatu zuen. Koldo Zuazoren sailkapenean, ordea, Erronkariera eta Zaraitzuera Ekialdeko Nafarrera deitzen duen euskalkiaren bi hizkerak dira.

Gaur egun, Euskararen Foru Legeak bitan banatu du ibarra hizkuntza-lurraldeei dagokienez: Alde batetik, alde mistoan ia udalerri guztiak ditugu, Otsagabia, Ezkaroze, Jaurrieta, Espartza-Zaraitzu, Sartze, Gorza, Orontze eta Itzaltzu alegia, eta bertzetik, alde ez euskaldunean ibarreko hegoaldean Galoze dugu bakarrik.

Festak

• Irailaren 8an, Otsagabiako jaiak.
• Irailaren 17an, Muskildako Andre Maria.

Zaraitzuar ezagunak

• Gabriel Urralburu (1950-), Nafarroako Lehendakari ohia (1984-1991).
• Miguel De Andres (1957-), Athleticeko futbolaria izandakoa.
• Cesar Krutxaga (1974-), Osasunako kapitaina.

Ikus, gainera

• Nafarroako eskualdeak

Kanpo loturak

• (Euskaraz)(Gaztelaniaz)Zaraitzuko Ibaxaren Batzordearen webgunea
• (Gaztelaniaz) Zaraitzu eta Erronkariko landetxeen webgunea